The Ratnagiri Mahavihara, is situated on the Assia hill range and on the left bank of the river Kelua a tributary of river Brahmani. Buddhist remains atop the Ratnagiri or the “hill of jewels” were first noticed by M.M. Chakravarty in 1905 and subsequently excavated by Debala Mitra of the Archaeological Survey of India between 1958 and 1961 resulting in exposing a magnificent Buddhist establishment consisting of a mahastupa, monastic complexes consisting of two monasteries, cluster of shrines, votive stupas, sculptures, architectural fragments and other antiquities. On the basis of the sealings bearing the legend “Sri Ratnagiri Mahavihariya Arya Bhikshu Sanghasa” the place has been identified as Ratnagiri. The site was an important Buddhist establishment in Bharata-varsha under the royal patronage of the Bhaumakaras i.e. 9th -10th C.E. One of the monasteries in the complex was resided by Rani Karpurasri queen of Karnadeva Kesari as evident from the copperplate inscription recovered during excavation. The archaeological vestiges of the site can be dated from 5th century C.E to 13th – 14th century C.E. The sculptural remains, images, copper plates, seals and sealings recovered from the excavations from the site presently kept in the archaeological site museum, Rantagiri. The noteworthy images are of Vajrapani, Manjusri, Aparajia, Astamahabhaya Tara, Jambhala, Hariti etc of Mahayana and Vajrayana phase of Buddhist pantheon.
ବାହ୍ମଣୀ ନଦୀର ଏକ ଶାଖା, କେଳୁଆ ନଦୀର ବାମ କୂଳରେ ଆଶିଆ ପାହାଡ଼ ପୁଞ୍ଜରେ ରନ୍ଗିରି ମହାବିହାର ଅବସ୍ଥିତ । ‘ଉନ୍ଗିରି’ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଲା ରନ୍ର ପାହାଡ଼ । ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ବୌଦ୍ଧ ଅବଶେଷକୁ, ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ଏମ୍.ଏମ୍. ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଠାବ କରିଥିଲେ । ପରେ ଭାରତୀୟ ପୁରାତତ୍ତ୍ଵ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାର ଶ୍ରୀମତୀ ଦେବଳା ମିତ୍ର, ୧୯୫୮ ମସିହାରୁ ୧୯୬୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଖନନ କରିଥିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ମହାସ୍ତୂପ, ଦୁଇଟି ମଠ ଥୁବା ଆଶ୍ରମ ପରିସର, ଏକାଧିକ ଦେବ ଆରାଧନା ସ୍ଥଳୀ, ମାନସିକ ସ୍ତୁପ, ଅନେକ ମୂର୍ତି ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଛି । ଏକ ମୋହରରେ “ଶ୍ରୀ ରନ୍ଗିରି ମହାବିହାରୀୟ ଆର୍ଯ୍ୟ ଭିକ୍ଷୁ ସଂଗସ” ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସ୍ଥଳୀକୁ ରଗିରି ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି । ନବମ-ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭୌମକର ମାନଙ୍କର ରାଜକୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଏହା ଭାରତବର୍ଷର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା । ଭଖନନ ବେଳେ ମିଳିଥିବା ଏକ ତାମ୍ରପତ୍ର ଅଭିଲେଖରୁ ଜଣା ପଡେ ଯେ, ଏହି ପରିସରର ଏକ ମଠ, କର୍ଷଦେବ କେଶରୀଙ୍କ ରାଣୀ କର୍ପୂରଶ୍ରୀଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ଏହି ସ୍ଥାନର ପୁରାତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟ ତ୍ରୟୋଦଶ-ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ହୋଇପାରେ । ଏଠାରୁ ମିଳିଥିବା ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅବଶେଷ, ମୂର୍ତ୍ତି, ତାମ୍ରଫଳକ ଓ ମୋହର ଆଦିକୁ ରନ୍ଗିରିର ସ୍ଥାନୀୟ ପୁରାତାତ୍ତ୍ୱିକ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରଖାଯାଇଛି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ମହାଯାନ ଓ ବଜ୍ରଯାନ ବୌଦ୍ଧପତ୍ରର ବଜ୍ରପାଣି, ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀ, ଅପରାଜିତା, ଅଷ୍ଟ ମହାଭୟ, ତାରା, ଜମ୍ଭାଳ, ହରିତି ଇତ୍ୟାଦି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।
रत्नगिरी महाविहार आशिया पहाड़ी श्रृंखला पर और ब्राह्मणी नदी की सहायक केलुआ नदी के बाएँ किनारे पर स्थित है। रत्नगिरी या “रत्नों की पहाड़ी” के ऊपर बौद्ध अवशेष सबसे पहले एम.एम. चक्रवर्ती ने १९०५ में देखे थे, और उसके बाद १९५८ और १९६१ के बीच भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण के देबला मित्रा द्वारा की गई उत्खनन के परिणामस्वरूप एक भव्य बौद्ध प्रतिष्ठान का पता चला, जिसमें एक महास्तूप, दो मठों से युक्त मठ परिसर, देवालयों के समूह, मनौती स्तूपों, मूर्तियाँ और वास्तुशिल्प के टुकड़े शामिल थे। अभिलेख वाली मुहर जिस पर “श्री रत्नगिरी महाविहारीय आर्य भिक्षु संघ” अंकित है। इसके आधार पर इस स्थान की पहचान रत्नगिरी के रूप में की गई है। यह स्थल भौमकरों के शाही संरक्षण के तहत, अर्थात ९वीं-१०वीं शताब्दी ईस्वी में, भारतवर्ष में एक महत्वपूर्ण बौद्ध प्रतिष्ठान था। परिसर के एक मठ में कर्णदेव केसरी की रानी कर्पूरश्री का निवास था, जो उत्खनन के दौरान प्राप्त ताम्रपत्र अभिलेख से पता चलता है। इस स्थल के पुरातात्विक अवशेष ५वीं शताब्दी ईस्वी से १३वीं-१४वीं शताब्दी ईस्वी तक के हो सकते हैं। इस स्थल की उत्खनन से प्राप्त अवशेषों में मूर्तियाँ, ताम्रफलक, मुहरें और मुद्रांकन आदि शामिल हैं, जो कि वर्तमान में पुरातात्विक स्थल संग्रहालय, रत्नगिरी में रखे गए हैं। यहाँ की उल्लेखनीय मूर्तियाँ, बौद्ध पंथ के महायान और वज्रयान पंथ की वज्रपाणि, मंजुश्री, अपराजिता, अष्टमहाभय तारा, जंभाल, हरीति आदि हैं।
Akhandalamani Shiva Temple is situated in a picturesque location on the banks of the holy Baitarani River. Lord Shiva is worshipped here. The temple and Jagmohan are built in the Pidha order of the Kalinga temple style. The temple was built by the kings of the Bhanja ruling family of the erstwhile Kanika kingdom. The stone used in the construction of this temple is said to have been brought from Ratnagiri and Udayagiri areas of Jajpur district through the Baitarani River. People visit this temple to seek healing from snake bites.
ଆଖଣ୍ଡଳମଣି ଶିବ ମନ୍ଦିର ପବିତ୍ର ବୈତରଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ମନୋରମ ପରିବେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଗମୋହନ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପିଢ଼ା କ୍ରମରେ ନିର୍ମିତ। ପୂର୍ବତନ କନିକା ରାଜ୍ୟର ଭଞ୍ଜ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ପଥର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ରତ୍ନଗିରି ଏବଂ ଉଦୟଗିରି ଅଞ୍ଚଳରୁ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଦେଇ ଅଣାଯାଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ବାସ ରହିଛି, ସାପ କାମୁଡିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାକୁ ଆସି ସୁସ୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତି।
अखंडलामणि शिव मंदिर पवित्र बैतरणी नदी के किनारे एक खूबसूरत जगह पर है। यहां भगवान शिव की पूजा की जाती है। मंदिर और जगमोहन कलिंग मंदिर शैली के पीढ़ा प्रकार में बने हैं। यह मंदिर पहले के कनिका राज्य के भांजा शासक परिवार के राजाओं ने बनवाया था। कहा जाता है कि इस मंदिर को बनाने में इस्तेमाल किया गया पत्थर जाजपुर जिले के रत्नागिरी और उदयगिरी इलाकों से बैतरणी नदी के रास्ते लाया गया था। लोग सांप के काटने से ठीक होने के लिए इस मंदिर में आते हैं।
The Baladevjew Temple in Manjuri, near Bhandaripokhari, Bhadrak, is a significant Vaishnavite shrine dedicated to Lord Balarama, part of the famous Baladevjew complex primarily located in Kendrapara (Tulasi Khetra) but with local presence in Bhadrak, known for its Kalinga architecture, Brahma Taladhwaja Rath (world's largest chariot), and the sweet Rasabali offering. The Manjuri temple is part of this tradition, featuring intricate stone carvings, multiple sub-shrines (Lakshmi, Bhairabi, Navagraha, Shiva), and distinct rituals focused on Lord Balarama, Lord Jagannath, and Devi Subhadra.
ଭଦ୍ରକର ଭଣ୍ଡାରିପୋଖରୀ ନିକଟସ୍ଥ ମଞ୍ଜୁରୀରେ ଥିବା ବଳଦେବ ଜୀଉ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ପ୍ରଭୁ ବଳରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା(ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ର)ରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳଦେବ ଜୀଉ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ। ଏହି ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥ (ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ରଥ) ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମିଠା ରସାବଳୀ ଭୋଗ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ମଞ୍ଜୁରୀର ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ, ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥର ଶିଳ୍ପ କଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏଥିସହିତ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭୈରବୀ, ନବଗ୍ରହ ଓ ଶିବଙ୍କର ଅନେକ ଉପ ମନ୍ଦିର ରହିଛି। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ବଳରାମ, ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୀତିନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।
भद्रक में भंडारीपोखरी के पास मंजुरी में बलदेवजियु मंदिर भगवान बलराम को समर्पित एक वैष्णव मंदिर है। यह मशहूर बलदेवजियुवा मंदिर का हिस्सा है जो केंद्रपाड़ा (तुलसी क्षेत्र) में है, लेकिन भद्रक में भी इसकी मौजूदगी है, जो अपने कलिंग वास्तुकला, ब्रह्म तलध्वज रथ (दुनिया का सबसे बड़ा रथ) और रसाबलि के प्रसाद के लिए जाना जाता है। मंजुरी मंदिर इसी परंपरा का हिस्सा है, जिसमें पत्थर पर बारीक नक्काशी, कई सब-श्रिंप (लक्ष्मी, भैरवी, नवग्रह, शिव) और बलराम, जगन्नाथ और सुभद्रा पर आधारित खास रस्में होती हैं।
This temple dedicated to God Surya known as Biranchinarayana. The sculptures and carvings of the door-jambs are of the type we find in Siva temples of Bhubaneswar and Khiching during 10th C.A.D. Inside the temple the idol of Sun god is installed, popularly known as Biranchinarayana. On a square sized stone altar slightly tapering towards the top are carved four images of the Sun god on the four sides. The temple has the unique distinction of four door entrances, absence of installation of the jagamohana, provision of a platform and installation of the God Biranchinarayana facing to all directions. Inside the sanctum, figures of Anantasayi Vishnu and Krishna lifting mount Govardhana are kept. They were probably obtained from some other site and conveniently kept here for worship.
ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ସମର୍ପିତ, ଯାହାଙ୍କୁ ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ଦ୍ଵାର-ଖମ୍ବଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଓ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ଖିଚିଂରେ ଥିବା ଦଶମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ଶିବ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ଶୈଳୀ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖିଥାଏ। ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏକ ବର୍ଗାକାର ପଥର ବେଦୀ ଉପରେ ଉପର ଆଡ଼କୁ ସାମାନ୍ୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଚାରି ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଚାରି ପ୍ରତିମା ଏଠାରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି। ମନ୍ଦିରର ଚାରିଟି ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର, ଜଗମୋହନର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବେଦୀ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭଗବାନ ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ଥାପନ ହିଁ ଏହାକୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର କରିଛି। ଗର୍ଭଗୃହ ଭିତରେ ଅନନ୍ତଶାୟୀ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଉଠାଇବାର ପ୍ରତିମା ରଖାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ଭବତଃ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଏଠାରେ ପୂଜା ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି।
यह मंदिर भगवान सूर्य को समर्पित है, जिन्हें बिरंचिनारायण के नाम से भी जाना जाता है। दरवाज़ों के चौखट पर की गई नक्काशी और नक्काशी 10वीं सदी AD में भुवनेश्वर और खिचिंग के शिव मंदिरों में पाई जाने वाली नक्काशी जैसी है। मंदिर के अंदर, सूर्य की एक मूर्ति, जिसे बिरंचिनारायण के नाम से जाना जाता है, स्थापित है। एक चौकोर पत्थर की वेदी पर, जो थोड़ी ऊपर की ओर दबी हुई है, चारों तरफ सूर्य की चार मूर्तियाँ खुदी हुई हैं। यह मंदिर चार दरवाज़ों, जगमोहन की स्थापना की कमी, एक चबूतरे की व्यवस्था और सभी दिशाओं का सामना करते हुए भगवान बिरंचिनारायण की स्थापना के कारण अनोखा है। गर्भगृह के अंदर, अनंतसाई विष्णु और कृष्ण की गोवर्धन पहाड़ी उठाते हुए मूर्तियाँ स्थापित हैं। वे शायद कहीं और मिली थीं और उन्हें आसानी से पूजा करने के लिए यहाँ रखा गया था।
Bhadrakali temple is situated in the Village Bhadrakali in Bhadrak district. It is believed that the image was originally installed in Bhadrak town. When the invaders created vandalism in the area the priests arranged its removal to the present shrine. The temple erected for this deity is of very recent date and devoid of Odishan architectural tradition. The deity is usually kept under coverage of heavy costumes. It is a four-armed Goddess seated in lalita pose on a lotus pedestal. Her mount, the lion is placed on the pedestal. She carries a baby in the left lap and brandishes a sharp sword in one of her right hands. Attributes in her other two remaining hands are not distinct as they have undergone repair in a subsequent period. An inscription on a stone slab was recovered from this place. The purpose of the inscription is that in the 8th regal year of Maharaja Surasarma, a pious lady named Ranghali donated some objects to the Goddess Parnadevati by a special arrangement with Mahakulapati Agisarma.
ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ଭଦ୍ରକାଳୀ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଛି ମା’ ଭଦ୍ରକାଳୀ ମନ୍ଦିର। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଏହି ପ୍ରତିମାଟି ପ୍ରଥମେ ଭଦ୍ରକ ସହରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭଙ୍ଗାରୁଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପୁରୋହିତମାନେ ଏହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରକୁ ସ୍ଥାନନ୍ତରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାମ୍ପ୍ରତିକ କାଳର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଝଲକ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ମା’ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ଭାରୀ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପଦ୍ମ ବେଦୀ ଉପରେ ମା’ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଚତୁର୍ଭୁଜା ଦେବୀ ଭାବେ ଲଳିତା ମୁଦ୍ରାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରଥ ଏବଂ ବାହାନ ସିଂହକୁ ମଧ୍ୟ ବେଦୀରେ ରଖାଯାଇଛି। ସେ ବାମ କୋଳରେ ଏକ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥିବା ବେଳେ ଡାହାଣ ହାତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏରେ ଏକ ଧାରୁଆ ଖଣ୍ଡା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ହାତର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାପଡେ ନାହିଁ, କାରଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ମରାମତି ହୋଇଥିବାରୁ ମୂଳ ଆକୃତି ବଦଳି ଯାଇଛି। ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ପଥର ଫଳକରେ ଲିଖିତ ଏକ ଶିଳାଲେଖ ମିଳିଛି। ଏହି ଶିଳାଲେଖଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି କୁହାଯାଇ ଥାଏ। ଶିଳାଲେଖଟିରେ ମହାରାଜା ସୁରଶର୍ମାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵର ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ, ରଙ୍ଗାଲି ନାମକ ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣା ମହିଳା, ମହାକୁଳପତି ଅଗିଶର୍ମାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଦେବୀ ପର୍ଣ୍ଣଦେବତୀଙ୍କୁ କିଛି ବସ୍ତୁ ଦାନ କରିଥିବା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
भद्रकाली मंदिर भद्रक जिले के भद्रकाली गांव में है। माना जाता है कि मूर्ति सबसे पहले भद्रक शहर में स्थापित की गई थी। जब हमलावरों ने इस इलाके में तोड़फोड़ की, तो पुजारियों ने इसे मौजूदा मंदिर में ले जाने का इंतज़ाम किया। यह मंदिर बहुत नया बना है और ओडिशा आर्किटेक्चरल परंपरा से अलग है। देवी को आमतौर पर भारी कपड़ों में विराजमान किया जाता है। वह कमल की मुद्रा में बैठी चार भुजाओं वाली देवी हैं। उनका रथ, एक शेर, आसन पर रखा है। वह अपने बाएं हाथ में एक बच्चे को लिए हुए हैं और अपने दाहिने हाथ में एक तेज तलवार पकड़े हुए हैं। इस जगह से एक पत्थर की पटिया पर एक शिलालेख मिला है। पैलियोग्राफिकल सबूतों के आधार पर, यह शिलालेख तीसरी सदी AD का बताया जाता है। पत्थर पर लिखे शिलालेख में लिखा है कि महाराजा सुरसरमा के आठवें शासनकाल में, रंगाली नाम की एक पवित्र महिला ने महाकुलपति अगिशर्मा के साथ देवी पर्णदेवी को कुछ चीजें दान की थीं।
Kumaresvara Mahadeva temple is situated in Guamal village of Bhadrak district. The temple facing west stands at one end of the village. The old Salandi river (now extinct) was passing by the side of the temple. Local people still believe that the temple was originally constructed on the mouth of this river. The remains of this river still bear the name of Buddha Salandi. Since stones are not available in the locality people assume that they were carried to this place through this river. The temple complex consists of a rekha deula and an open mukhamandapa. The main temple even though thoroughly plastered reveal the five fold projections on the outer walls. Of the three conventional parsvadevatas only Goddess Parvati is traced in the central niche of the northern wall of the main temple. The inner and outer walls of the jagamohana preserve figures of Vamana, Varaha, Yama and a few broken parts of Brahmanical divinities. Another miniature Sivalinga along with its Saktipitha is kept near the entrance door.
କୁମାରେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ଗୁଆମାଳ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଗ୍ରାମର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେଇ ପୁରୁଣା ସାଳନ୍ଦୀ ନଦୀ (ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଲୁପ୍ତ) ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଏବେ ବି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ମନ୍ଦିରଟି ମୂଳତଃ ଏହି ନଦୀ ମୁହାଣରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନଦୀର ଅବଶେଷ ଏବେ ବି ବୁଦ୍ଧ ସାଳନ୍ଦୀଙ୍କ ନାମ ବହନ କରେ। ଯେହେତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପଥର ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ନଦୀ ଦେଇ ଅଣାଯାଇଥିଲା। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଏକ ରେଖା ଦେଉଳ ଏବଂ ଏକ ଖୋଲା ମୁଖମଣ୍ଡପ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରର ଆନୁମାନିକ ଉଚ୍ଚତା ଚାରିପାଖ ଭୂମି ସ୍ତରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦ ଫୁଟ ହେବ। ତିନୋଟି ପାରମ୍ପରିକ ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ମାତା ପାର୍ବତୀ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର କାନ୍ଥର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଜଗମୋହନର ଭିତର ଏବଂ ବାହାର କାନ୍ଥରେ ବାମନ, ବରାହ, ଯମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତାମାନଙ୍କର କିଛି ଭଙ୍ଗା ଅଂଶ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଆଉ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ଏହାର ଶକ୍ତିପୀଠ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
कुमारेश्वर महादेव मंदिर भद्रक जिले के गुआमल गांव में है। पश्चिम की ओर बना यह मंदिर गांव के एक छोर पर है। पुरानी सलंदी नदी (जो अब खत्म हो चुकी है) मंदिर के पास से बहती थी। वहां के लोग अब भी मानते हैं कि मंदिर असल में इसी नदी के मुहाने पर बना था। इस नदी के बचे हुए हिस्सों पर आज भी बुद्ध सलंदी का नाम लिखा है। क्योंकि इलाके में पत्थर नहीं मिलते, इसलिए लोग मानते हैं कि उन्हें इसी नदी के ज़रिए यहां लाया गया था। मंदिर के अहाते में एक रेखा देव और एक खुला मुखमंडप है। मंदिर की अनुमानित ऊंचाई आस-पास की ज़मीन से करीब 50 फीट है। तीन पारंपरिक पार्श्व देवताओं में से, सिर्फ़ माता पार्वती मुख्य मंदिर की उत्तरी दीवार के बीच वाले किनारे पर हैं। जगमोहन की अंदर और बाहर की दीवारों पर वामन, वराह, यम और ब्राह्मण देवताओं के कुछ टुकड़े रखे हैं। एक और छोटा शिवलिंग और उसका शक्ति पीठ एंट्रेंस के पास रखा है।
The Satabhauni Temple, located at Satabhauni Chhack near Arnapal/Bilabadi, Bhadrak, Odisha, is a significant Hindu shrine, often referred to as Maa Satabhauni Shakti Pitha, known for its spiritual importance, attracting devotees with its ancient origins (possibly 500 years old) and vibrant celebrations like Durga Puja, offering a glimpse into local faith and culture. This temple is now under the protection of Odisha State Archaeology. Various rituals and festivals like Durga Puja, Kali Puja, Shivratri, Kartik Purnima, Raja Sankranti, Jalasaya ceremony are observed here.
ଓଡ଼ିଶା ଭଦ୍ରକର ଅର୍ଣ୍ଣପାଳ/ବିଲାବାଡ଼ି ନିକଟସ୍ଥ ସାତଭଉଣୀ ଛକରେ ଅବସ୍ଥିତ ମା’ ସାତଭଉଣୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ। ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ମା’ ସାତଭଉଣୀ ଶକ୍ତି ପୀଠ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବତଃ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଏଠାରେ ବହୁଆଡମ୍ବରରେ ପାଳନ ହେଉଥିବା ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ; ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗର ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ରହିଛି। ଦୁର୍ଗା ପୂଜା, କାଳୀ ପୂଜା, ଶିବରାତ୍ରି, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଆଦି ଉତ୍ସବ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପର୍ବ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ओडिशा के भद्रक में अर्नापाल/बिलाबाड़ी के पास सतभौनी चक में मौजूद सतभौनी मंदिर एक ज़रूरी हिंदू तीर्थस्थल है, जिसे अक्सर माँ सतभौनी शक्ति पीठ कहा जाता है। यह अपने आध्यात्मिक महत्व, अपनी पुरानी शुरुआत (शायद 500 साल पुरानी) और दुर्गा पूजा जैसे त्योहारों के लिए जाना जाता है, जो भक्तों को खींचते हैं, और स्थानीय मान्यताओं और संस्कृति की झलक दिखाते हैं। मंदिर अभी ओडिशा स्टेट आर्कियोलॉजिकल सर्वे के संरक्षण में है। यहाँ दुर्गा पूजा, काली पूजा, शिवरात्रि, कार्तिक पूर्णिमा, रज संक्रांति, उत्सव जैसे कई रीति-रिवाज और त्योहार मनाए जाते हैं।
The three magnificent temples, commonly known as Lakshmaṇeśvara, Bhara- teśvara and Satrughneśvara, standing in a row opposite the much later Rāmeśvara temple by the side of the road leading to the Lingarāja temple. These three temples have generally been regarded as the earliest temples, being assigned to the closing of the sixth or the beginning of the seventh century A.D. The scheme of decoration of the front rähä with two chaitya-windows containing Rāvaṇānugraha-mūrti and Naṭarāja, above which is a seated figure of Lakulisa. The marriage-procession of Śiva depicted on the northern side. The central piece of the composition have seated figures of Śiva and Pārvati, with their attendants by their sides. The extant side have different forms of Siva, like Naṭarāja, Hari-Hara and the dancing Ardhanariśvara.
ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶ୍ୱର, ଭରତେଶ୍ୱର ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେଶ୍ୱର ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ତିନୋଟି ମହାନ ମନ୍ଦିର; ଯାହା ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିବା ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥିବା ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବିପକ୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଧାଡିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ତିନୋଟି ମନ୍ଦିର ଯାହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଷଷ୍ଠ କିମ୍ବା ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ତାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ କଳିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ମନ୍ଦିରର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଥିବା ‘ରହା’ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚୈତ୍ୟ ଆକୃତିର ଦୁଇଟି ଝରକା ରହିଛି; ଯେଉଁଥିରେ ରାବଣାନୁଗ୍ରହ-ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ନଟରାଜ ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦେଇ ହୋଇଛି। ଏହାର ଉପର ଭାଗରେ ଲକୁଳିଶଙ୍କ ଉପବିଷ୍ଟ ପ୍ରତିମା ରହିଛି। ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିବଙ୍କ ବିବାହ-ଯାତ୍ରା ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏହି ରଚନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶିବ ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପବିଷ୍ଟ ପ୍ରତିମା ଅଛି ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚାରିକାମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ; ଯେପରିକି ନଟରାଜ, ହରି-ହର ଏବଂ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।
लक्ष्मणेश्वर, भरतेश्वर और शत्रुघ्नेश्वर नाम के तीन बड़े मंदिर, लिंगराज मंदिर की ओर जाने वाली सड़क पर, बहुत बाद में बने रामेश्वर मंदिर के सामने एक लाइन में हैं। इन तीन मंदिरों को आम तौर पर शुरुआती मंदिर माना जाता है, जो 6वीं या 7वीं सदी की शुरुआत में बने थे। सामने के हिस्से का सजावटी प्लान दो चैत्य-झरक के साथ है जिसमें रावणानुग्रह-मूर्ति और नटराज हैं, जिसके ऊपर लकुलीश की बैठी हुई मूर्ति है। उत्तरी तरफ शिव की बारात दिखाई गई है। रचना के बीच में शिव और पार्वती की बैठी हुई मूर्तियाँ हैं, जिनके दोनों ओर उनके सेवक हैं। पूर्वी तरफ शिव के अलग-अलग रूप हैं, जैसे नटराज, हरि-हर और नाचते हुए अर्धनारीश्वर।
Aisanyesvara Siva Temple is a 13th-century Hindu temple dedicated to Shiva located in Bhubaneswar. Architectural features suggests that it was built by Gangas rulers. Rituals like Sivarathri, Jalabhiseka, Rudrabhiseka, Sankranthi are observed here. The deity of Lord Lingaraja is brought to this temple after the 6th day of Sivaratri. The vimana is a rekha temple and the jagamohana is a pidha temple of Kalingan order. The temple is saptaratha on plan and has resemblance with the Meghesvara temple. It is a living temple, enshrining a Sivalinga within a circular Yonipitha.
ଐଶାନେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ଏହା ଗଙ୍ଗ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଶିବରାତ୍ରି, ଜଳାଭିଷେକ, ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଭଳି ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ଶିବରାତ୍ରିର ଷଷ୍ଠ ଦିନ ପରେ ଭଗବାନ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଅଣାଯାଏ। ବିମାନର ବିମାନଟି ଏକ ରେଖା ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଗମୋହନ ହେଉଛି କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପିଢ଼ା ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ସପ୍ତରଥ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଛି; ଯାହାକି ମେଘେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସହିତ ସାଦୃଶ୍ୟ। ଏହା ଏପରି ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର; ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଯୋନିପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି।
ऐशनेश्वर शिव मंदिर भुवनेश्वर में भगवान शिव को समर्पित 13वीं सदी का एक हिंदू मंदिर है। इसके स्तापत्य शैली से पता चलता है कि इसे गंग शासकों ने बनवाया था। यहां शिवरात्रि, जलाभिषेक, रुद्राभिषेक, संक्रांति जैसे रिवाज मनाए जाते हैं। शिवरात्रि के छठे दिन के बाद, भगवान लिंगराज की मूर्ति को इस मंदिर में लाया जाता है। मूल मंदिर एक रेखा मंदिर है और जगमोहन कलिंग स्तापत्य का एक पीढ़ा मंदिर है। यह मंदिर सप्तरथ स्टाइल में बना है जो मेघेश्वर मंदिर जैसा है। यह एक जीवित मंदिर है, जहां एक गोल जोनीपीठ के अंदर एक शिवलिंग स्थापित है।
Akhandalesvar Siva temple is situated in Village Prataparudrapur which preserves the ruins of this temple. With in the temple premises are to be found numerous Brahmanical idols of Ganesh, Kartikeya, Parvati, Vishnu, Narasimha, Varaha and Astika-Jaratkaru. An image carved standing on a double-petalled lotus pedestal with both the arms broken and heavily loaded in jata is often identified with Jayadeva, the author of the Gitagovinda. The figure is attended by two other sages holding offerings in hands. They too, are carved standing on separate lotus pedestals. The attendant on the right side is bearded and heavily clad in jata.
ଆଖଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରପୁର ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହା ଏହି ମନ୍ଦିରର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିଛି। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ପାର୍ବତୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ନରସିଂହ, ବରାହ ଏବଂ ଆସ୍ତିକ-ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ବେଦୀରେ ଖୋଦିତ ଏକ ପ୍ରତିମା ରହିଛି; ଯାହାର ଉଭୟ ହାତ ଭଙ୍ଗା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଘନ ଜଟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ପ୍ରତିମା ସାଧାରଣତଃ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ରଚୟିତା ଜୟଦେବଙ୍କର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରତିମାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ଋଷି ହାତରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ ପଦ୍ମ ବେଦୀରେ ଖୋଦିତ। ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଋଷିଙ୍କର ଦାଢ଼ି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଘନ ଜଟା ରହିଛି।
अखंडलेश्वर शिव मंदिर प्रतापरुद्रपुर गांव में है, जहां मंदिर के खंडहर बचे हैं। मंदिर की जगह में गणेश, कार्तिकेय, पार्वती, विष्णु, नरसिंह, वराह और आस्तिक-जरत्कारु की कई ब्राह्मण मूर्तियां हैं। दो पंखुड़ियों वाले कमल के आसन पर बनी एक मूर्ति, जिसके दोनों हाथ टूटे हुए हैं और उन पर जटा का बोझ है, शायद गीत गोविंद के लेखक जयदेव से जुड़ी है। इस मूर्ति में दो और साधु हैं, जिनके हाथों में प्रसाद है। उन्हें भी अलग-अलग कमल के आसनों पर बनाया गया है। दाईं ओर का नौकर दाढ़ी वाला है और उसने मोटी जटा पहनी हुई है।
The Bhringeswara Shiva temple is an 8th century Hindu temple situated on the foothills of Dhauli and the left bank of the Daya River, in the southeastern outskirts of Bhubaneswar in the village Khatuapada. The temple is facing towards west and the presiding deity is a circular yoni pitha with a hole at the centre. The temple is made of light grey sandstone. The temple is renovated one from bottom to the top by employing the earlier materials. This temple is now under the protection of Odisha State Archaeology. Various rituals and festivals like Shivratri, Kartik Purnima, Raja Sankranti, Jalasaya ceremony are observed here.
ଭୃଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଧଉଳି ପାଦଦେଶରେ ଏବଂ ଦୟା ନଦୀର ବାମ କୂଳରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଉପକଣ୍ଠ ଖଟୁଆପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରଟି ପଶ୍ଚିମ ଆଡକୁ ମୁହଁ କରିଛି ଏବଂ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଯୋନିପୀଠ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ଯାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଗର୍ତ୍ତ ଅଛି। ମନ୍ଦିରଟି ହାଲୁକା ଧୂସର ବାଲିପଥରରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ମନ୍ଦିରଟିକୁ ତଳୁ ଉପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗର ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶିବରାତ୍ରି, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଜଳଶୟ ଉତ୍ସବ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ।
भृंगेश्वर शिव मंदिर 8वीं सदी का एक हिंदू मंदिर है जो भुवनेश्वर के दक्षिण-पूर्वी बाहरी इलाके, धौली पहाड़ियों की तलहटी में और दया नदी के बाएं किनारे पर, खटुआपाड़ा गांव में है। मंदिर का मुख पश्चिम की ओर है और मुख्य देवता एक गोल योनि पिंटा है जिसके बीच में एक छेद है। मंदिर हल्के भूरे बलुआ पत्थर से बना है। मंदिर को ऊपर से नीचे तक ओरिजिनल मटीरियल का इस्तेमाल करके फिर से बनाया गया है। मंदिर अभी ओडिशा राज्य पुरातत्व के संरक्षण में है। यहां शिवरात्रि, कार्तिक पूर्णिमा, राजा संक्रांति और जलाशय उत्सव जैसे कई रीति-रिवाज और त्योहार मनाए जाते हैं।
The Bhabani Shankar Temple in Bhubaneswar's Old Town, near Bindu Sagar pond, is an ancient Hindu shrine dedicated to Lord Shiva (Shankar) and Goddess Parvati (Bhabani) as a unique combined deity, featuring beautiful Ganga-era architecture and significant sculptures, with a complex including other small temples and archaeological finds from the tank, representing the rich spiritual heritage of Ekamra Kshetra. Sculptures of deities like Kartikeya, Siva-Parvati, and Buddha were discovered from Bindu Sagar Tank and preserved here, indicating a rich past.
ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବିନ୍ଦୁ ସାଗର ସରୋବର ନିକଟରେ ଥିବା ଭବାନୀ ଶଙ୍କର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏଥିରେ ଗଙ୍ଗ ଯୁଗର ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବିନ୍ଦୁ ସାଗରରୁ ମିଳିଥିବା କିଛି ପୁରାତନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ସମୃଦ୍ଧ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ବିନ୍ଦୁ ସାଗରରୁ ମିଳିଥିବା କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଶିବ-ପାର୍ବତୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଛି; ଯାହା ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଅତୀତକୁ ସୂଚିତ କରେ।
भवानी शंकर मंदिर, भुवनेश्वर के पुराने शहर में बिंदु सागर तालाब के पास है। यह भगवान शिव और देवी पार्वती को समर्पित एक पुराना हिंदू मंदिर है। इसमें गंगा के ज़माने की खूबसूरत बनावट और ज़रूरी मूर्तियां हैं। साथ ही, दूसरे छोटे मंदिरों और कुंडों से मिली चीज़ें भी हैं, जो एक मुश्किल, अलग-अलग इलाके की समृद्ध आध्यात्मिक विरासत को दिखाती हैं। कार्तिकेय, शिव-पार्वती और बुद्ध जैसे देवताओं की मूर्तियां बिंदु सागर से मिली थीं और उन्हें यहां संभालकर रखा गया है, जो एक समृद्ध अतीत का संकेत है।
The temple dates back to around the 11th century A.D., roughly from the period when the Lingaraj Temple complex was built. It is a small historic Shiva shrine, and Dakara Bibhisaneswar is understood as a manifestation of Lord Shiva — the name referring to “Bibhisaneswara” or Lord of Vibhishana. According to local people, the shrine was built (or associated) with Vibhishana — the brother of Ravana from the Ramayana — who is said to have sought refuge and blessings of Lord Shiva here. Over time the temple went through renovation in the 1970s, and parts of the original structure (especially the vimana above the sanctum) retain ancient sculpture features while other parts have been repaired or rebuilt.
ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର; ଯାହାକି ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଏକ ଛୋଟ ଐତିହାସିକ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଡକରା ବିଭୀଷଣେଶ୍ୱର ନାମଟି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପକୁ ବୁଝାଇ ଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ "ବିଭୀଷଣେଶ୍ୱର" କିମ୍ବା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଇଶ୍ଵର। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରାମାୟଣର ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ସେ ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲୋଡ଼ିଥିଲେ। ସମୟ ସହିତ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ମନ୍ଦିରର ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି ମୂଳ ଗଠନର କିଛି ଅଂଶ (ବିଶେଷକରି ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ଥିବା ବିମାନ) ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକର ମରାମତି କିମ୍ବା ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।
यह मंदिर 11वीं सदी का है, लगभग उसी समय का जब लिंगराज मंदिर बना था। यह एक छोटा ऐतिहासिक शिव मंदिर है, और माना जाता है कि विभीषणेश्वर भगवान शिव का ही एक रूप हैं। "विभीषणेश्वर" नाम का मतलब है "भगवान विभीषण"। स्थानीय लोगों के अनुसार, यह मंदिर रामायण के रावण के भाई विभीषण ने बनवाया था (या उनसे जुड़ा था) - जिनके बारे में कहा जाता है कि उन्होंने यहां भगवान शिव की शरण और आशीर्वाद लिया था। मंदिर को 1970 के दशक में नबीकरण किया गया था, और मूल गठनके कुछ हिस्सों (खासकर गर्भगृह के ऊपर का बीवन) में उनकी पुरानी बनावट बनी हुई है, जबकि दूसरे हिस्सों की मरम्मत या उन्हें फिर से बनाया गया है।
The 12th-century Buddhanath Temple is a Hindu temple dedicated to the Lord Shiva. The temple is in the village of Garedi Panchana in the block of Balipatna about 22 km away from the city of Bhubaneswar. The temple is said to have been built by the king Chodaganga Dev of the Somavanshi dynasty. There is a belief that snakebite victims do not die if they are brought to the temple premises. The temple is built on Tantric principles.
ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୁଦ୍ଧନାଥ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହରରୁ ପ୍ରାୟ ୨୨ କିଲୋମିଟର ଦୂର ବାଲିପାଟଣା ବ୍ଲକର ଗାରେଡ଼ିପାଞ୍ଚଣ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାକୁ ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ରାଜା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏପରି ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ; ସାପ କାମୁଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ପରିସରକୁ ଅଣାଗଲେ ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ମନ୍ଦିରଟି ତାନ୍ତ୍ରିକ ନୀତି ଉପରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି।
यह मंदिर 12वीं सदी का बुधनाथ मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। यह मंदिर भुवनेश्वर शहर से लगभग 22 km दूर, बालीपटना ब्लॉक के गरेडी पंचना गांव में है। कहा जाता है कि इस मंदिर को सोमवंशी वंश के राजा चोडगंग देव ने बनवाया था। ऐसा माना जाता है कि सांप के काटने से घायल हुए लोगों को अगर मंदिर परिसर में लाया जाए तो उनकी मौत नहीं होती। यह मंदिर तांत्रिक सिद्धांतों पर बना है।
The Buddhakeswar Temple located on a mound in Deulidharpur village under Balipatna block of Khurda district. Situated closed to the left bank of Kushabhadra river. The temple is facing towards west. The temple consists of double chambered Kalingan style architecture namely Vimana and Jagamohan. The Viman is in rekha order and pancharatha in plan with panchanga bada. The central rahapaga and two Anuraha and two kanika paga is there. The gandi portion of the main temple is devoid of carving. As it is a living Savite temple, Shiva in the form of Lingam worshiped as the presiding deity. The parsvadevata niches are blank. But one beautiful Ganesh image placed in the temple premises. The central raha adorned with udyatasimha in theire respective places. The mastaka portion consisted of the beki, amlaka, khapuri, the kalasha and trident as Ayudha. Other features such as bharabahak and dopichhasimh placed in beki to support Amlaka. The Jagamohan is in pidha order. The Navagraha slab placed in their assigned place. The Jagamohan surmounted by pancha chali pidha with mastaka. The mastaka consist of beki, ghanta, khapuri, kalasa and ayudha. The four handed Ganesha image is in sthanika mudra on a double lotus petal, one hand holding an akshyamala (rosary) and other three are broken. The head covered with Karanda mukuta and the trunk was broken. Torana designed halo along with flying vidyadharas are placed back to the deity. Two attendants depicted in the pedestal one of them offering jackfruit and two more placed in shoulder label along with Jackfruit. The ground plan of main temple and Mukhasala is in square plan and made of sand stone with dry ashlar masonry. On the basis of the architectural style, the temple can be dated to the 14/15th century A.D. (Gajapati period) but the Ganesh image may be assigned to earlier than Gajapati period could be 12/13th CAD (Ganga period). The temple is a state protected monument and the preservation, conservation and restoration work carried out by Odisha State Archaeology time to time as per requirement.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିପାଟଣା ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦେଉଳିଧରପୁର ଗ୍ରାମର ଏକ ପାହାଡ ଉପରେ ବୁଦ୍ଧକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। କୁଶଭଦ୍ରା ନଦୀର ବାମ କୂଳରେ ଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପଶ୍ଚିମ ଆଡକୁ ମୁହାଁଇଛି। ମନ୍ଦିରଟି ଦୁଇ କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଯଥା ବିମାନ ଏବଂ ଜଗମୋହନରେ ନିର୍ମିତ। ବିମାନ ରେଖା କ୍ରମରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚରଥ ଯୋଜନାରେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବାଡ଼ ସହିତ ଏହା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରହାପାଗ, ଦୁଇଟି ଅନୁରାହ ଏବଂ ଦୁଇଟି କନିକା ପାଗ ସେଠାରେ ଅଛି। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଗଣ୍ଡି ଅଂଶ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତ। ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର ହୋଇଥିବାରୁ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଖାଲି ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ଗଣେଶ ପ୍ରତିମା ରଖାଯାଇଛି। ଏଥିସହ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରହା ଭାଗରେ ଉଦ୍ୟତ ସିଂହ ଶିଳ୍ପକଳା ଦେଖାଯାଏ। ମସ୍ତକ ଅଂଶରେ ବେକି, ଆମଳକ, ଖପୁରୀ, କଳଶ ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ ଆୟୁଧ ଭାବରେ ରହିଛି। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଭାବେ ବେକି ଭାଗରେ ଭରବାହକ ଏବଂ ଦୋପିଛାସିଂହ ଆମଳକକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି। ଜଗମୋହନଟି ପିଢା ଶୈଳୀର ଏବଂ ଏଠାରେ ନବଗ୍ରହ ଶିଳା ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇଛି। ଜଗମୋହନ ଉପରେ ପଞ୍ଚ ଚାଳି ପିଢା ସହିତ ମସ୍ତକ ଲଗାଯାଇଛି। ମସ୍ତକରେ ବେକି, ଘଣ୍ଟା, ଖପୁରୀ, କଳସ ଏବଂ ଆୟୁଧ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇ କମଳ ପାଖୁଡା ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମବେଦୀ ଉପରେ ସ୍ଥାନିକ ମୁଦ୍ରାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ମୂର୍ତ୍ତିର ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଅକ୍ଷମାଳ (ମାଳା) ରହିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି ହାତ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଛି। ମୁଣ୍ଡରେ କରଣ୍ଡ ମୁକୁଟ ରହିଛି ଏବଂ ଶୁଣ୍ଢ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଛି। ଦେବତାଙ୍କ ପଛରେ ତୋରଣ ଆକୃତିର ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳ ସହ ବିଦ୍ୟାଧର ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଡୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ମୁଖଶାଳାର ଭୂମି ନକ୍ସା ବର୍ଗାକାର ଯୋଜନାରେ ଅଛି ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଆଶ୍ଲାର କାନ୍ଥ ସହିତ ବାଲି ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଆଧାରରେ, ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୪/୧୫ ଶତାବ୍ଦୀ (ଗଜପତି ଯୁଗ)ର ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ଗଣେଶ ପ୍ରତିମାଟି ଗଜପତି ଯୁଗର ୧୨/୧୩ ଶତାବ୍ଦୀ (ଗଙ୍ଗ ଯୁଗ) ପୂର୍ବର ହୋଇଥାଇପାରେ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ।
बुधकेश्वर मंदिर खोरधा जिले के बालीपटना ब्लॉक के देओलीधारपुर गांव में एक पहाड़ी पर है। यह कुशभद्रा नदी के बाएं किनारे पर है। मंदिर का मुंह पश्चिम की ओर है। यह मंदिर दो कमरों वाला कलिंग स्टाइल का आर्किटेक्चर है, जिसे व्याप और जगमोहन कहते हैं। इसे व्याप लाइन ऑर्डर और पंचांग बाड़ा के साथ पंचरथ प्लान में बनाया गया है। इसमें बीच में एक राहपाग और दो अनुराहा और दो कनिका पाग हैं। मुख्य मंदिर पर कोई नक्काशी नहीं है। एक जीवित सिब मंदिर होने के कारण, शिव को लिंगम के रूप में मुख्य देवता के रूप में पूजा जाता था। साइड देवताओं के बाल खुले हैं। लेकिन मंदिर परिसर में एक सुंदर गणेश मूर्ति रखी है। सिर के हिस्से में हथियारों के तौर पर एक बेकी, आमलक, खोपड़ी, कलश और त्रिशूल शामिल हैं। आमलक को सहारा देने के लिए बेकी पर वाहक और दोपिचासिंह जैसी दूसरी चीज़ें रखी जाती हैं। जगमोहन पीढ़ा ऑर्डर में है। नवग्रह स्लैब को उनकी तय जगहों पर रखा गया है। जगमोहन के ऊपर पाँच सीढ़ियों वाला एक सिर है। सिर पर हार, घंटी, खोपड़ी, कलश और हथियार सजे हुए हैं। चार भुजाओं वाली गणेश की मूर्ति कमल की दो पंखुड़ियों पर लोकल मुद्रा में है, जिसके एक हाथ में अक्ष्यमाला (माला) है और बाकी तीन टूटे हुए हैं। सिर करंडा के मुकुट से ढका हुआ है और खोपड़ी टूटी हुई है। तोरण को एक प्रभामंडल के साथ डिज़ाइन किया गया है और उड़ते हुए विद्याधर देवता को वापस लाया गया है। मुख्य मंदिर और मुख्य हॉल का ग्राउंड प्लान चौकोर है और यह सूखी राख की दीवारों के साथ बलुआ पत्थर से बना है। आर्किटेक्चरल स्टाइल के आधार पर, मंदिर 14वीं/15वीं सदी AD (गजपति युग) का हो सकता है, लेकिन गणेश की मूर्ति गजपति युग की 12वीं/13वीं सदी (गंगा युग) की हो सकती है। मंदिर एक राज्य संरक्षित स्मारक है और ज़रूरत के हिसाब से समय-समय पर ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा संरक्षण और मरम्मत का काम किया जाता है।
The Chandesvar Mahadeva temple is situated in Chandesvar village at a distance of 28 miles from Khurda on the left side of the section of National highway between Bhubaneswar and Berhampur. It a protected monument under Odisha State Archaeology. The main temple complex consisted of a rekha deula and possibly a pyramidal jagamohana on a common platform as the alignments show. The main entrance to the premises is located in the eastern side. Devotees after washing their body in the nearby tank usually approach the deity through this door. The rectangular structure in front of the jagamohana preserves an eight-armed Mahisamardini Durga firmly embedded to its inner back wall. Durga here is carved striding over demon Mahisasura who fights with her weilding a sharp sword and circular shield. The demon is shown in human body with a buffalo head. Iconographically such Mahisamardini figures are generally placed in the Bhaumakara period of Orissa history. Her decorative costumes and ornaments have weathered due to continuous application of vermilion.
ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୁ ୨୮ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଜାତୀୟ ରାଜପଥର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ମନ୍ଦିରର ସଂରଚନାକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡେ, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଏକ ରେଖା ଦେଉଳ ଏବଂ ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ପିରାମିଡ୍ ଆକୃତିର ଜଗମୋହନ ରହିଥିଲା। ପରିସରର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଛି। ଭକ୍ତମାନେ ନିକଟସ୍ଥ କୁଣ୍ଡରେ ଶ୍ନାନ କରିବା ପରେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଜଗମୋହନର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଆୟତାକାର ସଂରଚନାର ଭିତର ପଛ କାନ୍ଥରେ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏଥିରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁର ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଯିଏ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଣ୍ଡା ଏବଂ ବୃତ୍ତାକାର ଢାଲ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି। ଏହି ରାକ୍ଷସର ଶରୀର ମଣିଷ ଭଳି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମୁଣ୍ଡଟି ମଇଁଷିର। ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ଏପରି ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଭୌମକର ଯୁଗରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ସିନ୍ଦୁରର ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଦେବୀଙ୍କ ସୁସଜ୍ଜିତ ପୋଷାକ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।
चंदेश्वर महादेव मंदिर, खोरधा से 28 मील दूर, भुवनेश्वर और ब्रह्मपुर के बीच जातीय राजपथके बाईं ओर, चंदेश्वर गाँव में है। यह ओडिशा राज्य पुरातत्वके तहत एक सुरक्षित स्मारक है। मुख्य मंदिर परिसर में एक रेखा मंदिर और शायद एक पिरामिडनुमा जगमोहन था, जैसा कि ढाँचे में देखा जा सकता है। परिसर का मुख्य दरवाज़ा पूरब की तरफ है। पास के कुंड में नहानेके बाद, भक्त आमतौर पर इसी दरवाज़े से भगवान के पास जाते हैं। जगमोहन के सामने आयताकार ढांचे में एक आठ कोनों वाली महिषमर्दिनी दुर्गा की मूर्ति है जो अंदर और बाहर की दीवारों पर मज़बूती से बनी हुई है। यहाँ दुर्गा को राक्षस महिषासुर पर उकेरा गया है जो एक तेज़ तलवार और एक गोल ढाल पहनकर लढती हैं। राक्षस को महिषासुर के सिर वाले इंसानी शरीर में दिखाया गया है। सांकेतिक रूप से, ऐसी महिषमर्दिनी मूर्तियाँ आमतौर पर ओडिशा के इतिहास के भामक युग में रखी जाती हैं। सिंदूर के लगातार इस्तेमाल से उनके सजावटी कपड़े और गहने खराब हो गए हैं।
Dhabaleswar temple is located on top of a hill named Dhaulagiri in Dhauli. It is situated on the other side of the famous Shanti Stupa. The temple belongs to the 14th century CE and was built by the Ganga rulers. Dhabaleswar temple has a rekha vimana and pidha Jagamohana. The vimana is pancha ratha on plan. The interior of the east facing temple is plain. The temple is a living temple and enshrines Shiva Linga named as Dhabaleswar. The Parsvadevta images of Ganesha, Kartikeya and eight armed Durga are found around the main shrine.Unlike other Kalingan temples, where Parvati is found as a niche idol, in this temple Durga is found.
ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଧଉଳି ସ୍ଥିତ ଧଉଳିଗିରି ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୪ଶହ ଶତାବ୍ଦୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏକ ରେଖା ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଗମୋହନ ଏକ ପିଢା ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ମନ୍ଦିରର ବିମାନ ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀ ବିଶିଷ୍ଟ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର; ଯେଉଁଠାରେ ଧବଳେଶ୍ୱର ନାମରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରେ ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏବଂ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ରହିଛି। ଏହା ଅନ୍ୟ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ପରି ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି।
धबलेश्वर मंदिर धौली में धौलागिरी नाम की पहाड़ी पर है। यह मशहूर शांति स्तूप के दूसरी तरफ है। यह मंदिर 14वीं सदी का है और इसे गंगा शासकों ने बनवाया था। मुख्य मंदिर एक रेखा मंदिर है और जगमोहन एक पीढ़ा मंदिर शैली का है। मंदिर पंचरथ शैली में बना है। यह मंदिर एक जीवित मंदिर है और इसमें शिव लिंग धबलेश्वर नामसे पूजे जाते है। मुख्य मंदिर के चारों ओर गणेश, कार्तिकेय और आठ भुजाओं वाली दुर्गा की मूर्तियां हैं। दूसरे कलिंग मंदिरों के उलट, जहां पार्वती को एक अलग मूर्ति के रूप में देखा जाता है, इस मंदिर में दुर्गा को देखा जाता है।
The Dwarbasini Temple in Bhubaneswar's Old Town, near Bindu Sagar pond is a significant ancient Tantric shrine dedicated to a form of Goddess Durga, one of the eight guardian goddesses (Chandis) of Ekamra Kshetra, with roots potentially dating back to the 11th century, though the present structure is modern, serving as a key Tantra Peeth. Mentioned in ancient texts like the Ekamra Purana, Ekamra Chandrika, and Swarnadri Mahodaya, identifying it as one of the eight Chandis of Ekamra Kshetra (Old Bhubaneswar). A major Tantra Peeth during historical periods, reflecting strong Tantric worship traditions.
ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବିନ୍ଦୁ ସାଗର ପୁଷ୍କରିଣୀ ନିକଟରେ ଥିବା ‘ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ମନ୍ଦିର’ ହେଉଛି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ତନ୍ତ୍ରପୀଠ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଏକ ରୂପ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହି ଦେବୀ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଅଷ୍ଟ ରକ୍ଷକ ଦେବୀମାନଙ୍କ (ଚଣ୍ଡୀ) ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ଭବତଃ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଯଦିଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ଦିରର ଗଠନ ଆଧୁନିକ, ତଥାପି ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତନ୍ତ୍ର ପୀଠ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏକାମ୍ର ପୁରାଣ, ଏକାମ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଦ୍ରି ମହୋଦୟ ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଯେଉଁଥିରେ ଏହାକୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର (ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱର)ର ଅଷ୍ଟ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତନ୍ତ୍ର ପୀଠ ଥିଲା; ଯାହା ତନ୍ତ୍ର ପୂଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
भुवनेश्वर के पुराने शहर में बिंदु सागर तालाब के पास बना द्वारवाशिनी मंदिर, एक महत्वपुर्ण पुराना मंदिर है, जो देवी दुर्गा के एक रूप को समर्पित है। देवी दुर्गा एकाम्र क्षेत्र की आठ रक्षक देवी (चंडियों) में से एक हैं। इसकी शुरुआत शायद 11वीं सदी में हुई थी, हालांकि अभी की बनावट मॉडर्न है, जो एक बड़े मंदिर के तौर पर काम करती है। इसका ज़िक्र एकाम्र पुराण, एकाम्र चंद्रक और झुलताद्री महादया जैसे पुराने ग्रंथों में मिलता है, जो इसे एकाम्र क्षेत्र (पुराना भुवनेश्वर) के आठ मंदिर में से एक बताते हैं। पुराने ज़माने का एक बड़ा मंदिर, जो मंदिर की पूजा की मज़बूत परंपरा को दिखाता है।
The Gopinath Temple is a significant 13th-century Kalinga-style temple dedicated to Lord Vishnu (Gopinath), known for its intricate stone carvings and floral patterns featuring Parsvadevatas like Varaha, Narasimha, and Vamana. It has Classic Kalinga style, typical of the Eastern Ganga period. Lord Vishnu worshipped here. Temple includes Beautiful stone carvings, including flowers, beads, and elephants, though some sculptures are weathered. It's an important Vaishnavite monument and an archaeological site showcasing ancient Odishan art.
ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର; ଯାହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ଗୋପୀନାଥ)ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ବରାହ, ନରସିଂହ ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ଭଳି ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତାଙ୍କ ପୁଷ୍ପ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ବେଶ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏଥିରେ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ଯୁଗର ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଯଦିଓ ମନ୍ଦିରର କିଛି ମୂର୍ତ୍ତି ସମୟକ୍ରମେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ତଥାପି ଏଥିରେ ଫୁଲ, ମଣିମାଳା ସଦୃଶ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ହାତୀର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ସୁନ୍ଦର ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଶୋଭା ପାଏ। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ମାରକୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥାନ।
गोपीनाथ मंदिर 13वीं सदी का कलिंग-शैली का एक महत्वपूर्ण मंदिर है जो भगवान विष्णु (गोपीनाथ) को समर्पित है। यह मंदिर अपनी बारीक पत्थर की नक्काशी और वराह, नरसिंह और वामन जैसे पार्श्व देवताओं से जुड़े फूलों की डिज़ाइन के लिए जाना जाता है। यह गंगा से पहले के क्लासिकल कलिंग शैली का एक खास उदाहरण है। यहां भगवान विष्णु की पूजा की जाती थी। मंदिर में फूलों, रत्नों और हाथियों सहित सुंदर पत्थर की नक्काशी है, हालांकि कुछ मूर्तियां खराब हो गई हैं। यह एक ज़रूरी वैष्णव स्मारक और पुरानी उड़ीसा कला दिखाने वाली एक प्रत्नातात्विक साइट है।
Mohini Temple is a beautiful temple located on the southern banks of Bindu Sagar pond in Bhubaneswar. It is one of the most popular temples of Shakti cult in Bhubaneswar. The temple is dedicated to ten armed Chamundi Devi. The temple was built by Mohini Devi, the Queen of Bhauma King Sivakara Deva II, in 687 CE, hence the temple is called Mohini Temple. Standing to a height of about 9.45 m. The sanctum sanctorum has rekha type vimana and Jagamohana is pidha type. The temple is tri ratha on plan and tri anga bada in elevation.The presiding deity image is terrific and is depicted in tantric form in sunken belly, wearing garlands of skulls and standing on a corpse. In the same sanctum there is an idol of a six-armed image of Mahishasuramardini lying on the floor.
ମୋହିନୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବିନ୍ଦୁ ସାଗର ପୁଷ୍କରିଣୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ସବୁଠୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦଶଭୁଜା ଚାମୁଣ୍ଡି ଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭୌମ ରାଜା ଶିବକର ଦେବ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କ ରାଣୀ ମୋହିନୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୬୮୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ମୋହିନୀ ମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାୟ ୯.୪୫ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରର ଗର୍ଭଗୃହରେ ରେଖା ଦେଉଳ ଶୈଳୀର ବିମାନ ରହିଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଜଗମୋହନଟି ପିଢା ଶୈଳୀର। ମନ୍ଦିରର ଯୋଜନାରେ ତ୍ରିରଥ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ତ୍ରିଅଙ୍ଗ ବାଡ଼ ରହିଛି। ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରତିମାଟି ଭୟଙ୍କର ତାନ୍ତ୍ରିକ ରୂପରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏଥିରେ ଦେବୀଙ୍କ ପେଟ ଅବନତ ଆକୃତିର ହୋଇଥିବାବେଳେ ଗଳାରେ ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧି ସେ ଏକ ଶବ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେହି ଗର୍ଭଗୃହରେ ଷଡ଼ଭୁଜା ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିମା ରହିଛି।
मोहिनी मंदिर भुवनेश्वर में बिंदु सागर तालाब के दक्षिणी किनारे पर बना एक सुंदर मंदिर है। यह भुवनेश्वर में शक्ति संप्रदाय के सबसे मशहूर मंदिरों में से एक है। यह मंदिर दस भुजाओं वाली चामुंडी देवी को समर्पित है। यह मंदिर ६८७ AD में भूमा राजा शिवकर देव II की रानी मोहिनी देवी ने बनवाया था, इसलिए इसका नाम मोहिनी मंदिर पड़ा। यह लगभग 9.45 मीटर ऊंचा है। गर्भगृह विवाह की रेखा और जगमोहन पीड़ा टाइप का है। मंदिर प्लान में त्रिरथ और ऊंचाई में तिकोना है। मुख्य देवी को तांत्रिक रूप में एक भयंकर और धंसे हुए पेट के साथ दिखाया गया है, उनके माथे पर माला है और वे एक लाश पर खड़ी हैं। गर्भगृह में महिषासुरमर्दिनी की छह भुजाओं वाली मूर्ति है।
The Somnath Temple in Budhapada, Khordha, Odisha, is a 13th-century Kalingan-style Shiva temple, contemporary to the Konark Sun Temple, known for its intricate stone carvings, wish chambers, and ancient architecture. it features unique sculptural details and is a significant historical and spiritual site in the region. Presides over a patalaphuta Sivalinga (a self-emerged lingam from the earth). A popular spot for Shaiva festivals like Mahashivaratri, with offerings including chudaghasa and dalma.
ଓଡ଼ିଶା ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ଥିବା ବୁଢ଼ାପଡ଼ାର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହା କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ସମସାମୟିକ। ମନ୍ଦିରଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ କକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏଥିରେ ଅନନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏଠାରେ ପାତାଳଫୁଟା ଶିବଲିଙ୍ଗ (ଭୂମିରୁ ସ୍ୱୟଂ-ଉଦ୍ଭବ ଲିଙ୍ଗ) ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି। ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ଶୈବ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ। ଏଠାରେ ପ୍ରମୁଖ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଚୁଡ଼ାଘଷା ଓ ଡାଲମା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
ओडिशा के खोरधा के बुधपारा में सोमनाथ मंदिर 13वीं सदी का कलिंग-स्टाइल का शिव मंदिर है, जो कोणार्क सूर्य मंदिर के समय का है। यह अपने बारीक पत्थर के काम, इच्छा कमरा और पुराने आर्किटेक्चर के लिए जाना जाता है। इसमें अनोखी मूर्तिकला की सुचना हैं और यह इस इलाके की एक ज़रूरी ऐतिहासिक और आध्यात्मिक जगह है। इसमें एक पातालफुटा शिवलिंग (धरती से निकलने वाला शिवलिंग) है। यह महाशिवरात्रि जैसे शैव त्योहारों के लिए एक लोकप्रिय जगह है, जिसके दौरान चूड़ाघाशा और दलमा जैसे प्रसाद चढ़ाए जाते हैं।
The Gatiswar Temple in Algum, near Puri, Odisha, is a significant local shrine, often mentioned alongside the Maa Jageswari Temple as they are located together near the Bada Pokhri (big pond) in Alagum village, serving devotees of Lord Shiva (Gatiswar) and Goddess Jageswari, with notable vibrancy during the holy month of Shravan. The name “Gatisvara” typically denotes a Lord Shiva. The presence in local listings alongside the Maa Jageshwari shrine suggests it’s an established village place of worship for devotees of Lord Shiva. The temple has specific architectural beauty. Smaller temples in Puri district often date from medieval to later periods and reflect regional Odishan styles.
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଅଳଗୁମ ନିକଟସ୍ଥ ଗତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ମା' ଜାଗେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଳଗୁମ ଗ୍ରାମର ବଡ଼ ପୁଷ୍କରିଣୀ ନିକଟରେ ଏକତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବ (ଗତେଶ୍ୱର) ଏବଂ ଦେବୀ ଜାଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପବିତ୍ର ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଏଠାକାର ପରିବେଶ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଯାଏ। 'ଗତେଶ୍ୱର' ନାମଟି ସାଧାରଣତଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସୂଚାଏ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପୂଜାସ୍ଥଳ। ମନ୍ଦିରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି। ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଏପରି ଛୋଟ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଶା ଶୈଳୀକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ओडिशा के पुरी के पास अलगुम में स्थित गतिश्वर मंदिर एक महत्वपूर्ण स्थानीय तीर्थस्थल है, जिसका उल्लेख अक्सर मां जागेश्वरी मंदिर के साथ किया जाता है क्योंकि ये दोनों मंदिर अलगुम गांव में बड़ा पोखरी (बड़ा तालाब) के पास स्थित हैं और भगवान शिव (गतिश्वर) और देवी जागेश्वरी के भक्तों की सेवा करते हैं, विशेष रूप से श्रावण के पवित्र महीने के दौरान यहां विशेष रौनक रहती है। "गतिश्वर" नाम आमतौर पर भगवान शिव को दर्शाता है। मां जागेश्वरी मंदिर के साथ स्थानीय सूचियों में इसकी उपस्थिति से पता चलता है कि यह भगवान शिव के भक्तों के लिए एक स्थापित ग्राम पूजा स्थल है। मंदिर की स्थापत्य कला अद्वितीय है। पुरी जिले के छोटे मंदिर अक्सर मध्यकालीन से लेकर बाद के काल के हैं और ओडिशा की क्षेत्रीय शैलियों को दर्शाते हैं।
The Gangeswari Temple in Bayalish Bati, near Gop in Puri district, is a significant 13th-century Kalinga-style temple, often considered a precursor or model for the Konark Sun Temple, featuring sandstone construction, intricate carvings, and a Khakhara shrine with a Jagamohana (porch). Dedicated to Goddess Gangeswari (a family deity), it showcases exquisite sculptures, including Varahi as a guardian figure, and reflects the architectural brilliance of the Eastern Ganga Dynasty. It was built in the distinctive Kalinga style, the temple features a Khakhara-style vimana (sanctum) and a pidha jagamohana (assembly hall). It was Constructed during the reign of the Eastern Ganga Dynasty in the 13th century. It resides over Goddess Gangeswari, a significant Shakti deity. It Adorned with carvings of Dikpalas, Nayikas, Gajas, and other mythological scenes, with a notable Varahi sculpture.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋପ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବାୟାଲିଶ ବାଟିରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କଳିଙ୍ଗ-ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିବା କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଏକ ମଡେଲ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ବାଲିପଥରର ନିର୍ମାଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଜଗମୋହନ (ପ୍ରବେଶ ମଣ୍ଡପ) ସହିତ ଏକ ଖାଖରା ମନ୍ଦିର ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏଠାରେ ରକ୍ଷକ ଦେବୀ ଭାବେ ଥିବା ବାରାହୀ ଦେବୀଙ୍କ ଶିଳ୍ପ ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଅନେକ ଉକୃଷ୍ଟ ଶିଳ୍ପକଳା ଶୋଭା ପାଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଚମତ୍କାରିତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଖାଖରା-ଶୈଳୀର ବିମାନ ଏବଂ ଏକ ପିଢା ଶୈଳୀର ଜଗମୋହନ ରହିଛି। ଏହା ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଦିଗପାଳ, ନାୟକ, ଗଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୌରାଣିକ ଦୃଶ୍ୟର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ସଜ୍ଜିତ। ଏଠାରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ବାରାହୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଶୋଭା ପାଇଥାଏ।
पुरी जिले के गोप के पास बायलिश बाटी में स्थित गंगेश्वरी मंदिर, 13वीं शताब्दी का एक महत्वपूर्ण कलिंग शैली का मंदिर है, जिसे अक्सर कोणार्क सूर्य मंदिर का पूर्ववर्ती या आदर्श माना जाता है। बलुआ पत्थर से निर्मित, जटिल नक्काशी और जगमोहन (पोर्च) के साथ एक खखरा गर्भगृह इसकी विशेषता है। कुलदेवी, देवी गंगेश्वरी को समर्पित, यह मंदिर संरक्षक के रूप में वराही सहित उत्कृष्ट मूर्तियों को प्रदर्शित करता है और पूर्वी गंगा राजवंश की स्थापत्य कला की प्रतिभा को दर्शाता है। विशिष्ट कलिंग शैली में निर्मित, इस मंदिर में खखरा शैली का विमान (गर्भगृह) और एक पिधा जगमोहन (सभा कक्ष) है। इसका निर्माण 13वीं शताब्दी में पूर्वी गंगा राजवंश के शासनकाल के दौरान हुआ था। यह मंदिर शक्ति की एक महत्वपूर्ण देवी, देवी गंगेश्वरी को समर्पित है। यह दिक्पालों, नायिकाओं, गजों और अन्य पौराणिक दृश्यों की नक्काशी से सुशोभित है, जिसमें वराही की एक उल्लेखनीय मूर्ति भी शामिल है।
Gambhira Radhakanta Math is commonly known as Sri Radhakanta Matha or Sri Gambhira is a highly revered matha (monastery) and pilgrimage site located in the Balisahi area of Puri, close to the famous Jagannath Temple. This site is historically important as the place where Sri Chaitanya Mahaprabhu, the 15th-century saint and founder of Gaudiya Vaishnavism lived in Puri after taking sannyasa (renunciation). The Gambhira itself refers to the specific room where Mahaprabhu resided and practiced devotion for many years. The Math preserves sacred relics associated with Mahaprabhu, including his staff (danda), water pot (kamandalu), bed, and sandals (padukas). The presiding deity is Radhakanta, a form of Lord Krishna which is said to have been brought from Kanchipuram by King Purushottama Deva. The interior also houses statues and worship spaces for other Vaishnava figures associated with Mahaprabhu’s tradition. It is very close to the Jagannath Temple, roughly a 5–10 minute walk from Swargadwar and near other historic mathas in the Puri temple circuit.
ଗମ୍ଭୀରା ରାଧାକାନ୍ତ ମଠ ସାଧାରଣତଃ ଶ୍ରୀ ରାଧାକାନ୍ତ ମଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ଗମ୍ଭୀରା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହା ପୁରୀର ବାଲିସାହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟନୀୟ ମଠ ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ; ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ରହିଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ, ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥ ଏବଂ ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ପୁରୀର ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ଏହା ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଠରୀକୁ ବୁଝାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ବାସ କରି ଆରାଧନା କରିଥିଲେ। ମଠରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପବିତ୍ର ଅବଶେଷ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ, ବିଛଣା ଏବଂ ପାଦୁକା ରଖା ଯାଇଛି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ରାଧାକାନ୍ତ; ଯିଏ କି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ରୂପ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ କାଞ୍ଚିପୁରମରୁ ଆଣିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମଠର ଭିତର ଭାଗରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ପୂଜା ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ମଠ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ବହୁତ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରୁ ପ୍ରାୟ ୫-୧୦ ମିନିଟ୍ ଚାଲିବା ଦୂରତାରେ ଏବଂ ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ସର୍କିଟରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଐତିହାସିକ ମଠଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
गंभीर राधाकांत मठ, जिसे आमतौर पर श्री राधाकांत मठ या श्री गंभीर के नाम से जाना जाता है, पुरी के बलिसाही क्षेत्र में स्थित एक अत्यंत पूजनीय मठ और तीर्थस्थल है, जो प्रसिद्ध जगन्नाथ मंदिर के निकट है। यह स्थल ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण है क्योंकि यहीं पर 15वीं शताब्दी के संत और गौड़ीय वैष्णव धर्म के संस्थापक श्री चैतन्य महाप्रभु ने संन्यास लेने के बाद पुरी में निवास किया था। गंभीर नाम उस विशेष कक्ष को संदर्भित करता है जहां महाप्रभु ने वर्षों तक निवास किया और भक्ति का अभ्यास किया। मठ में महाप्रभु से संबंधित पवित्र अवशेष संरक्षित हैं, जिनमें उनकी दंडा, कमंडलु, पलंग और पादुकाएं शामिल हैं। यहां के मुख्य देवता राधाकांत हैं, जो भगवान कृष्ण का एक रूप हैं और कहा जाता है कि इन्हें राजा पुरुषोत्तम देव द्वारा कांचीपुरम से लाया गया था। मठ के भीतर महाप्रभु की परंपरा से जुड़े अन्य वैष्णव व्यक्तित्वों की मूर्तियां और पूजा स्थल भी हैं। यह जगन्नाथ मंदिर के बहुत करीब है, स्वर्गद्वार से लगभग 5-10 मिनट की पैदल दूरी पर और पुरी मंदिर परिसर में अन्य ऐतिहासिक मठों के पास स्थित है।
It is an ancient Buddhist archaeological site featuring remains of a Buddhist monastery (vihāra). The site was first noticed in the early 1970s by a local teacher, Brajabandhu Das, after he found a stone slab with an image of Gautama Buddha in bhūmisparśa (earth-touching) mudrā. Systematic excavations were conducted by the Odisha State Archaeology department between 1971 and 1975. Based on recovered materials and structural remains, the site dates roughly to the 9th–10th century CE, though some research suggests Buddhist activity here may be older. The unearthed remains represent a Buddhist monastery with: 12 cells for monks (three on each cardinal direction), arranged around a large open courtyard. A shrine chamber and spaces interpreted as meditation halls (chaitya) and other ancillary structures. The courtyard’s layout reportedly forms a swastika-like pattern when seen from above, a symbolic form in ancient Buddhist architecture.
ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳ; ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ମଠର ଅବଶେଷ ରହିଛି। ୧୯୭୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିକ୍ଷକ ବ୍ରଜବନ୍ଧୁ ଦାସ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୂମିସ୍ପର୍ଶ ମୁଦ୍ରାରେ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ସହିତ ଏକ ପଥର ଫଳକ ପାଇଥିଲେ। ୧୯୭୧ ରୁ ୧୯୭୫ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପଦ୍ଧତିଗତ ଖନନ କରାଯାଇଥିଲା। ଉଦ୍ଧାର ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ଗଠନାତ୍ମକ ଅବଶେଷ ଆଧାରରେ, ଏହି ସ୍ଥାନଟିକୁ ପ୍ରାୟ ୯ମ-୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଯଦିଓ କିଛି ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡେ ଯେ, ଏଠାରେ ବୌଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଆହୁରି ପୁରୁଣା ହୋଇପାରେ। ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଅବଶେଷଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ମଠକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଏଠାରେ ଏକ ବଡ ଖୋଲା ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଚାରିପାଖରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ୧୨ଟି କୋଠରୀ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ତିନୋଟି)ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିସହିତ ଏକ ମନ୍ଦିର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ (ପୂଜା କକ୍ଷ), ଧ୍ୟାନ କକ୍ଷ (ଚୈତ୍ୟ) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ଗଠନ ଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ଉପରୁ ଦେଖିଲେ ପ୍ରାଙ୍ଗଣଟି ଏକ ସ୍ୱସ୍ତିକ ପରି ଶୈଳୀର ଦେଖାଯାଏ; ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପ।
यह एक प्राचीन बौद्ध पुरातात्विक स्थल है जिसमें बौद्ध मठ (विहार) के अवशेष मौजूद हैं। इस स्थल की पहली खोज 1970 के दशक के आरंभ में एक स्थानीय शिक्षक, ब्रजबंधु दास ने की थी, जब उन्हें भूमिस्पर्श मुद्रा में गौतम बुद्ध की प्रतिमा वाली एक शिला मिली थी। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा 1971 से 1975 के बीच व्यवस्थित उत्खनन किया गया। प्राप्त सामग्री और संरचनात्मक अवशेषों के आधार पर, इस स्थल का काल लगभग 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी है, हालांकि कुछ शोधों से पता चलता है कि यहां बौद्ध गतिविधियां इससे भी पुरानी हो सकती हैं। खुदाई में मिले अवशेष एक बौद्ध मठ को दर्शाते हैं जिसमें निम्नलिखित शामिल हैं: भिक्षुओं के लिए 12 कक्ष (प्रत्येक दिशा में तीन), जो एक बड़े खुले आंगन के चारों ओर व्यवस्थित हैं। एक पूजा कक्ष और ध्यान कक्ष (चैत्य) तथा अन्य सहायक संरचनाएं। बताया जाता है कि आंगन की बनावट ऊपर से देखने पर स्वास्तिक जैसी आकृति बनाती है, जो प्राचीन बौद्ध वास्तुकला में एक प्रतीकात्मक रूप है।
Aragada Hill is an important historical Buddhist archaeological site in the Puri district, featuring the ruins of an ancient stupa, a double-storied chaitya (temple) with a rock-cut cave, and various Buddhist sculptures and relics dating primarily from the 1st century BCE to the 11th century CE. Many Buddhist Structures are there on Aragada Hill, such as - A double-storey stone structure identified as a Buddhist chaitya (prayer hall/shrine). Secondly Columns have ornate carvings, including Nāga (serpent) maidens (Nāga Kanyas) and gaja-simha (elephant-lion) motifs — typical decorative symbols in early Buddhist and related temple art. And the upper chamber likely served as the shrine space, while the lower floor was used by monks or visitors.
ଆରଗଡ଼ ପାହାଡ଼ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥାନ। ଏଥିରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତୂପର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ, ପଥର କଟା ଗୁମ୍ଫା, ଏକ ଦ୍ୱିତଳ ଚୈତ୍ୟ (ମନ୍ଦିର) ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବିଭିନ୍ନ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଅବଶେଷ ରହିଛି। ଆରଗଡ଼ ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ଗଠନ ଅଛି; ଯେପରିକି - ବୌଦ୍ଧ ଚୈତ୍ୟ (ପ୍ରାର୍ଥନା କକ୍ଷ/ମନ୍ଦିର) ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ଏକ ଦ୍ୱିତଳ ପଥର ଗଠନ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକରେ ଆଳଙ୍କାରିକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି; ଯେଉଁଥିରେ ନାଗ (ସର୍ପ), କନ୍ୟା (ନାଗ କନ୍ୟା) ଏବଂ ଗଜ-ସିଂହ (ହାତୀ-ସିଂହ) କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମନ୍ଦିର କଳାରେ ସାଧାରଣ ସାଜସଜ୍ଜାର ପ୍ରତୀକ। ଏହାର ଉପର କୋଠରୀ ସମ୍ଭବତଃ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ଏବଂ ତଳ ମହଲା ଭିକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା।
पुरी जिले में स्थित अरगड़ा पहाड़ी एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक बौद्ध पुरातात्विक स्थल है, जिसमें एक प्राचीन स्तूप के अवशेष, एक दो मंजिला चैत्य (मंदिर) जिसमें एक चट्टान काटकर बनाई गई गुफा है, और विभिन्न बौद्ध मूर्तियां और अवशेष मौजूद हैं, जो मुख्य रूप से पहली शताब्दी ईसा पूर्व से लेकर 11वीं शताब्दी ईस्वी तक के हैं। अरगड़ा पहाड़ी पर कई बौद्ध संरचनाएं हैं, जैसे - एक दो मंजिला पत्थर की संरचना जिसे बौद्ध चैत्य (प्रार्थना कक्ष/मंदिर) के रूप में पहचाना जाता है। दूसरे, स्तंभों पर अलंकृत नक्काशी है, जिसमें नाग कन्याओं और गजसिंह (हाथी-सिंह) के रूपांकन शामिल हैं - जो प्रारंभिक बौद्ध और संबंधित मंदिर कला में विशिष्ट सजावटी प्रतीक हैं। ऊपरी कक्ष संभवतः पूजा स्थल के रूप में उपयोग किया जाता था, जबकि निचला तल भिक्षुओं या आगंतुकों द्वारा उपयोग किया जाता था।
Buddhist Image are seen in Badatara near Gop in Puri district. It is recorded as a Buddhist image dating to the 9th–10th century CE in official archaeological records from Odisha, associated with Buddhist iconography found in that locale. The 9th–10th century CE was a significant period for Buddhism in Odisha, with many Buddhist stupas, monasteries and sculptural figures known from coastal and central parts of the state dating to this era. Finds like this at Badatara suggest local Buddhist activity in and around Gop, a region that has yielded various historic remains, possibly linked to broader Buddhist cultural and religious networks in ancient Odisha. The general area around Gop is known for its historical Buddhist influence, with many ancient images sometimes worshipped in local Hindu temples as the ninth avatar of Lord Vishnu.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋପ ନିକଟ ବଡ଼ତରାରେ ଏହି ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହା ୯ମ-୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ସରକାରୀ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ରେକର୍ଡରେ ଲିବିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ୯ମ-୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାଜ୍ୟର ଉପକୂଳ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ବେଶ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। ବଡ଼ତରାରେ ଏହିପରି ସନ୍ଧାନ ଗୋପ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବୌଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏଠାରୁ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଅବଶେଷ ମିଳିଛି; ଯାହାକି ସମ୍ଭବତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର ବ୍ୟାପକ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଗୋପ ଆଖପାଖର ସାଧାରଣ ଅଞ୍ଚଳ ଏହାର ଐତିହାସିକ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନବମ ଅବତାର ‘ବୁଦ୍ଧ’ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା।
पुरी जिले के गोप के पास बदतारा में बौद्ध प्रतिमाएं देखी गई हैं। ओडिशा के आधिकारिक पुरातात्विक अभिलेखों में इसे 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी की बौद्ध प्रतिमा के रूप में दर्ज किया गया है, जो उस क्षेत्र में पाई जाने वाली बौद्ध मूर्तिकला से संबंधित है। 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी ओडिशा में बौद्ध धर्म के लिए एक महत्वपूर्ण काल था, इस दौरान राज्य के तटीय और मध्य भागों से कई बौद्ध स्तूप, मठ और मूर्तियां मिली हैं। बदतारा में मिली ऐसी वस्तुएं गोप और उसके आसपास के क्षेत्र में स्थानीय बौद्ध गतिविधियों का संकेत देती हैं, यह क्षेत्र विभिन्न ऐतिहासिक अवशेषों से समृद्ध है, जो संभवतः प्राचीन ओडिशा के व्यापक बौद्ध सांस्कृतिक और धार्मिक नेटवर्क से जुड़े हुए हैं। गोप के आसपास का क्षेत्र अपने ऐतिहासिक बौद्ध प्रभाव के लिए जाना जाता है, जहां कई प्राचीन प्रतिमाओं को स्थानीय हिंदू मंदिरों में भगवान विष्णु के नौवें अवतार के रूप में पूजा जाता है।
Buddhanatha Temple is recognised as a state-protected monument in the Alanda area (Nimapada block) of Puri district, Odisha. It’s listed in the official register of protected heritage sites maintained for Odisha’s temples and monuments, which helps confirm its cultural and historical value. The temple structure dates roughly to the 10th–11th century A.D., placing it within the early medieval period of Odisha’s temple architecture. The name “Buddhanatha” typically suggests a temple dedicated to Lord Shiva in local traditions. Alanda can be reached by road from Puri town (about 30–40 km to the southwest) and from Bhubaneswar (about 70–80 km north), making it feasible as a day-trip location for temple heritage enthusiasts.
ବୁଦ୍ଧନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଅଲଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳ (ନିମାପଡ଼ା ବ୍ଲକ)ରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ମନ୍ଦିର ଗଠନ ପ୍ରାୟ ୧୦ମ-୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର, ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟର ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ। ‘ବୁଦ୍ଧନାଥ’ ନାମ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ମନ୍ଦିରକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଓଡ଼ିଶାର ବୁଦ୍ଧନାଥ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ବୁଝାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ପୁରୀ ସହର (ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମକୁ ପ୍ରାୟ ୩୦-୪୦ କି.ମି) ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ୱର (ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାୟ ୭୦-୮୦ କି.ମି)ରୁ ସଡ଼କ ପଥରେ ଅଲଣ୍ଡା ପହଞ୍ଚି ହେବ। ତେଣୁ ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରେମୀଙ୍କ ଲାଗି ଏକ ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା ଭାବେ ଏହି ସ୍ଥାନ ବେଶ ଉପଯୁକ୍ତ।
बुद्धनाथ मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के अलंदा क्षेत्र (निमापाड़ा ब्लॉक) में स्थित एक राज्य-संरक्षित स्मारक है। यह ओडिशा के मंदिरों और स्मारकों के लिए बनाए गए संरक्षित विरासत स्थलों के आधिकारिक रजिस्टर में सूचीबद्ध है, जो इसके सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व की पुष्टि करता है। मंदिर की संरचना लगभग 10वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी की है, जो इसे ओडिशा की मंदिर वास्तुकला के प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में रखती है। स्थानीय परंपराओं में "बुद्धनाथ" नाम आमतौर पर भगवान शिव को समर्पित मंदिर को दर्शाता है। अलंदा पुरी शहर (दक्षिण-पश्चिम में लगभग 30-40 किमी) और भुवनेश्वर (उत्तर में लगभग 70-80 किमी) से सड़क मार्ग से पहुँचा जा सकता है, जिससे यह मंदिर विरासत प्रेमियों के लिए एक दिन की यात्रा का सुविधाजनक स्थान बन जाता है।
Bhabakundalesvara Temple is an ancient and culturally significant hindu temple dedicated to Lord Shiva, located in the coastal village of Manikapatna in Puri district, Odisha. It is a state-protected monument under the Odisha State Archaeology Department and is actively used as a place of worship and community ceremonies. The temple is believed to have been constructed in the 13th century A.D. during the Eastern Ganga dynasty, a period that saw the flowering of classic Kalinga temple architecture in Odisha. It represents the traditional Odishan (Kalinga) architectural style featuring Rekha vimana (curvilinear spire over the sanctum), Pidha jagamohana (stepped hall), a square plan with saptaratha (seven projections) and panchanga-bada (five-part wall structure). It has rich carvings on exterior walls — including nayikas (female figures), dvarapalas (guardian figures), dikpalas (directional deities), and the rare gaja-kranta (elephant motif) decorative element. The temple is situated on the left side of National Highway 203 (Puri–Satapada road), about 3.3 km from Dahikhia Chowk and approximately 0.5 km from the Bay of Bengal shoreline.
ଭବକୁଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ମାଣିକପାଟଣା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ପୂଜା ଏବଂ ସାମୁହିକ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଶା (କଳିଙ୍ଗ) ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ; ଯେଉଁଥିରେ ରେଖା ବିମାନ (ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପରେ ବକ୍ର ରୈଖିକ ଶିଖର), ପିଢା ଜଗମୋହନ (ପାହାଚ ବିଶିଷ୍ଟ ମଣ୍ଡପ), ସପ୍ତରଥ (ସାତଟି ପ୍ରକ୍ଷେପଣ) ଏବଂ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-ବାଡ଼ (ପାଞ୍ଚ-ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କାନ୍ଥ ଗଠନ) ସହିତ ଏକ ବର୍ଗାକାର ଯୋଜନା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହାର ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଥିରେ ନାୟିକା (ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ମୂର୍ତ୍ତି), ଦ୍ୱାରପାଳ (ରକ୍ଷକ ମୂର୍ତ୍ତି), ଦିଗପାଳ (ଦିଗ ଦେବତା) ଏବଂ ବିରଳ ଗଜ-କ୍ରାନ୍ତ (ହାତୀ ଚିତ୍ର) ଭଳି ସାଜସଜ୍ଜା ଶୋଭା ପାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ୨୦୩ (ପୁରୀ-ସାତପଡ଼ା ରୋଡ୍)ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଦହିଖିଆ ଛକରୁ ପ୍ରାୟ ୩.୩ କି.ମି ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପ ସାଗର ତଟରୁ ପ୍ରାୟ ୦.୫ କି.ମି ଦୂରରେ ରହିଛି।
भाबकुंडलेश्वर मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन और सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण हिंदू मंदिर है, जो ओडिशा के पुरी जिले के तटीय गांव मणिकापटना में स्थित है। यह ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग के अंतर्गत एक राज्य-संरक्षित स्मारक है और पूजा-अर्चना और सामुदायिक समारोहों के लिए सक्रिय रूप से उपयोग किया जाता है। माना जाता है कि इस मंदिर का निर्माण 13वीं शताब्दी ईस्वी में पूर्वी गंगा राजवंश के दौरान हुआ था, जिस काल में ओडिशा में शास्त्रीय कलिंग मंदिर वास्तुकला का विकास हुआ। यह मंदिर पारंपरिक ओडिशा (कलिंग) स्थापत्य शैली का प्रतिनिधित्व करता है, जिसमें रेखा विमान (गर्भगृह के ऊपर घुमावदार शिखर), पिधा जगमोहन (सीढ़ीदार हॉल), सप्तरथ (सात उभार) के साथ एक वर्गाकार योजना और पंचांग-बाड़ा (पांच भागों वाली दीवार संरचना) शामिल हैं। इसकी बाहरी दीवारों पर समृद्ध नक्काशी है - जिसमें नायिकाएं (महिला आकृतियां), द्वारपाल (संरक्षक आकृतियां), दिक्पाल (दिशा-निर्देशक देवता) और दुर्लभ गजक्रांत (हाथी की आकृति) सजावटी तत्व शामिल हैं। यह मंदिर राष्ट्रीय राजमार्ग 203 (पुरी-सतापाड़ा सड़क) के बाईं ओर, दहिखिया चौक से लगभग 3.3 किमी और बंगाल की खाड़ी के तट से लगभग 0.5 किमी की दूरी पर स्थित है।
serving as a spiritual site, a scenic spot for picnics, and a protected monument. It's known for its natural beauty, serene beach, and connection to Lord Jagannath rituals, making it popular for devotees and tourists seeking peace and natural splendor. Here Goddess Durga, worshipped as Asta-Bhuja Mahisamardini Durga (Eight-Armed slayer of the buffalo demon). It is considered one of Odisha's Asta-Saktis, a major Sakta Pitha, and a place with rituals linked to the Puri Jagannath Temple. This complex Beautiful beach, scenic views (sunrise/sunset), casuarina groves, and a blend of spirituality and nature. Here devotees celebrates major festivals like Navratri, Durga Puja, and Ramanavami.
ପୁରୀର ବ୍ରହ୍ମଗିରି ନିକଟରେ ଥିବା ବାଲିହରଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା (ଅଷ୍ଟଭୁଜା ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦୁର୍ଗା)ଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିପୀଠ। ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗର ନିକଟରେ ଏକ ବାଲୁକାମୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଭାର୍ଗବୀ ନଦୀ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ମିଶିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ବେଳାଭୂମି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରୀତିନୀତି ସହିତ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି କାରଣରୁ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବୈଭବ ଖୋଜୁଥିବା ଭକ୍ତ ତଥା ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ମନୋରମ ସ୍ଥାନ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମା’ ଦୁର୍ଗା ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟିକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅଷ୍ଟଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଯତମ, ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତି ପୀଠ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ନବରାତ୍ରି, ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଏବଂ ରାମନବମୀ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରନ୍ତି।
यह एक आध्यात्मिक स्थल, सुंदर पिकनिक स्थल और संरक्षित स्मारक है। अपनी प्राकृतिक सुंदरता, शांत समुद्र तट और भगवान जगन्नाथ के अनुष्ठानों से जुड़ाव के लिए प्रसिद्ध यह स्थान शांति और प्राकृतिक वैभव की तलाश करने वाले भक्तों और पर्यटकों के बीच लोकप्रिय है। यहां देवी दुर्गा की पूजा अष्टभुजा महिषमर्दिनी दुर्गा (भैंस राक्षस का वध करने वाली आठ भुजाओं वाली देवी) के रूप में की जाती है। इसे ओडिशा के अष्टशक्ति में से एक, एक प्रमुख शाक्त पीठ और पुरी जगन्नाथ मंदिर से जुड़े अनुष्ठानों वाला स्थान माना जाता है। इस परिसर में सुंदर समुद्र तट, मनोरम दृश्य (सूर्योदय/सूर्यास्त), कैसुआरिना के वन और आध्यात्मिकता और प्रकृति का अद्भुत संगम है। यहां भक्त नवरात्रि, दुर्गा पूजा और रामनवमी जैसे प्रमुख त्योहार मनाते हैं।
This temple is listed among the State Protected Monuments in Puri district, indicating its cultural and historical importance. The timeline for the Amaresvara Temple is generally dated to the 11th–12th century AD, placing it broadly in the later early medieval period of Odisha’s temple building traditions, which include Eastern Ganga and earlier local influences. As the name Amaresvara typically suggests, the temple is dedicated to Lord Shiva (as Eshvara / Shiva), though specific details about the idol, rituals or local legends aren’t widely documented. This temple typically observe traditional rituals such as abhisheka (ritual bathing of the lingam), arati, and yearly festivals like Mahashivaratri.
ଏହି ମନ୍ଦିର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ; ଯାହା ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଅମରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ସମୟସୀମା ସାଧାରଣତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୧ଶ-୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀର। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଯୁଗରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗବଂଶ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଅମରେଶ୍ୱର ନାମରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସାଧାରଣତଃ ଅଭିଷେକ (ଶିବଲିଙ୍ଗର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ), ଆରତି ଏବଂ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ବାର୍ଷିକ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ।
यह मंदिर पुरी जिले के राज्य संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है, जो इसके सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है। अमरेश्वर मंदिर का कालक्रम आम तौर पर 11वीं-12वीं शताब्दी ईस्वी के बीच माना जाता है, जो इसे ओडिशा की मंदिर निर्माण परंपराओं के उत्तरवर्ती प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में रखता है, जिसमें पूर्वी गंगा और पूर्व के स्थानीय प्रभाव शामिल हैं। जैसा कि नाम अमरेश्वर से स्पष्ट है, यह मंदिर भगवान शिव (ईश्वर/शिव के रूप में) को समर्पित है, हालांकि मूर्ति, अनुष्ठानों या स्थानीय किंवदंतियों के बारे में विशिष्ट विवरण व्यापक रूप से प्रलेखित नहीं हैं। इस मंदिर में अभिषेक (शिल्प स्नान), आरती और महाशिवरात्रि जैसे वार्षिक त्योहारों जैसे पारंपरिक अनुष्ठान किए जाते हैं।
Alarnath Temple is a historic Vaishnava (Vishnu) temple located in Brahmagiri village in the Puri district of Odisha, about 20–25 km from Puri town on the road to Satapada. It’s a revered pilgrimage site for devotees of Lord Vishnu and Lord Jagannath. During the krishnapaksha of Ashadha, the temple draws large crowds following the Snana Yatra, as devotees are not allowed to view the central icon of Jagannath (a form of Vishnu) in the Puri temple. During this period, popularly known as Anasara or 'Anavasara' (literally meaning no opportunity to see the Lord), devotees believe that Lord Jagannath manifests as Alarnath Dev at the Alarnath Mandira in Brahmagiri. Instead of having darshan in the Puri temple, pilgrims visit this shrine. It is considered one among the 108 Abhimana Kshethram of Vaishnavate tradition. The temple is associated with the visit of the saint Ramanujacharya to Odisha. Chaitanya Mahaprabhu, the 16th-century Vaishnava saint, during his stay in Puri used to see the deity form of Jagannath daily. During Anavasara when Jagannath and his sibling deities were taken to the secret chamber for 15 days, he was unable to see the Lord. So as per legend, Jagannath directed him to go to Brahmagiri and visit the Alarnath temple. Still today the Shila over which Chaitanya Mahaprabhu used to do Sankirtana is there. During Anavasara time the Kheeri bhoga offered to Alvarnaath Swami is much hyped and in demand.
ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ପୁରୀ ସହରରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦-୨୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ। ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସମୟରେ, ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ବହୁତ ଭିଡ଼ ଜମେ। କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ; ଯାହାକୁ ‘ଅଣସର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଅଲାରନାଥ ଦେବ ଭାବରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଆନ୍ତି। ମନ୍ଦିରତି ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଇତିହାସ କହେ, ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ଥ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ପୁରୀରେ ରହିବା ସମୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଣସର ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କୁ ୧୫ ଦିନ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିପାରି ନଥିଲେ। ତେଣୁ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ଯାଇ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ଶିଳା ଉପରେ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିଛି। ଅଣସର ସମୟରେ ଅଲାରନାଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉଥିବା ‘ଖିରି ଭୋଗ’ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ବିଶେଷ ଚାହିଦାରେ ରହିଛି।
अलारनाथ मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के ब्रह्मगिरि गांव में स्थित एक ऐतिहासिक वैष्णव (विष्णु) मंदिर है, जो पुरी शहर से लगभग 20-25 किलोमीटर दूर सतपदा जाने वाली सड़क पर स्थित है। यह भगवान विष्णु और भगवान जगन्नाथ के भक्तों के लिए एक पवित्र तीर्थ स्थल है। आषाढ़ के कृष्णपक्ष के दौरान, स्नान यात्रा के बाद मंदिर में भारी भीड़ उमड़ती है, क्योंकि भक्तों को पुरी मंदिर में जगन्नाथ (विष्णु का एक रूप) की मुख्य प्रतिमा के दर्शन करने की अनुमति नहीं होती है। इस अवधि को अनासार या 'अनावसार' के नाम से जाना जाता है (जिसका शाब्दिक अर्थ है भगवान के दर्शन का कोई अवसर नहीं)। भक्तों का मानना है कि भगवान जगन्नाथ ब्रह्मगिरि स्थित अलारनाथ मंदिर में अलारनाथ देव के रूप में प्रकट होते हैं। पुरी मंदिर में दर्शन करने के बजाय, तीर्थयात्री इस मंदिर में दर्शन करने आते हैं। इसे वैष्णव परंपरा के 108 अभिमान क्षेत्रों में से एक माना जाता है। यह मंदिर संत रामानुजाचार्य की ओडिशा यात्रा से जुड़ा हुआ है। 16वीं शताब्दी के वैष्णव संत चैतन्य महाप्रभु पुरी में अपने प्रवास के दौरान प्रतिदिन जगन्नाथ की प्रतिमा के दर्शन किया करते थे। अनवसारा के दौरान जब जगन्नाथ और उनके भाई-बहनों को 15 दिनों के लिए गुप्त कक्ष में ले जाया गया, तब वे भगवान के दर्शन करने में असमर्थ रहे। किंवदंती के अनुसार, जगन्नाथ ने उन्हें ब्रह्मगिरि जाकर अलारनाथ मंदिर के दर्शन करने का निर्देश दिया। आज भी वह शिला मौजूद है जिस पर चैतन्य महाप्रभु संकीर्तन किया करते थे। अनवसारा के दौरान अलारनाथ स्वामी को अर्पित किया जाने वाला खीरी भोग बहुत लोकप्रिय और मांग में रहता है।
Siddha Bakula Matha is a sacred matha located in Bali Sahi, Puri, Odisha, associated with Srila Haridas Thakur, a famed devotee of Sri Chaitanya Mahaprabhu. Haridas Thakur used to chant the Hare Krishna mantra 300,000 times daily and lived here under a sacred bakula tree. Sri Chaitanya Mahaprabhu himself visited Haridas Thakur here and is traditionally believed to have planted the bakula twig (which grew into the Siddha Bakula tree) to provide him shelter. This site is an important pilgrimage spot for followers of Gaudiya Vaishnavism and devotees of Namasankirtana (chanting of the holy names).
ସିଦ୍ଧ ବକୁଳ ମଠ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ବାଲି ସାହିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପବିତ୍ର ମଠ; ଯାହା ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀଲ ହରିଦାସ ଠାକୁରଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ। ହରିଦାସ ଠାକୁର ପ୍ରତିଦିନ ୩୦୦,୦୦୦ ଥର ‘ହରେ କୃଷ୍ଣ’ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ବକୁଳ ଗଛ ତଳେ ରହୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଏଠାରେ ହରିଦାସ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ। ବିଶ୍ବାସ କରାଯାଏ, ଯେ ହରିଦାସ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ଏକ ବକୁଳ ଡାଳ (ଯାହା ସିଦ୍ଧ ବକୁଳ ଗଛରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା) ରୋପଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀ ଏବଂ ନାମସଂକୀର୍ତ୍ତନ (ପବିତ୍ର ନାମ ଜପ) କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ।
सिद्ध बकुला मठ, ओडिशा के पुरी जिले के बाली साही में स्थित एक पवित्र मठ है, जो श्री चैतन्य महाप्रभु के प्रसिद्ध भक्त श्रील हरिदास ठाकुर से जुड़ा हुआ है। हरिदास ठाकुर प्रतिदिन 300,000 बार हरे कृष्ण मंत्र का जाप करते थे और एक पवित्र बकुला वृक्ष के नीचे निवास करते थे। स्वयं श्री चैतन्य महाप्रभु ने हरिदास ठाकुर से मिलने यहाँ दर्शन किए थे और ऐसा माना जाता है कि उन्होंने ही बकुला की टहनी (जो बाद में सिद्ध बकुला वृक्ष बन गई) को उन्हें आश्रय देने के लिए रोपा था। यह स्थान गौड़ीय वैष्णव धर्म के अनुयायियों और नामसंकीर्तन (पवित्र नामों का जप) करने वाले भक्तों के लिए एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल है।
The Vani Vakresvara Temple, also known as Bani Bakreswar Temple, is a significant Hindu shrine located in Sauria village, under the Ghoradia Gram Panchayat (GP) in Puri district, Odisha, near Delang, known for its association with Lord Shiva (Bakresvara) and dedicated to the goddess Vani, serving as a local religious center in this area of Puri. It is listed among state-protected monuments in Puri District, indicating its historical and cultural importance. According to archaeological and cultural records, the temple dates back to the 13th century A.D., placing it in the period of the later Eastern Ganga dynasty, which is known for temple construction across Odisha.
ବାଣୀ ବକ୍ରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଘୋରାଡ଼ିଆ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୌରିଆ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଡେଲାଙ୍ଗ ନିକଟସ୍ଥ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ (ବକ୍ରେଶ୍ୱର) ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏବଂ ଦେବୀ ବାଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ପୁରୀର ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହା ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ; ଯାହା ଏହାର ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଏ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ରେକର୍ଡ ଅନୁସାରେ, ମନ୍ଦିରଟି ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର। ଏହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; ଯାହା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା।
वाणी वक्रेश्वर मंदिर, जिसे बानी बक्रेश्वर मंदिर के नाम से भी जाना जाता है, ओडिशा के पुरी जिले में डेलंग के पास, घोराडिया ग्राम पंचायत के अंतर्गत आने वाले सौरिया गांव में स्थित एक महत्वपूर्ण हिंदू तीर्थस्थल है। यह मंदिर भगवान शिव (बक्रेश्वर) से जुड़ाव के लिए प्रसिद्ध है और देवी वाणी को समर्पित है। यह पुरी क्षेत्र का एक स्थानीय धार्मिक केंद्र है। पुरी जिले में राज्य द्वारा संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध यह मंदिर अपने ऐतिहासिक और सांस्कृतिक महत्व को दर्शाता है। पुरातात्विक और सांस्कृतिक अभिलेखों के अनुसार, यह मंदिर 13वीं शताब्दी ईस्वी पूर्व का है, जो इसे पूर्वी गंगा राजवंश के उत्तरार्ध के काल में रखता है, जो पूरे ओडिशा में मंदिर निर्माण के लिए प्रसिद्ध है।
Somanatha Temple at Subarnapur village under Gop in Puri district, Odisha is a modest but culturally significant Shaiva shrine that reflects the long continuity of rural temple traditions in coastal Odisha. Dedicated to Lord Somanatha, a form of Shiva associated with the moon and cosmic rhythm, the temple serves as an important centre of daily worship and seasonal festivals for the surrounding agrarian communities. The shrine follows the regional Kalinga style of temple architecture, though executed on a small village scale. The principal structure is the sanctum (deul), which houses a stone Shiva linga set within a circular yoni pitha. Based on stylistic and constructional features, the temple likely originated in the late medieval to early modern period (around 15th–17th century CE).
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଗ୍ରାମର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଦୀର୍ଘ ନିରନ୍ତରତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହା ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପ ‘ଭଗବାନ ସୋମନାଥ’ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଆଖପାଖର କୃଷକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ପୂଜା ଏବଂ ଋତୁକାଳୀନ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ଆଞ୍ଚଳିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ; ଯଦିଓ ଏହା ଏକ ଛୋଟ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଗଠନ ହେଉଛି ଗର୍ଭଗୃହ (ଦେଉଳ); ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଯୋନିପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଥର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାଯାଏ, ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ଭବତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ସମୟ (ପ୍ରାୟ ୧୫ଶ-୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ओडिशा के पुरी जिले के गोप के सुबर्णपुर गांव में स्थित सोमनाथ मंदिर एक साधारण लेकिन सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण शैव तीर्थस्थल है, जो तटीय ओडिशा में ग्रामीण मंदिर परंपराओं की लंबी निरंतरता को दर्शाता है। भगवान सोमनाथ को समर्पित यह मंदिर, जो शिव का एक रूप हैं और चंद्रमा तथा ब्रह्मांडीय लय से जुड़े हैं, आसपास के कृषि प्रधान समुदायों के लिए दैनिक पूजा और मौसमी त्योहारों का एक महत्वपूर्ण केंद्र है। यह मंदिर क्षेत्रीय कलिंग शैली की वास्तुकला का अनुसरण करता है, हालांकि इसे छोटे ग्रामीण पैमाने पर बनाया गया है। मुख्य संरचना गर्भगृह (देउल) है, जिसमें एक गोलाकार योनि पीठ के भीतर एक पत्थर का शिवलिंग स्थापित है। शैलीगत और निर्माण संबंधी विशेषताओं के आधार पर, मंदिर की उत्पत्ति संभवतः मध्ययुग के उत्तरार्ध से आधुनिक काल के प्रारंभ (लगभग 15वीं-17वीं शताब्दी ईस्वी) में हुई थी।
Somanatha Temple at Ghoradia village in Puri district of Odisha is a small but historically and culturally significant Shaiva shrine representing the continuity of rural temple traditions in coastal Odisha. The temple is built in the regional Kalinga style of architecture, though on a modest scale compared to the grand temples of Bhubaneswar or Puri. The sanctum (vimana or deul) is the principal surviving component and is likely of the rekha deul type, characterised by a curvilinear spire rising over the square sanctum. In front of it stands a small jagamohana (assembly hall), probably added or renovated in a later period. The structure is constructed primarily of locally available stone blocks, with portions repaired using brick masonry and lime or cement plaster in recent times. Architectural ornamentation on the exterior is relatively restrained. Simple mouldings at the base, plain wall surfaces, and minimal sculptural carving suggest either a late medieval date or a heavily restored earlier core. The doorway of the sanctum is the most decorative element, featuring traditional doorjamb mouldings and niches that may once have held subsidiary deities. The presiding deity inside is a Shiva linga, worshipped daily by the local community.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଘୋରାଡ଼ିଆ ଗ୍ରାମର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ଆକାର ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ବି ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ନିରନ୍ତରତାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ଆଞ୍ଚଳିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାର ଗର୍ଭଗୃହ (ବିମାନ କିମ୍ବା ଦେଉଳ) ଏବେ ବି ସଂରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଏହା ରେଖା ଦେଉଳ ଶୈଳୀର। ଏହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଛୋଟ ଜଗମୋହନ (ସଭା ମଣ୍ଡପ) ରହିଛି; ଯାହାକୁ ସମ୍ଭବତଃ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି କିମ୍ବା ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଗଠନ ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳୁଥିବା ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ। କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଟା କାନ୍ଥ, ଚୂନ କିମ୍ବା ସିମେଣ୍ଟ ପ୍ଲାଷ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି କିଛି ଅଂଶ ମରାମତି କରାଯାଇଛି। ମନ୍ଦିରର ତଳ ଭାଗରେ ସରଳ ଛାଞ୍ଚ, ସାଧାରଣ କାନ୍ଥ ପୃଷ୍ଠ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟକୁ ସୂଚାଇଥାଏ। ଗର୍ଭଗୃହର ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ମନ୍ଦିରର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ସାଜସଜ୍ଜା ଅଂଶ; ଯେଉଁଥିରେ ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ୱାରବନ୍ଧ ଛାଞ୍ଚ ରହିଛି। ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ସହାୟକ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ; ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ओडिशा के पुरी जिले के घोराडिया गांव में स्थित सोमनाथ मंदिर एक छोटा लेकिन ऐतिहासिक और सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण शैव तीर्थस्थल है, जो तटीय ओडिशा में ग्रामीण मंदिर परंपराओं की निरंतरता को दर्शाता है। यह मंदिर क्षेत्रीय कलिंग शैली की वास्तुकला में निर्मित है, हालांकि भुवनेश्वर या पुरी के भव्य मंदिरों की तुलना में इसका आकार छोटा है। गर्भगृह (विमान या देउल) इसका मुख्य संरक्षित भाग है और संभवतः रेखा देउल प्रकार का है, जिसकी विशेषता वर्गाकार गर्भगृह के ऊपर उठने वाला घुमावदार शिखर है। इसके सामने एक छोटा जगमोहन (सभा कक्ष) है, जिसे संभवतः बाद के काल में जोड़ा या पुनर्निर्मित किया गया था। संरचना मुख्य रूप से स्थानीय रूप से उपलब्ध पत्थर की ईंटों से निर्मित है, जिसके कुछ हिस्सों की मरम्मत हाल ही में ईंटों की चिनाई और चूने या सीमेंट के प्लास्टर से की गई है। बाहरी भाग पर स्थापत्य अलंकरण अपेक्षाकृत संयमित है। आधार पर साधारण मोल्डिंग, सादी दीवारें और न्यूनतम मूर्तिकला नक्काशी उत्तर मध्ययुगीन काल या भारी रूप से पुनर्निर्मित पूर्व के मूल भाग का संकेत देती हैं। गर्भगृह का प्रवेश द्वार सबसे अधिक सजावटी तत्व है, जिसमें पारंपरिक दरवाज़े की चौखट की नक्काशी और आले बने हुए हैं, जिनमें संभवतः कभी सहायक देवी-देवताओं की मूर्तियाँ रखी जाती थीं। भीतर विराजमान मुख्य देवता शिवलिंग हैं, जिनकी स्थानीय समुदाय द्वारा प्रतिदिन पूजा की जाती है।
Somanatha Temple at Bishnupur in Puri district, Odisha is a traditional Shaiva shrine that reflects the enduring village temple culture of coastal Odisha. Dedicated to Lord Somanatha and facing east in accordance with traditional temple orientation. The temple likely dates in origin to the late medieval or early modern period (approximately 15th–17th century CE), when numerous village-level shrines were established across Puri district under local patronage. Bishnupur, being within the wider sacred geography influenced by the Jagannath cult of Puri, developed a mixed religious landscape where Vaishnava and Shaiva shrines coexisted. Somanatha Temple would have functioned as a community guardian shrine, associated with protection, health, and agricultural prosperity. Festivals form a vital part of the temple’s living heritage. Mahashivaratri is the most important annual celebration, drawing devotees from Bishnupur and neighbouring villages for night-long worship and fasting.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଥିବା ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଶୈବ ମନ୍ଦିର; ଯାହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାୟୀ ଗ୍ରାମ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ। ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଶେଷ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ସମୟ (ପ୍ରାୟ ୧୫ଶ-୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)ରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅନେକ ଗ୍ରାମସ୍ତରୀୟ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶୈବ ମନ୍ଦିର ସହାବସ୍ଥାନ କରିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ସାମୁହିକ ରକ୍ଷକ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଯାହା ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ କୃଷି ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ମନ୍ଦିରର ଜୀବନ୍ତ ଐତିହ୍ୟର ପରିଚୟ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ମହାଶିବରାତ୍ରି ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବ। ଏହି ଅବସରରେ ବିଷ୍ଣୁପୁର ଏବଂ ପାଖାପାଖି ଗ୍ରାମରୁ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଆସି ରାତିସାରା ପୂଜା ଏବଂ ଉପବାସ କରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଥାନ୍ତି।
ओडिशा के पुरी जिले के बिष्णुपुर में स्थित सोमनाथ मंदिर एक पारंपरिक शैव तीर्थस्थल है जो तटीय ओडिशा की चिरस्थायी ग्राम मंदिर संस्कृति को दर्शाता है। भगवान सोमनाथ को समर्पित यह मंदिर पारंपरिक मंदिर अभिविन्यास के अनुसार पूर्व दिशा की ओर मुख किए हुए है। मंदिर की उत्पत्ति संभवतः मध्ययुग के उत्तरार्ध या आधुनिक काल के आरंभिक काल (लगभग 15वीं-17वीं शताब्दी ईस्वी) में हुई थी, जब स्थानीय संरक्षण में पुरी जिले में कई ग्राम स्तरीय मंदिर स्थापित किए गए थे। पुरी के जगन्नाथ संप्रदाय से प्रभावित व्यापक पवित्र क्षेत्र में स्थित होने के कारण, बिष्णुपुर में एक मिश्रित धार्मिक परिदृश्य विकसित हुआ जहाँ वैष्णव और शैव मंदिर सह-अस्तित्व में थे। सोमनाथ मंदिर एक सामुदायिक संरक्षक मंदिर के रूप में कार्य करता रहा होगा, जो सुरक्षा, स्वास्थ्य और कृषि समृद्धि से जुड़ा हुआ था। त्यौहार मंदिर की जीवंत विरासत का एक महत्वपूर्ण हिस्सा हैं। महाशिवरात्रि सबसे महत्वपूर्ण वार्षिक उत्सव है, जो बिष्णुपुर और आसपास के गांवों से भक्तों को रात्रिकालीन पूजा और उपवास के लिए आकर्षित करता है।
Somanatha Temple at Birabalabhadrapur in Puri district, Odisha is a small but significant Shaiva shrine that illustrates the persistence of traditional temple building and worship practices in the rural landscape of coastal Odisha. Dedicated to Lord Somanatha, a revered aspect of Shiva symbolising cosmic order and rejuvenation, the temple functions as an active centre of devotion for the local community and nearby villages. The temple is constructed in the regional Kalinga architectural idiom. The religious life of the temple is closely integrated with the agrarian cycle and local customs. The festival of Mahashivaratri is observed with particular devotion, drawing large numbers of worshippers for night-long prayer, fasting, and communal celebration.
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ବୀରବଳଭଦ୍ରପୁରରେ ଥିବା ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଆକାରରେ ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶରେ ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପୂଜା ପ୍ରଥାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ସୃଷ୍ଟିର ସମନ୍ଵୟ ଏବଂ ପୁନର୍ଜୀବନର ପ୍ରତୀକ ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କ ଏକ ପୂଜ୍ୟ ରୂପ ଭଗବାନ 'ସୋମନାଥ'ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ମନ୍ଦିରଟି ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ସକ୍ରିୟ ଭକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ମନ୍ଦିରର ଧାର୍ମିକ ଜୀବନ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ଚକ୍ର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ଏଠାରେ ମହାଶିବରାତ୍ରି ପର୍ବକୁ ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ସହକାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ରାତି ସାରା ଜାଗରଣ, ପୂଜା, ଉପବାସ ଏବଂ ସାମୁହିକ ଉତ୍ସବ ଲାଗି ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଜମିଥାଏ।
ओडिशा के पुरी जिले के बीरबलभद्रपुर में स्थित सोमनाथ मंदिर एक छोटा लेकिन महत्वपूर्ण शैव तीर्थस्थल है, जो तटीय ओडिशा के ग्रामीण इलाकों में पारंपरिक मंदिर निर्माण और पूजा पद्धतियों की निरंतरता को दर्शाता है। भगवान सोमनाथ को समर्पित यह मंदिर, शिव के एक पूजनीय रूप को समर्पित है, जो ब्रह्मांडीय व्यवस्था और पुनर्जन्म का प्रतीक हैं। यह मंदिर स्थानीय समुदाय और आसपास के गांवों के लिए भक्ति का एक सक्रिय केंद्र है। मंदिर का निर्माण क्षेत्रीय कलिंग वास्तुकला शैली में किया गया है। मंदिर का धार्मिक जीवन कृषि चक्र और स्थानीय रीति-रिवाजों से गहराई से जुड़ा हुआ है। महाशिवरात्रि का त्योहार विशेष श्रद्धा के साथ मनाया जाता है, जिसमें बड़ी संख्या में श्रद्धालु रात भर प्रार्थना, उपवास और सामूहिक उत्सव में भाग लेते हैं।
The Sabhamandap at Bhanapur (Tulasipur) is a detached pillared hall associated with a temple complex, locally used for religious assemblies, rituals, and community gatherings. Architecturally, it reflects the Kalinga temple tradition, typically comprising a square or rectangular plan supported by stone pillars and a low pyramidal roof (Pidha type). The structure is noted for its functional layout rather than elaborate ornamentation, indicating its role as a congregational space complementing the main shrine.
ଭାଣପୁରରେ ଥିବା ସଭାମଣ୍ଡପ (ତୁଳସୀପୁର)ହେଉଛି ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ତମ୍ଭବିଶିଷ୍ଟ ମୁଣ୍ଡପ; ଯାହା ଏକ ମନ୍ଦିର ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହା ଧାର୍ମିକ ସଭା, ରୀତିନୀତି ଏବଂ ସାମୁହିକ ସମାବେଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ଏହା କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ସାଧାରଣତଃ ଏହା ପଥର ସ୍ତମ୍ଭ ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନ ପିରାମିଡ୍ ଛାତ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ଏକ ବର୍ଗାକାର କିମ୍ବା ଆୟତାକାର ଯୋଜନାରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି। ମନ୍ଦିରଟି ନିଜ ଆକୃତି ବିନ୍ୟାସ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ପରିପୂରକ ଭାବେ ସାମୁଦାୟିକ ସଭାସ୍ଥଳ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସୂଚାଇଥାଏ।
भानपुर (तुलसीपुर) का सभामंडप एक मंदिर परिसर से जुड़ा हुआ स्तंभों वाला एक अलग हॉल है, जिसका उपयोग स्थानीय रूप से धार्मिक सभाओं, अनुष्ठानों और सामुदायिक समारोहों के लिए किया जाता है। स्थापत्य की दृष्टि से, यह कलिंग मंदिर परंपरा को दर्शाता है, जिसमें आमतौर पर पत्थर के स्तंभों द्वारा समर्थित एक वर्गाकार या आयताकार योजना और एक कम पिरामिडनुमा छत (पिधा प्रकार) होती है। यह संरचना विस्तृत अलंकरण के बजाय अपने कार्यात्मक लेआउट के लिए जानी जाती है, जो मुख्य मंदिर के पूरक एक सभा स्थल के रूप में इसकी भूमिका को इंगित करती है।
Nilakantheswar Mahadev Temple is a Hindu temple dedicated to Lord Shiva. The temple venerates Lord Shiva as Nilakanthesvara (“the blue-throated Lord”), a name referring to the legend in which Shiva drank the poison that emerged from the churning of the cosmic ocean (Samudra Manthan) to save the world, turning his throat blue. In the Purusottama Kshetra tradition (centered on Puri), Nilakanthesvara is counted among the shrines that form the Ashta Sambhus (eight guardian Shiva shrines) and the Pancha Pandava Shiva sites linked to mythic pilgrimages around Jagannatha Puri.
ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ ଜଣାଯାଏ ଭଗବାନ ଶିବ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରୁ ବାହାରିଥିବା ବିଷକୁ ପାନ କରିବାରୁ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନୀଳକଣ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ପରମ୍ପରାରେ (ପୁରୀକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି) ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ ଶମ୍ଭୁ (୮ଟି ରକ୍ଷକ ଶିବ ମନ୍ଦିର)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଏଥିସହ ମନ୍ଦିରଟିକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ପୁରୀ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ପୌରାଣିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଜଡ଼ିତ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଶିବ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରାଯାଏ।
नीलकंठेश्वर महादेव मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। यह मंदिर भगवान शिव को नीलकंठेश्वर ("नीले गले वाले भगवान") के रूप में पूजता है, यह नाम उस पौराणिक कथा से संबंधित है जिसमें शिव ने संसार को बचाने के लिए समुद्र मंथन से निकले विष को पी लिया था, जिससे उनका गला नीला हो गया था। पुरुषोत्तम क्षेत्र परंपरा (जिसका केंद्र पुरी है) में, नीलकंठेश्वर को अष्ट शंभू (आठ संरक्षक शिव मंदिर) और पंच पांडव शिव स्थलों में गिना जाता है, जो जगन्नाथ पुरी के आसपास की पौराणिक तीर्थयात्राओं से जुड़े हैं।
The Mangala Temple (Maa Mangala Mandir) at Kakatpur in Puri district, Odisha, is a famous 15th-century Hindu Shakti shrine(Shakti pithas) dedicated to Goddess Mangala, a powerful manifestation of the Mother Goddess (Shakti). It is one of the most revered temples in the region and is strongly linked with local spiritual customs and traditions. The temple is situated on the eastern bank of holy river Prachi which was named Saraswati before. Maa Mangala is a Hindu goddess who is one of the manifestations of Shakti. In ancient times, Buddhist monks used to symbolize Mangala as goddess Tara. Now the deity worshiped as one of manifestations of Hindu deity Durga in the hymn of the goddess Vanadurga. Maa Mangala is the symbol of qualities like of peace, power, happiness, love, purity, knowledge & truth.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା କାକଟପୁରରେ ଥିବା ମା’ ମଙ୍ଗଳା ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ଶକ୍ତି ପୀଠ। ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହା ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ରୀତି, ପରମ୍ପରା ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପବିତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ନଦୀର ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ସରସ୍ୱତୀ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ମା’ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁ ଦେବୀ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମନେ କରୁଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବୀ ବନଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ରୂପ ଭାବେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି। ମା’ ମଙ୍ଗଳା ହେଉଛନ୍ତି ଶାନ୍ତି, ଶକ୍ତି, ସୁଖ, ପ୍ରେମ, ପବିତ୍ରତା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସତ୍ୟର ପ୍ରତୀକ।
ओडिशा के पुरी जिले के काकटपुर में स्थित मंगला मंदिर (मां मंगला मंदिर) 15वीं शताब्दी का एक प्रसिद्ध हिंदू शक्ति पीठ है, जो देवी मंगला को समर्पित है, जिन्हें मातृ शक्ति का एक शक्तिशाली रूप माना जाता है। यह क्षेत्र के सबसे पूजनीय मंदिरों में से एक है और स्थानीय आध्यात्मिक रीति-रिवाजों और परंपराओं से गहराई से जुड़ा हुआ है। यह मंदिर पवित्र प्राची नदी के पूर्वी तट पर स्थित है, जिसका नाम पहले सरस्वती था। मां मंगला हिंदू देवी हैं और शक्ति के विभिन्न रूपों में से एक हैं। प्राचीन काल में, बौद्ध भिक्षु मंगला को देवी तारा के रूप में पूजते थे। अब देवी वनदुर्गा के भजन में उन्हें हिंदू देवी दुर्गा के एक रूप के रूप में पूजा जाता है। मां मंगला शांति, शक्ति, सुख, प्रेम, पवित्रता, ज्ञान और सत्य जैसे गुणों का प्रतीक हैं।
The Laxminarayana Temple in Chaurasi, near Puri, Odisha, is an ancient, living temple from the Somavamsi Period (around the 10th century), famous for its beautifully carved idol of Vishnu and Lakshmi, located near the Varahi Temple. Built with bricks, it features Kalinga-style architecture with a pidha vimana and is known for its serene atmosphere, tantric rituals, and depiction of amorous scenes, offering a blend of ancient mysticism and rural charm in the Prachi Valley. According to Odisha government tourism and monument listings, the Laxminarayana Temple dates roughly to the 13th century A.D. and holds importance as a medieval site reflecting regional temple architecture and local devotional traditions.
ପୁରୀର ଚୌରାଶୀ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର, ସୋମବଂଶୀ ଯୁଗ (ପ୍ରାୟ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ) ସମୟର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ତଥା ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର। ଏହା ବରାହୀ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ମନ୍ଦିରଟି ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏଥିରେ ପିଢ଼ା ଶୈଳୀର ବିମାନ ଓ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ, ତାନ୍ତ୍ରିକ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପ୍ରେମଲୀଳା ଦୃଶ୍ୟର ଚିତ୍ରଣ ପାଇଁ ଏହା ବେଶ୍ ଜଣାଶୁଣା। ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଚୀନ ରହସ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଆକର୍ଷଣର ମିଶ୍ରଣକୁ ପରିପ୍ରକାଶ କରେ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏବଂ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର। ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ଏକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ।
ओडिशा के पुरी के पास चौरासी में स्थित लक्ष्मीनारायण मंदिर, सोमवंशी काल (लगभग 10वीं शताब्दी) का एक प्राचीन और जीवंत मंदिर है, जो वाराही मंदिर के निकट स्थित विष्णु और लक्ष्मी की सुंदर नक्काशीदार मूर्तियों के लिए प्रसिद्ध है। ईंटों से निर्मित इस मंदिर में कलिंग शैली की वास्तुकला और पिधा विमान है। यह अपने शांत वातावरण, तांत्रिक अनुष्ठानों और प्रेम दृश्यों के चित्रण के लिए जाना जाता है, जो प्राची घाटी में प्राचीन रहस्यवाद और ग्रामीण आकर्षण का अनूठा संगम प्रस्तुत करता है। ओडिशा सरकार के पर्यटन और स्मारक सूची के अनुसार, लक्ष्मीनारायण मंदिर लगभग 13वीं शताब्दी ईस्वी का है और क्षेत्रीय मंदिर वास्तुकला और स्थानीय भक्ति परंपराओं को प्रतिबिंबित करने वाले एक मध्ययुगीन स्थल के रूप में इसका महत्व है।
Kunteshwar Mahadev Temple in Aragada, Puri, Odisha, is a significant Shiva shrine linked to the Mahabharata, where devotees believe Goddess Kunti worshipped the Shiva Lingam with Parijat flowers, a practice continued today, with the temple known for fulfilling wishes and mysterious phenomena like the spontaneous showering of golden champak flowers (Swarna Champaka Varsha). It's a place of deep faith, attracting many visitors seeking blessings, and stands out for its unique spiritual aura and ancient legends. Devotees hold strong belief that the temple fulfills wishes, attracting people from far and wide.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଆରଗଡ଼ରେ ଥିବା କୁନ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ମହାଭାରତ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏଠାରେ ଦେବୀ କୁନ୍ତୀ ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଥା ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି। ମନ୍ଦିରଟି ମନୋକମନା ପୂରଣ ଏବଂ ଅନେକ ରହସ୍ୟମୟୀ ଘଟଣା; ଯେପରିକି ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ଚମ୍ପକ ବର୍ଷା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏହା ଗଭୀର ବିଶ୍ୱାସର ସ୍ଥାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ମନ୍ଦିରଟି ନିଜର ଅନନ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଏଠାରେ ମନୋକମନା ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ତେଣୁ ଦୂର ଦୂରାନ୍ତର ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ।
ओडिशा के पुरी जिले के अरगड़ा में स्थित कुन्तेश्वर महादेव मंदिर, महाभारत से जुड़ा एक महत्वपूर्ण शिव तीर्थ है। भक्तों का मानना है कि देवी कुंती ने यहां पारिजात के फूलों से शिवलिंग की पूजा की थी, जो आज भी जारी है। यह मंदिर मनोकामना पूर्ति और स्वर्ण चंपक के फूलों की स्वतः वर्षा (स्वर्ण चंपक वर्ष) जैसी रहस्यमय घटनाओं के लिए प्रसिद्ध है। यह एक आस्था का केंद्र है, जहां आशीर्वाद प्राप्त करने के लिए अनेक श्रद्धालु आते हैं और अपनी अनूठी आध्यात्मिक आभा और प्राचीन कथाओं के लिए जाना जाता है। भक्तों का दृढ़ विश्वास है कि यह मंदिर मनोकामनाएं पूरी करता है, जिसके कारण दूर-दूर से लोग यहां दर्शन के लिए आते हैं।
Kunjabihari Temple is a state-protected heritage shrine located in Raktapada, in the Kanasa block of Puri district, Odisha. It is officially listed as one of the protected monuments in the district by the Odisha government. The temple is dedicated to Kunjabihari, a sacred form of the divine whose worship is rooted in local Vaishnava traditions. The name Kunjabihari is often associated with Lord Krishna and Vishnu-related worship in Odisha (derived from Kunja meaning grove and Bihari implying the one who delights or wanders). It is officially recorded as a protected monument in the Puri district’s list of archaeology and heritage sites maintained by the Odisha government, reflecting its cultural and historical value. The temple is dated broadly to the 18th–19th century A.D., indicating a later medieval to early modern phase of temple building in the region, distinct from the early medieval temples of coastal Odisha.
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର କଣାସ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରକ୍ତପଡ଼ାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହ୍ୟ ମନ୍ଦିର। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି କୁଞ୍ଜବିହାରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ; ଯିଏକି ଦିବ୍ୟତାର ଏକ ପବିତ୍ର ରୂପ। ସ୍ଥାନୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାରେ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ନାମଟି ପ୍ରାୟତଃ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ତାଲିକାରେ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି। ଏହା ମନ୍ଦିରର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୮ଶ-୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ମନ୍ଦିରଟି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟଯୁଗ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସମୟକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ।
कुंजाबिहारी मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के कनसा ब्लॉक के रक्तपाड़ा में स्थित एक राज्य-संरक्षित विरासत स्थल है। इसे ओडिशा सरकार द्वारा जिले के संरक्षित स्मारकों में से एक के रूप में आधिकारिक तौर पर सूचीबद्ध किया गया है। यह मंदिर कुंजाबिहारी को समर्पित है, जो भगवान का एक पवित्र रूप हैं जिनकी पूजा स्थानीय वैष्णव परंपराओं में निहित है। ओडिशा में कुंजाबिहारी नाम अक्सर भगवान कृष्ण और विष्णु से संबंधित पूजा से जुड़ा होता है (यह कुंजा से लिया गया है जिसका अर्थ है उपवन और बिहारी का अर्थ है आनंद लेने वाला या घूमने वाला)। ओडिशा सरकार द्वारा अनुरक्षित पुरी जिले के पुरातत्व और विरासत स्थलों की सूची में इसे आधिकारिक तौर पर एक संरक्षित स्मारक के रूप में दर्ज किया गया है, जो इसके सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है। मंदिर का निर्माण मोटे तौर पर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ माना जाता है, जो इस क्षेत्र में मंदिर निर्माण के उत्तर मध्यकालीन से प्रारंभिक आधुनिक चरण को इंगित करता है, जो तटीय ओडिशा के प्रारंभिक मध्यकालीन मंदिरों से भिन्न है।
Kumaresvara Temple is a historic Hindu temple located in the Indipur-Deuli area of Puri district, Odisha. It is officially listed among the state-protected monuments in the region, showing its importance as part of the local temple heritage. Often referenced in listings as Kumareswar Temple, Sripurushotamapur, Indipurdeuli, Puri, and is recognized as a local temple site within the community. It’s inclusion on the state heritage list suggests architectural and historic value consistent with Odishan temple traditions. Temples like Kumaresvara generally feature Kalinga-style elements, such as a rekha deula (sanctum tower) and a jagamohana (assembly hall) built in stone, although local village temples may be smaller and less ornamented than major shrines.
କୁମାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଇନ୍ଦିପୁର-ଦେଉଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ପ୍ରାୟତଃ ତାଲିକାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ କୁମାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମପୁର, ଇନ୍ଦିପୁର-ଦେଉଳି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ରାଜ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ସହିତ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ। କୁମାରେଶ୍ୱର ଭଳି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏପରି ମନ୍ଦିରରେ ରେଖା ଦେଉଳ ଏବଂ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଜଗମୋହନ ଥାଏ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ତୁଳନାରେ ଆକାରରେ ଛୋଟ ଓ କମ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାଏ।
कुमारेश्वर मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के इंदिरापुर-देउली क्षेत्र में स्थित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। यह आधिकारिक तौर पर इस क्षेत्र के राज्य-संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है, जो स्थानीय मंदिर विरासत में इसके महत्व को दर्शाता है। इसे अक्सर कुमारेश्वर मंदिर, श्रीपुरुषोत्तमपुर, इंदिरापुरदेउली, पुरी के नाम से जाना जाता है और इसे समुदाय के भीतर एक स्थानीय मंदिर स्थल के रूप में मान्यता प्राप्त है। राज्य विरासत सूची में इसका समावेश ओडिशा की मंदिर परंपराओं के अनुरूप स्थापत्य और ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है। कुमारेश्वर जैसे मंदिरों में आमतौर पर कलिंग शैली के तत्व होते हैं, जैसे पत्थर से निर्मित रेखा देउला (गर्भगृह) और जगमोहन (सभा कक्ष), हालांकि स्थानीय ग्रामीण मंदिर प्रमुख मंदिरों की तुलना में छोटे और कम अलंकृत हो सकते हैं।
The Khilesvara Temple is a historic Shiva temple located in Khilaur in Puri district, Odisha. It is officially listed among the state-protected monuments in Odisha’s archaeological and cultural heritage records. This temple dates back to the 12th century A.D., placing it in the early medieval period of Odishan temple construction and linking it to the broader traditions of Kalinga architecture. It appears in the Government of Odisha’s lists of protected monuments under the Archaeology and Museums Department, which means it is recognized for both historical and architectural value. The temple is dedicated to Lord Shiva, worshipped locally in the form of a Shivalinga in the sanctum (garbhagriha). This temple typically observe traditional rituals such as abhisheka (ritual bathing of the lingam), arati, and yearly festivals like Mahashivaratri.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଖିଲାଉର ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଖିଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ଐତିହାସିକ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଇତିହାସରୁ ଜଣାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରା ଓ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ବିଭାଗ ଅଧୀନସ୍ଥ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବାରୁ ଏହାର ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ; ଯିଏକି ଗର୍ଭଗୃହରେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସାଧାରଣତଃ ଅଭିଷେକ, ଆରତି ଏବଂ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ଉତ୍ସବ ମହା ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
खिलेश्वर मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के खिलौर में स्थित एक ऐतिहासिक शिव मंदिर है। यह ओडिशा के पुरातत्व और सांस्कृतिक विरासत अभिलेखों में राज्य-संरक्षित स्मारकों में आधिकारिक रूप से सूचीबद्ध है। यह मंदिर 12वीं शताब्दी ईस्वी पूर्व का है, जो इसे ओडिशा के मंदिर निर्माण के प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में रखता है और इसे कलिंग वास्तुकला की व्यापक परंपराओं से जोड़ता है। यह ओडिशा सरकार के पुरातत्व और संग्रहालय विभाग के अंतर्गत संरक्षित स्मारकों की सूची में शामिल है, जिसका अर्थ है कि इसे ऐतिहासिक और स्थापत्य दोनों दृष्टियों से महत्व दिया जाता है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है, जिनकी स्थानीय रूप से गर्भगृह में शिवलिंग के रूप में पूजा की जाती है। इस मंदिर में अभिषेक (शिवलिंग को स्नान कराना), आरती और महाशिवरात्रि जैसे वार्षिक त्योहारों जैसे पारंपरिक अनुष्ठान किए जाते हैं।
The Isvara Deva Temple in Jiunti, near Puri, Odisha, is an ancient (10th Century AD) Shiva temple, also known as the Biswanath Temple, a significant but lesser-known heritage site featuring Khakhra style architecture, housing several small shrines, and representing a piece of Odisha's rich temple history, often mentioned alongside other famous nearby temples like the Varahi Temple at Chaurasi
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଜିୟୁଣ୍ଟିରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଦେବ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହା ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଇତିହାସରୁ ଜଣାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ; ଯେଉଁଠାରେ ଖାଖରା ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅନେକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଇତିହାସର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ। ଚୌରାଶୀର ବରାହୀ ମନ୍ଦିର ପରି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏହାର ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥାଏ।
ओडिशा के पुरी के पास जिउंटी में स्थित ईश्वर देव मंदिर एक प्राचीन (10वीं शताब्दी ईस्वी) शिव मंदिर है, जिसे विश्वनाथ मंदिर के नाम से भी जाना जाता है। यह एक महत्वपूर्ण लेकिन कम प्रसिद्ध धरोहर स्थल है, जिसमें खाखरा शैली की वास्तुकला है, कई छोटे मंदिर हैं और यह ओडिशा के समृद्ध मंदिर इतिहास का एक हिस्सा है। अक्सर इसका उल्लेख चौरासी स्थित वराही मंदिर जैसे अन्य प्रसिद्ध मंदिरों के साथ किया जाता है।
Harachandi Temple at Sriramchandrapur is a historic and religious shrine dedicated to Goddess Harachandi (a form of Goddess Durga). It is officially listed as a protected monument in Odisha’s archaeological heritage records, confirming its cultural importance in Puri district. It is located on a sandy hill by the sea at the mouth of the Bhargavi River, famous for its scenic beauty, picnic spot, and worship of the eight-armed Mahisamardini Durga, revered by fishermen for protection, and it's an important site for Navaratri and Durga Puja. It's situated southwest of Puri, near Palanka village which offers a peaceful, natural setting with beautiful sunrise/sunset views.
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁରର ହରଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ହରଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ସ୍ଥାନିତ; ଯାହା ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବହନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭାର୍ଗବୀ ନଦୀ ମୁହାଣ ପାଖରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ବାଲୁକା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ ହୋଇଥିବାରୁ ବଣଭୋଜି ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ନବରାତ୍ରି ଏବଂ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଧୁମଧାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ପୁରୀର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ପାଲଙ୍କା ଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
श्रीरामचंद्रपुर स्थित हरचंडी मंदिर एक ऐतिहासिक और धार्मिक तीर्थस्थल है जो देवी हरचंडी (देवी दुर्गा का एक रूप) को समर्पित है। ओडिशा के पुरातात्विक धरोहर अभिलेखों में इसे आधिकारिक तौर पर संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है, जो पुरी जिले में इसके सांस्कृतिक महत्व की पुष्टि करता है। यह भार्गवी नदी के मुहाने पर समुद्र के किनारे एक रेतीली पहाड़ी पर स्थित है, जो अपनी प्राकृतिक सुंदरता, पिकनिक स्थल और आठ भुजाओं वाली महिषमर्दिनी दुर्गा की पूजा के लिए प्रसिद्ध है। मछुआरे सुरक्षा के लिए महिषमर्दिनी दुर्गा की पूजा करते हैं और यह नवरात्रि और दुर्गा पूजा के लिए एक महत्वपूर्ण स्थल है। यह पुरी के दक्षिण-पश्चिम में, पलांका गांव के पास स्थित है, जो सुंदर सूर्योदय/सूर्यास्त के दृश्यों के साथ एक शांत, प्राकृतिक वातावरण प्रदान करता है।
Gramesvara Temple is a historic Shiva temple located in the village of Lataharana in Kakatpur Block, Puri District, Odisha. It is officially listed as a State Protected Monument of Odisha, illustrating its value as part of the region’s medieval temple heritage. The Gramesvara Temple at Lataharana dates to approximately the 10th–11th century A.D., placing it within the early medieval phase of Odishan temple architecture. It is included in the Government of Odisha’s State Protected Monuments. The temple represents the mature brick temple building tradition of the Prachi Valley region, a culturally rich landscape with many early medieval monuments combining artistic beauty with historical depth. Within the temple complex, loose sculptures associated with Shaiva, Shakta, Saura, Vaishnava, and Jaina traditions have been found, indicating that the site served as a focal point for diverse religious groups in the past. The main shrine reflects classical Kalinga architectural sensibilities adapted in brick construction, which was a mature technique in the Prachi Valley around the medieval period.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା କାକଟପୁର ବ୍ଲକର ଲତାହରଣ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗ୍ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହାକୁ ସରକାରୀ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି; ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟର ଅଂଶ ଭାବରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ୧୦ମ-୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି। ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକା ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳୁଥିବା ପରିପକ୍ୱ ଇଟା ନିର୍ମିତ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ। ଏହି ଉପତ୍ୟକା ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ। ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକୀରେ କଳାତ୍ମକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସହ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟର ସମ୍ମିଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ସୌର, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଜୈନ ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ଏଥିରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ଅତୀତରେ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ପୂଜାସ୍ଥଳ ଥିଲା। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏଥିରେ ଇଟା ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁକରଣ କରାଯାଇଛି; ଯାହା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟରେ ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ଏକ ପରିପକ୍ୱ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲା।
ग्रामेश्वर मंदिर ओडिशा के पुरी जिले के काकटपुर ब्लॉक के लताहारणा गांव में स्थित एक ऐतिहासिक शिव मंदिर है। इसे ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है, जो इस क्षेत्र की मध्यकालीन मंदिर विरासत में इसके महत्व को दर्शाता है। लताहारणा स्थित ग्रामेश्वर मंदिर लगभग 10वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी का है, जो इसे ओडिशा की मंदिर वास्तुकला के प्रारंभिक मध्यकालीन चरण में रखता है। यह ओडिशा सरकार के राज्य संरक्षित स्मारकों में शामिल है। यह मंदिर प्राची घाटी क्षेत्र की परिपक्व ईंट मंदिर निर्माण परंपरा का प्रतिनिधित्व करता है, जो एक सांस्कृतिक रूप से समृद्ध क्षेत्र है जिसमें कई प्रारंभिक मध्यकालीन स्मारक कलात्मक सुंदरता और ऐतिहासिक गहराई का संयोजन प्रस्तुत करते हैं। मंदिर परिसर में शैव, शाक्त, सौर, वैष्णव और जैन परंपराओं से संबंधित मूर्तियां मिली हैं, जो दर्शाती हैं कि यह स्थल अतीत में विभिन्न धार्मिक समूहों का केंद्र रहा है। मुख्य गर्भगृह ईंट निर्माण में अपनाई गई शास्त्रीय कलिंग वास्तुकला की शैली को दर्शाता है, जो मध्यकाल के आसपास प्राची घाटी में एक परिपक्व तकनीक थी।
Gramesvar Temple in Terundia is a traditional village Shiva shrine listed in Government records as one of the temples in Puri district. It appears in official indexed heritage/temple lists compiled by state authorities, indicating that the Grameswar Dev (Lord Shiva) deity is worshipped there. The temple is dedicated to Lord Shiva, worshipped locally as Grameswar (“Lord of the Village”), a common epithet for village shrines of Shiva in Odisha. Such Grameswar temples serve as local community shrines where daily puja and festival observances (especially Mahashivaratri, Shravan Somavara) are held. They are an integral part of rural temple traditions across Odisha.
ତେରୁଣ୍ଡିଆର ଗ୍ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଏହି ମନ୍ଦିର ରାଜ୍ୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ସରକାରୀ ସୂଚୀବଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶିବ; ଯିଏ କି ଏଠାରେ ଗ୍ରାମେଶ୍ୱର (ଗାଁର ଇଶ୍ବର) ଭାବେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଗାଁରେ ଗ୍ରାମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହିପରି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥଳ। ଏଠାରେ ବିଶେଷ କରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ଓ ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ଭଳି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହକାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଭଳି ଗ୍ରାମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରାମୀଣ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ।
तेरुंडिया में स्थित ग्रामेश्वर मंदिर एक पारंपरिक ग्राम शिव मंदिर है, जो सरकारी अभिलेखों में पुरी जिले के मंदिरों में से एक के रूप में दर्ज है। राज्य अधिकारियों द्वारा संकलित आधिकारिक अनुक्रमित विरासत/मंदिर सूचियों में इसका उल्लेख मिलता है, जिससे यह संकेत मिलता है कि यहाँ ग्रामेश्वर देव (भगवान शिव) की पूजा की जाती है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है, जिनकी स्थानीय रूप से ग्रामेश्वर ("गाँव के स्वामी") के रूप में पूजा की जाती है, जो ओडिशा में शिव के ग्राम मंदिरों के लिए एक सामान्य उपाधि है। ऐसे ग्रामेश्वर मंदिर स्थानीय सामुदायिक तीर्थस्थल के रूप में कार्य करते हैं जहाँ दैनिक पूजा और त्योहारों (विशेषकर महाशिवरात्रि, श्रावण सोमवार) का आयोजन किया जाता है। ये ओडिशा भर में ग्रामीण मंदिर परंपराओं का अभिन्न अंग हैं।
The Gopinatha Temple is in the Satyabadi-Sakhigopal area of Puri district, Odisha is a historic local shrine dedicated to Lord Gopinatha. It is officially listed among the State Protected Monuments of Odisha under the Puri district, indicating its cultural and heritage significance. Temples dedicated to Gopinatha are local centres of Krishna devotion and often serve as focal points for bhakti festivals, prayers, and rituals led by village communities or temple priests.The Gopinatha Temple at Phulasa is recorded in the Government of Odisha’s heritage registry. It is attributed broadly to the 18th–19th century A.D., making it a later medieval/early modern period shrine in the temple landscape of coastal Odisha.
ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସତ୍ୟବାଦୀ-ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ଅଞ୍ଚଳର ଫୁଲାଲସାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଗବାନ ଗୋପୀନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ସରକାରୀ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ; ଯାହା ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଗୋପୀନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିର ଆଞ୍ଚଳିକ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏପରି ମନ୍ଦିର ଗ୍ରାମବାସୀ କିମ୍ବା ପୂଜାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଭକ୍ତିର ଉତ୍ସବ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ରୀତିନୀତିର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୮ଶ-୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଏହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟଯୁଗ/ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ସମୟର ବୋଲି ସୂଚିତ ହୋଇଥାଏ।
ओडिशा के पुरी जिले के सत्यबाड़ी-सखीगोपाल क्षेत्र में स्थित गोपीनाथ मंदिर, भगवान गोपीनाथ को समर्पित एक ऐतिहासिक स्थानीय तीर्थस्थल है। यह आधिकारिक तौर पर पुरी जिले के अंतर्गत ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है, जो इसके सांस्कृतिक और विरासत महत्व को दर्शाता है। गोपीनाथ को समर्पित मंदिर कृष्ण भक्ति के स्थानीय केंद्र होते हैं और अक्सर ग्राम समुदायों या मंदिर के पुजारियों द्वारा आयोजित भक्ति उत्सवों, प्रार्थनाओं और अनुष्ठानों के लिए प्रमुख स्थान के रूप में कार्य करते हैं। फुलासा स्थित गोपीनाथ मंदिर ओडिशा सरकार के विरासत रजिस्टर में दर्ज है। इसे मोटे तौर पर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी का माना जाता है, जो इसे तटीय ओडिशा के मंदिर परिदृश्य में उत्तर मध्यकालीन/प्रारंभिक आधुनिक काल का तीर्थस्थल बनाता है।
The temple is located in Village Kakudia, in Puri district. The temple stands near the right bank of the Daya River, about 4 km east of Jatni and 7 km from . The main deity in the temple is Lord Gopinatha — a form of Lord Krishna (Vaishnava tradition). The temple dates to around the 12th–13th century A.D., placing it within the Ganga dynasty period of Odisha’s temple history. The temple was built in Kalinga style, the main deula (towered shrine) is a pancharatha rekha deula (pillar-structured vertical shrine) constructed of Baulamala sandstone. Although parts of the temple (like the jagamohana/mandapa) have collapsed over time, significant sculptural details and elements of the main structure remain visible till today.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର କାକୁଡିଆ ଗ୍ରାମରେ ଦୟା ନଦୀର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଜଟଣୀରୁ ଏହା ୪ କିମି ଦୂର। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଗୋପୀନାଥ; ଯିଏକି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ରୂପ। ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟ ୧୨ଶ-୧୩ଶ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର, ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ଇତିହାସର ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେଉଳଟି ବାଉଳମାଳା ବାଲିପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ପଞ୍ଚରଥ ରେଖା ଦେଉଳ। ଯଦିଓ ମନ୍ଦିରର କିଛି ଅଂଶ ସମୟ ସହିତ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଛି, ତଥାପି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ବିବରଣୀ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଢାଞ୍ଚାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହିଛି।
यह मंदिर पुरी जिले के काकुड़िया गांव में स्थित है। यह मंदिर दया नदी के दाहिने किनारे के निकट, जटनी से लगभग 4 किमी पूर्व और से 7 किमी दूर स्थित है। मंदिर के मुख्य देवता भगवान गोपीनाथ हैं, जो भगवान कृष्ण का एक रूप हैं (वैष्णव परंपरा के अनुसार)। यह मंदिर लगभग 12वीं-13वीं शताब्दी ईस्वी का है, जो इसे ओडिशा के मंदिर इतिहास के गंगा राजवंश काल में रखता है। मंदिर का निर्माण कलिंग शैली में हुआ था, और मुख्य देउला (मीनारयुक्त मंदिर) बाउलमाला बलुआ पत्थर से निर्मित पंचरथ रेखा देउला (स्तंभ-संरचित ऊर्ध्वाधर मंदिर) है। यद्यपि मंदिर के कुछ हिस्से (जैसे जगमोहन/मंडप) समय के साथ ढह गए हैं, फिर भी मुख्य संरचना के महत्वपूर्ण मूर्तिकला संबंधी विवरण और तत्व आज भी दिखाई देते हैं।
The Gopinath Temple at Nua Somesvarapur is a traditional Vaishnava shrine dedicated to Lord Gopinatha (a form of Lord Krishna), located in Puri district, Odisha. This temple is part of Odisha’s diverse temple heritage and is documented in visuals from heritage sources such as the Indira Gandhi National Centre for the Arts (IGNCA), which has entries for Gopinath Temple – Nua Somesvarapur. Lord Gopinatha — a celebrated form of Lord Krishna worshipped across Vaishnava traditions. Shrines to Gopinatha (literally “Lord of the Gopis”) reflect devotional traditions focused on Krishna’s youthful and pastoral periods. This temple serve as community worship centers for village devotees and often host regional festivals tied to Krishna devotion, such as Janmashtami and local kirtan events.
ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ନୂଆ ସୋମେଶ୍ୱରପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଗବାନ ଗୋପୀନାଥ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର)ଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ବିବିଧ ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ। ଭଗବାନ ଗୋପୀନାଥ - ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରୂପ। ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୌବନ ଏବଂ ଗୋପାଳ ଜୀବନ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ସାମୁହିକ ସାମୂହିକ ପୂଜା ସ୍ଥଳ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ପ୍ରାୟତଃ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତନ ଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏଠାରେ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ।
नुआ सोमेश्वरपुर स्थित गोपीनाथ मंदिर, ओडिशा के पुरी जिले में स्थित एक पारंपरिक वैष्णव तीर्थस्थल है जो भगवान गोपीनाथ (भगवान कृष्ण का एक रूप) को समर्पित है। यह मंदिर ओडिशा की विविध मंदिर विरासत का हिस्सा है और इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र (IGNCA) जैसे विरासत स्रोतों से प्राप्त चित्रों में इसका दस्तावेजीकरण किया गया है, जिसमें गोपीनाथ मंदिर - नुआ सोमेश्वरपुर के बारे में जानकारी उपलब्ध है। भगवान गोपीनाथ, भगवान कृष्ण का एक प्रसिद्ध रूप हैं जिनकी पूजा वैष्णव परंपराओं में की जाती है। गोपीनाथ (शाब्दिक रूप से "गोपियों के स्वामी") के मंदिर कृष्ण के युवा और देहाती काल पर केंद्रित भक्ति परंपराओं को दर्शाते हैं। यह मंदिर ग्रामीण भक्तों के लिए सामुदायिक पूजा केंद्र के रूप में कार्य करता है और अक्सर जन्माष्टमी और स्थानीय कीर्तन कार्यक्रमों जैसे कृष्ण भक्ति से जुड़े क्षेत्रीय त्योहारों का आयोजन करता है।
The Gopalji (Gopal Jiu) Temple in the Puri region, often associated with the historic Sakhigopal Temple, is a significant shrine established during the Eastern Ganga Dynasty. Located near Puri, it features traditional Odia architecture, with stone carvings depicting the life of Lord Krishna. The temple is famous for its connection to the Ratha Yatra festival and for being a place where devotees seek blessings from Gopalji, an avatar of Krishna.
ପୁରୀ ଅଞ୍ଚଳର ଗୋପାଳ ଜୀଉ ମନ୍ଦିର, ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାଚୀନ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର। ଏଥିରେ ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରହିଛି; ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରର ରଥଯାତ୍ରା ସହିତ ସଂଯୋଗ ରହିଛି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର ଗୋପାଳ ଜୀଉଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଜମିଥାଏ।
पुरी क्षेत्र में स्थित गोपालजी (गोपाल जिउ) मंदिर, जिसे अक्सर ऐतिहासिक सखीगोपाल मंदिर के साथ जोड़ा जाता है, पूर्वी गंगा राजवंश के दौरान स्थापित एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल है। पुरी के पास स्थित इस मंदिर में पारंपरिक ओडिया वास्तुकला देखने को मिलती है, जिसमें भगवान कृष्ण के जीवन को दर्शाने वाली पत्थर की नक्काशी है। यह मंदिर रथ यात्रा उत्सव से जुड़ाव और भगवान कृष्ण के अवतार गोपालजी से आशीर्वाद प्राप्त करने के लिए भक्तों के बीच प्रसिद्ध है।
The Anantavasudeva Temple is located in Turintira village in Balipatna block/tehsil of Khordha district (Odisha). It’s a state-protected monument under the heritage listings for Odisha. The temple dates back to approximately the 12th century A.D., placing it in the early medieval period of Odisha’s temple architecture tradition.It is dedicated to Lord Vishnu — worshipped here in the form of Anantavasudeva (a form of Vasudeva/Krishna). Temples dedicated to Ananta Vasudeva are part of the broader Vaishnava tradition in Odisha. Temples of the Anantavasudeva name in Odisha typically follow the Kalinga architectural style, with elements such as a rekha deul (sanctum tower) and a jagamohana (assembly hall), similar to other medieval Odisha temples.
ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିପାଟଣାର ତୁରିନ୍ତିରା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଥିବା ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର, ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଯୁଗରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟାପକ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ନାମର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଥିରେ ରେଖା ଦେଉଳ ଏବଂ ଜଗମୋହନ ଭଳି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ପରି ଅଟେ।
अनंतवासुदेव मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले के बलिपटना ब्लॉक/तहसील के तुरिन्तिरा गांव में स्थित है। यह ओडिशा राज्य द्वारा संरक्षित धरोहर स्थल है। मंदिर का निर्माण लगभग 12वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ था, जो इसे ओडिशा की मंदिर वास्तुकला परंपरा के प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में रखता है। यह मंदिर भगवान विष्णु को समर्पित है, जिनकी यहां अनंतवासुदेव (वासुदेव/कृष्ण का एक रूप) के रूप में पूजा की जाती है। अनंतवासुदेव को समर्पित मंदिर ओडिशा की व्यापक वैष्णव परंपरा का हिस्सा हैं। ओडिशा में अनंतवासुदेव नाम के मंदिर आमतौर पर कलिंग वास्तुकला शैली का अनुसरण करते हैं, जिनमें रेखा देउल (गर्भगृह) और जगमोहन (सभा कक्ष) जैसे तत्व शामिल हैं, जो अन्य मध्ययुगीन ओडिशा मंदिरों के समान हैं।
The Bhagavati Temple in Banapur, Khordha, Odisha, is a significant Shakti Peetha dedicated to Goddess Bhagabati (Durga), known for its powerful idol of the eight-armed goddess slaying the buffalo demon Mahishasur, attracting thousands during Dussehra and being historically linked to the Sailodbhava dynasty and Buddhist culture. Built by the Gajapati Maharajas of Puri, this ancient site offers spiritual fulfillment and reflects Odisha's rich heritage, located near Balugaon and the Salia River
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଣପୁରରେ ଥିବା ମା’ ଭଗବତୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିପୀଠ। ରାକ୍ଷସ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରୁଥିବା ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ଜଣାଶୁଣା। ଦଶହରାରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ତଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଇତିହାସ କହେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଏହା ଜଡ଼ିତ। ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ବାଲୁଗାଁ ଏବଂ ସାଲିଆ ନଦୀ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के बानापुर में स्थित भगवती मंदिर, देवी भगवती (दुर्गा) को समर्पित एक महत्वपूर्ण शक्ति पीठ है। यह मंदिर आठ भुजाओं वाली देवी की शक्तिशाली प्रतिमा के लिए प्रसिद्ध है, जिसमें वे भैंस रूपी राक्षस महिषासुर का वध करती हुई दिखाई देती हैं। दशहरा के दौरान हजारों लोग यहां दर्शन करने आते हैं और ऐतिहासिक रूप से यह शैलोद्भव वंश और बौद्ध संस्कृति से जुड़ा हुआ है। पुरी के गजपति महाराजाओं द्वारा निर्मित यह प्राचीन स्थल आध्यात्मिक संतुष्टि प्रदान करता है और बालूगाँव और सालिया नदी के निकट स्थित ओडिशा की समृद्ध विरासत को दर्शाता है।
This is a historic temple located in Kenduli (also written as Kendubilwa) village in Balianta block, Khordha district of Odisha. It’s dedicated to Goddess Chandi, a form of the Divine Mother (Shakti). The temple site contains relics and ruins from earlier periods, indicating it was an important religious site possibly dating back to the 10th–11th century A.D.. The modern structure has been rebuilt on the older temple’s plinth and is protected by the Odisha State Archaeology Department. Kenduli is more widely known as the birthplace of the celebrated poet Jayadeva, author of the Gita Govinda, and has other ancient temples and archaeological remains of Saiva, Vaishnava and Sakta cults. Local sources mention there is a Maa Chandi temple at this heritage spot, often visited by devotees and tourists exploring the Jayadeva heritage site
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିଅନ୍ତା ବ୍ଲକର କେନ୍ଦୁଲି ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଦିବ୍ୟ ମାତା (ଶକ୍ତି)ଙ୍କ ଏକ ରୂପ, ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ମନ୍ଦିର ସ୍ଥଳରେ ପୂର୍ବ ସମୟର କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଭଗ୍ନାବଶେଷ ରହିଛି; ଯାହା ଏହାକୁ ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦଶମ-ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ସୂଚିତ କରେ। ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିରର ମୂଳଦୁଆରେ ଆଧୁନିକ ଗଠନ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସୁରକ୍ଷିତ। କେନ୍ଦୁଲି ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ଲେଖକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବି ଜୟଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଅଧିକ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ଏଥିରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶାକ୍ତ ସଂପ୍ରଦାୟର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ରହିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମା' ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି; ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଭକ୍ତ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଜୟଦେବ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
यह ऐतिहासिक मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले के बलिआंता ब्लॉक के केंडुली (जिसे केंडुबिलवा भी लिखा जाता है) गांव में स्थित है। यह मंदिर देवी चंडी को समर्पित है, जो दिव्य माता (शक्ति) का एक रूप हैं। मंदिर परिसर में प्राचीन काल के अवशेष और खंडहर मौजूद हैं, जो यह दर्शाते हैं कि यह एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल था, संभवतः 10वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी पूर्व का। आधुनिक संरचना पुराने मंदिर के आधार पर पुनर्निर्मित की गई है और ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा संरक्षित है। केंडुली को गीता गोविंद के रचयिता, प्रसिद्ध कवि जयदेव की जन्मभूमि के रूप में अधिक जाना जाता है, और यहां शैव, वैष्णव और शाक्त संप्रदायों के अन्य प्राचीन मंदिर और पुरातात्विक अवशेष भी हैं। स्थानीय सूत्रों के अनुसार, इस धरोहर स्थल पर एक मां चंडी मंदिर भी है, जहां जयदेव धरोहर स्थल का भ्रमण करने वाले श्रद्धालु और पर्यटक अक्सर दर्शन करने आते हैं।
The Harihara Dev Temple in Nairi, Khurda, Odisha, is a rare shrine where Lord Vishnu (Hari) and Lord Shiva (Hara) are worshipped together, uniquely housing two circular depressions (pindis) representing them instead of stone idols, and believed to have secretly sheltered Lord Jagannath and his siblings during Mughal invasions, featuring Garuda and Nandi idols, plus a Laxmi-Nrusingha temple within its complex, making it a significant site for both Shaivite and Vaishnavite faiths. Local legends state this temple served as a secret refuge for Lord Jagannath, Balabhadra, and Subhadra during attacks by Mughal forces, with three circular seats (pindis) still present for their temporary stay.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ନଇରିରେ ଥିବା ହରିହର ଦେବ ମନ୍ଦିର ଏକ ବିରଳ ମନ୍ଦିର; ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ହରି) ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବ (ହର)ଙ୍କୁ ଏକାଠି ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବଦଳରେ ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତାକାର ପିଣ୍ଡି ରହିଛି, ଯାହା ହରି ଏବଂ ହରଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରେ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଏଥିରେ ଗରୁଡ଼ ଏବଂ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ପରିସରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ଶୈବ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ। ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଏହି ମନ୍ଦିର ମୋଗଲ ସେନାର ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥାୟୀ ରହଣି ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ତିନୋଟି ବୃତ୍ତାକାର ଆସନ (ପିଣ୍ଡି) ରହିଛି।
ओडिशा के खुर्दा जिले के नैरी में स्थित हरिहारा देव मंदिर एक दुर्लभ तीर्थस्थल है जहाँ भगवान विष्णु (हरि) और भगवान शिव (हारा) की एक साथ पूजा की जाती है। यहाँ पत्थर की मूर्तियों के स्थान पर दो वृत्ताकार पिंडियाँ (पिंडियाँ) हैं जो दोनों देवताओं का प्रतिनिधित्व करती हैं। ऐसा माना जाता है कि मुगल आक्रमणों के दौरान इस मंदिर ने भगवान जगन्नाथ और उनके भाई-बहनों को गुप्त रूप से शरण दी थी। यहाँ गरुड़ और नंदी की मूर्तियाँ भी हैं, साथ ही परिसर में एक लक्ष्मी-नृसिंह मंदिर भी है, जो इसे शैव और वैष्णव दोनों धर्मों के लिए एक महत्वपूर्ण स्थल बनाता है। स्थानीय किंवदंतियों के अनुसार, मुगल सेना के हमलों के दौरान यह मंदिर भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा के लिए एक गुप्त शरणस्थल था, और उनके अस्थायी विश्राम के लिए तीन वृत्ताकार पिंडियाँ (पिंडियाँ) अभी भी मौजूद हैं।
The Jagat Mohan Temple in Rameswar, Khurda, Odisha, is a significant historical and religious site, known for its well-preserved assembly hall (Jagamohan) with intricate Kalinga-style architecture, featuring carved wheels that function as sundials, offering a glimpse into ancient Odisha's blend of art, astronomy, and spirituality, despite the main sanctum's collapse. Located in Rameswar (Balarampur), this ancient Shiva temple showcases detailed sculptures on its pillars and walls, drawing devotees and history enthusiasts alike. Intricate carvings adorn the wheels, spokes, and outer walls, depicting mythological scenes and daily life from 13th-century Odisha.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ରାମେଶ୍ୱରର ଜଗତମୋହନ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ; ଯାହାକି ସୁସଂରକ୍ଷିତ ସଭା ମଣ୍ଡପ (ଜଗମୋହନ) ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏଥିରେ ସମୃଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଖୋଦିତ ଚକଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଗର୍ଭଗୃହ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ରାମେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଏହାର ସ୍ତମ୍ଭ ଏବଂ କାନ୍ଥରେ ବିସ୍ତୃତ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯାହା ଭକ୍ତ ଏବଂ ଇତିହାସ ପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ଚକ ଏବଂ ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ହୋଇଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶାର ପୌରାଣିକ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के रामेश्वर में स्थित जगत मोहन मंदिर एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक और धार्मिक स्थल है। यह अपने सुस्थापित सभा कक्ष (जगमोहन) के लिए प्रसिद्ध है, जिसमें कलिंग शैली की जटिल वास्तुकला है और सूर्यघड़ी के रूप में कार्य करने वाले नक्काशीदार पहिये हैं। गर्भगृह के ढह जाने के बावजूद, यह प्राचीन ओडिशा की कला, खगोल विज्ञान और आध्यात्मिकता के मिश्रण की झलक प्रस्तुत करता है। रामेश्वर (बलरामपुर) में स्थित यह प्राचीन शिव मंदिर अपने स्तंभों और दीवारों पर उकेरी गई विस्तृत मूर्तियों से सुसज्जित है, जो भक्तों और इतिहास प्रेमियों दोनों को आकर्षित करती हैं। पहियों, तीलियों और बाहरी दीवारों पर जटिल नक्काशी की गई है, जो 13वीं शताब्दी के ओडिशा के पौराणिक दृश्यों और दैनिक जीवन को दर्शाती है।
The Jaleswar Temple in Golabai, Khordha, Odisha, is a historic Hindu temple dedicated to Lord Shiva (Jaleswar), known for its ancient Kalinga architecture and peaceful setting, often linked with legends of Lord Lingaraja, offering spiritual significance and cultural insights into Odisha's heritage, situated near Bhubaneswar and part of the region's rich temple tapestry. Believed to be an ancient structure, possibly 7th century.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗୋଳବାଇ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଜଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବ (ଜଳେଶ୍ଵର)ଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୁହାଯାଏ ଏହି ମନ୍ଦିରର କିଛି କଥା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରେ। ଭୁବନେଶ୍ବର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଯତମ। ଏହା ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के गोलाबाई में स्थित जलेश्वर मंदिर, भगवान शिव (जलेश्वर) को समर्पित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। यह मंदिर अपनी प्राचीन कलिंग वास्तुकला और शांत वातावरण के लिए प्रसिद्ध है। अक्सर इसे भगवान लिंगराज की कथाओं से जोड़ा जाता है, जो ओडिशा की आध्यात्मिक विरासत और सांस्कृतिक अंतर्दृष्टि प्रदान करता है। भुवनेश्वर के निकट स्थित यह मंदिर इस क्षेत्र की समृद्ध मंदिर परंपरा का हिस्सा है। माना जाता है कि यह एक प्राचीन संरचना है, संभवतः 7वीं शताब्दी की।
Jalesvara Siva Temple Precinct is a Hindu Temple dedicated to Shiva situated on the southern outskirt of the village Kalarahanga at a distance of 2.00 km from Patia and 6.00 km south of Chudangagada in the northern outskirt of Bhubaneswar, Odisha, India. The presiding deity is a Siva-lingam within a circular yonipitha inside the sanctum, which is 1.15 meters below the chandrasila. The sanctum measures 2.00 square meters. Easily reachable from Bhubaneswar by taxi, auto-rickshaw, or local bus; nearest major railway station and airport are in Bhubaneswar.
'ଜଳେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର' ହେଉଛି ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର; ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମର୍ପିତ। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ବରର ଉତ୍ତର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା କଳାରାହାଙ୍ଗ ଗ୍ରାମର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପଟିଆରୁ ୨ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଚୁଡଙ୍ଗଗଡ଼ଠାରୁ ୬ କିଲୋମିଟର ଦୂର। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଶିବ, ଗର୍ଭଗୃହରେ ଥିବା ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଯୋନିପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରଶୀଳାଠାରୁ ୧.୧୫ ମିଟର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗର୍ଭଗୃହଟି ୨ ବର୍ଗ ମିଟର ପରିମିତ।ଏଠାକୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଟ୍ୟାକ୍ସି, ଅଟୋ-ରିକ୍ସା କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ବସ୍ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିହେବ; ନିକଟତମ ପ୍ରମୁଖ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଏବଂ ବିମାନବନ୍ଦର ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
जलेश्वर शिव मंदिर परिसर, ओडिशा राज्य के भुवनेश्वर शहर के उत्तरी बाहरी इलाके में स्थित, कलारहांगा गांव के दक्षिणी बाहरी इलाके में, पटिया से 2.00 किमी और चुडांगगड़ा से 6.00 किमी दक्षिण में, शिव को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। गर्भगृह में स्थित वृत्ताकार योनिपीठ में शिवलिंग विराजमान है, जो चंद्रशिला से 1.15 मीटर नीचे है। गर्भगृह का क्षेत्रफल 2.00 वर्ग मीटर है। भुवनेश्वर से टैक्सी, ऑटो-रिक्शा या स्थानीय बस द्वारा यहां आसानी से पहुंचा जा सकता है; निकटतम प्रमुख रेलवे स्टेशन और हवाई अड्डा भुवनेश्वर में ही हैं।
The Kunjabihari Temple in Khordha, Odisha, located near Bolgarh (often mentioned as Khurda Garh), is a historic site, over 400 years old, built to protect Lord Jagannath's 'daru murti' (wooden idols) during invasions, now housing Vishnu in the form of Kunja Vihari, a blend of history, architecture, and devotion. This temple is a testament to the deep connection between the Jagannath cult and local rulers, with Kunjabihari serving as a protective deity and a focal point for worship today.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବୋଲଗଡ଼ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳ; ଯାହା ୪00 ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା। ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ 'ଦାରୁ ମୂର୍ତ୍ତି'କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଠାରେ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଛି। ଏହା ଇତିହାସ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଭକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କର ଏକ ପ୍ରମାଣ। ସୁରକ୍ଷା ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଏବେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆରାଧନା ପୀଠ।
ओडिशा के खुर्दा में स्थित कुंजाबिहारी मंदिर, जो बोलगढ़ (जिसे अक्सर खुर्दा गढ़ भी कहा जाता है) के निकट है, एक ऐतिहासिक स्थल है। यह 400 वर्ष से भी अधिक पुराना है और आक्रमणों के दौरान भगवान जगन्नाथ की 'दारू मूर्ति' (लकड़ी की प्रतिमाओं) की रक्षा के लिए बनाया गया था। अब इसमें विष्णु कुंजा विहारी के रूप में विराजमान हैं, जो इतिहास, वास्तुकला और भक्ति का अनूठा संगम है। यह मंदिर जगन्नाथ संप्रदाय और स्थानीय शासकों के बीच गहरे संबंध का प्रमाण है, जहां कुंजाबिहारी एक संरक्षक देवता और आज पूजा का केंद्र बिंदु हैं।
Shree Kunjabihari Temple is a Hindu temple located in Khordha (district), Odisha with reviews from visitors. This refers to the Kunjabihari Temple often associated with the Garh Khurda / Garha Khurda area of the district. It’s recognised locally as a place of worship and devotion. The temple has a positive local rating, showing that it’s a known community landmark. Kunjabihari is a form of Lord Krishna/Jagannath worshipped in parts of Odisha. Temples with this name typically venerate Lord Jagannath, Balabhadra and Subhadra, but in a distinct local form or tradition, woven into the cultural fabric of the area. This temple would be similar in spirit to other Kunjabihari/Jagannath temples in Odisha, though smaller and more community-focused than major pilgrimage sites.
ଶ୍ରୀ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଜିଲ୍ଲାର ଗଡ଼ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୂଜା ଏବଂ ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ମନ୍ଦିରର ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥାନୀୟ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ରହିଛି; ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଏହା ଏକ ଜଣାଶୁଣା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳ। 'କୁଞ୍ଜବିହାରୀ' ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ/ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏକ ରୂପ। ଏହି ନାମ ଥିବା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରା ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ରୀତିନୀତି ତଥା ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶା ଅନ୍ୟ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ/ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଛୋଟ। ଏହା ଗୋଟିଏ ଗାଁ କିମ୍ବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ।
श्री कुंजाबिहारी मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले में स्थित एक हिंदू मंदिर है, जिसके बारे में आगंतुकों की समीक्षाएं उपलब्ध हैं। यह मंदिर अक्सर जिले के गढ़ खुर्दा/गरहा खुर्दा क्षेत्र से जुड़ा हुआ है। इसे स्थानीय स्तर पर पूजा और श्रद्धा के स्थल के रूप में मान्यता प्राप्त है। मंदिर की स्थानीय रेटिंग सकारात्मक है, जो दर्शाता है कि यह एक प्रसिद्ध सामुदायिक स्थल है। कुंजाबिहारी, भगवान कृष्ण/जगन्नाथ का एक रूप है जिसकी पूजा ओडिशा के कुछ हिस्सों में की जाती है। इस नाम के मंदिर आमतौर पर भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा की पूजा करते हैं, लेकिन एक विशिष्ट स्थानीय रूप या परंपरा में, जो उस क्षेत्र की सांस्कृतिक संरचना में समाहित है। यह मंदिर ओडिशा के अन्य कुंजाबिहारी/जगन्नाथ मंदिरों के समान है, हालांकि यह प्रमुख तीर्थ स्थलों की तुलना में छोटा और अधिक सामुदायिक केंद्रित है।
Sri Lakheswar Mahadev Temple — commonly referred to locally as Lakshesvara or Lakheswar Temple — is a Hindu temple dedicated primarily to Lord Shiva (Mahadev). It’s one of the archaeologically recognised temple sites in the Khordha district. The Lakshesvara Temple at Barimunda is listed among the state-protected monuments of Odisha in Khordha district, indicating it has historical importance dating back to around the 10th–11th century.
ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର; ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର କିମ୍ବା ଲଖେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭଗବାନ ଶିବ (ମହାଦେବ)ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ବରିମୁଣ୍ଡାର ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ; ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏହାର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରାୟ ୧୦ମ-୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି।
श्री लखेश्वर महादेव मंदिर - जिसे स्थानीय रूप से लक्षेश्वर मंदिर के नाम से जाना जाता है - मुख्य रूप से भगवान शिव (महादेव) को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। यह खुर्दा जिले के पुरातात्विक रूप से मान्यता प्राप्त मंदिर स्थलों में से एक है। बारिमुंडा स्थित लक्षेश्वर मंदिर खुर्दा जिले में ओडिशा के राज्य-संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है, जो इसकी ऐतिहासिक महत्ता को दर्शाता है, जिसका संबंध लगभग 10वीं-11वीं शताब्दी से है।
The Somnath Temple in Budhapada, Khordha, Odisha, is a 13th-century Kalingan-style Shiva temple, contemporary to the Konark Sun Temple, known for its intricate stone carvings, wish chambers, and ancient architecture. it features unique sculptural details and is a significant historical and spiritual site in the region. Presides over a patalaphuta Sivalinga (a self-emerged lingam from the earth). A popular spot for Shaiva festivals like Mahashivaratri, with offerings including chudaghasa and dalma.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ବୁଢ଼ାପଡ଼ାର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ସମସାମୟିକ, ଏହାର ଜଟିଳ ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା କୋଠରୀ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏଥିରେ ଅନନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ବିବରଣୀ ରହିଛି ଏବଂ ଏହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏହା ଏକ ପାଟଳଫୁଟା ଶିବଲିଙ୍ଗ (ପୃଥିବୀରୁ ଏକ ସ୍ୱୟଂ-ଉଦ୍ଭବ ଲିଙ୍ଗ) । ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ଶୈବ ପର୍ବ ପାଇଁ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଚୂଡାଘଷା ଏବଂ ଡାଲମା ସମେତ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ।
ओडिशा के खोरधा के बुधपारा में सोमनाथ मंदिर 13वीं सदी का कलिंग-स्टाइल का शिव मंदिर है, जो कोणार्क सूर्य मंदिर के समय का है। यह अपने बारीक पत्थर के काम, इच्छा कमरा और पुराने आर्किटेक्चर के लिए जाना जाता है। इसमें अनोखी मूर्तिकला की सुचना हैं और यह इस इलाके की एक ज़रूरी ऐतिहासिक और आध्यात्मिक जगह है। इसमें एक पातालफुटा शिवलिंग (धरती से निकलने वाला शिवलिंग) है। यह महाशिवरात्रि जैसे शैव त्योहारों के लिए एक लोकप्रिय जगह है, जिसके दौरान चूड़ाघाशा और दलमा जैसे प्रसाद चढ़ाए जाते हैं।
The Siddha Ganesh Temple is located on Dhauli Hill in Bhubaneswar, Odisha, within the Khordha district. It is one of the Hindu shrines situated near the famous Dhauli Shanti Stupa (Peace Pagoda) complex. The temple is part of the historical Dhauli Giri hills site, which is situated on the banks of the Daya River and is about 8 km south of the main Bhubaneswar city area. The temple is known for its idol of Lord Ganesha in an upright position, which locals visit to offer prayers.The temple is located within walking distance of the Dhauli Shanti Stupa, the Ashokan Rock Edicts, and the Dhabaleswar Temple.
ସିଦ୍ଧ ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଧଉଳି ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧଉଳି ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ ସଂକଳନ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଐତିହାସିକ ଧଉଳି ଗିରି ପାହାଡ଼ ସ୍ଥଳର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ଦୟା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହର ଅଞ୍ଚଳରୁ ପ୍ରାୟ 8 କିଲୋମିଟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଅଧିକ ଭିଡ଼ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ । ମନ୍ଦିରଟି ଧଉଳି ଶାନ୍ତି ସ୍ତୁପ, ଅଶୋକଙ୍କ ପଥର ଶିଳାଲେଖ ଏବଂ ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
सिद्ध गणेश मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले में भुवनेश्वर के धौली पहाड़ी पर स्थित है। यह प्रसिद्ध धौली शांति स्तूप परिसर के पास स्थित हिंदू तीर्थ स्थलों में से एक है। यह मंदिर ऐतिहासिक धौली गिरि पहाड़ी क्षेत्र का हिस्सा है, जो दया नदी के किनारे स्थित है और भुवनेश्वर शहर से लगभग 8 किलोमीटर दक्षिण में है। यह मंदिर भगवान गणेश की खड़ी मुद्रा में स्थापित प्रतिमा के लिए प्रसिद्ध है, जहां स्थानीय लोग दर्शन करने आते हैं। यह मंदिर धौली शांति स्तूप, अशोक के शिलालेखों और धबलेश्वर मंदिर से पैदल दूरी पर स्थित है।
Sikharchandi Temple in Patia, Khordha, is a sacred Hindu shrine dedicated to Goddess Sikharchandi (a form of Durga), located atop a hill offering panoramic city views, popular for picnics, hiking, and witnessing sunrise/sunset, though visitors should be mindful of monkeys and steep steps, with legends linking it to Lord Rama and Yogini traditions. It's a significant cultural spot near KIIT University, known for its natural beauty and spiritual ambiance. The temple is located on a small hill known as Sikharchandi Hill, which is both a natural spot and a sacred place of worship. There are other small shrines and temples nearby, and the hill is popular with locals for both pilgrimage and casual visits.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ପଟିଆରେ ଥିବା ଶିଖରଚଣ୍ଡି ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବୀ ଶିଖରଚଣ୍ଡିଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପବିତ୍ର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାହା ସହରର ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ । ପିକନିକ୍, ପର୍ବତାରୋହଣ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ / ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲୋକପ୍ରିୟ । ଯଦିଓ ପରିଦର୍ଶକମାନେ ବାନର ଏବଂ ଖଡ଼ା ପାହାଚ ବିଷୟରେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଭଗବାନ ରାମ ଏବଂ ଯୋଗିନୀ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡିତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ମନ୍ଦିରଟି ଶିଖରଚଣ୍ଡି ପାହାଡ଼ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଏକ ପବିତ୍ର ପୂଜାସ୍ଥଳ। ନିକଟରେ ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ଟି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏବଂ ଆକସ୍ମିକ ପରିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକପ୍ରିୟ।
खुर्दा के पटिया में स्थित शिखार्चंडी मंदिर, देवी शिखार्चंडी (दुर्गा का एक रूप) को समर्पित एक पवित्र हिंदू तीर्थस्थल है। यह एक पहाड़ी की चोटी पर स्थित है जहाँ से शहर का मनोरम दृश्य दिखाई देता है। यह स्थान पिकनिक, हाइकिंग और सूर्योदय/सूर्यास्त देखने के लिए लोकप्रिय है, हालांकि आगंतुकों को बंदरों और खड़ी सीढ़ियों के प्रति सावधान रहना चाहिए। कई किंवदंतियाँ इसे भगवान राम और योगिनी परंपराओं से जोड़ती हैं। यह केआईआईटी विश्वविद्यालय के निकट एक महत्वपूर्ण सांस्कृतिक स्थल है, जो अपनी प्राकृतिक सुंदरता और आध्यात्मिक वातावरण के लिए जाना जाता है। यह मंदिर शिखार्चंडी पहाड़ी नामक एक छोटी पहाड़ी पर स्थित है, जो एक प्राकृतिक स्थल होने के साथ-साथ एक पवित्र पूजा स्थल भी है। आसपास अन्य छोटे मंदिर और तीर्थस्थल भी हैं, और यह पहाड़ी स्थानीय लोगों के बीच तीर्थयात्रा और सामान्य दर्शन के लिए लोकप्रिय है।
The temple is dedicated to Lord Balaram (Balarama) — the elder brother of Lord Krishna and an important deity in the Vaishnava tradition. Temples to Balaram celebrate his role as a protector and agricultural guardian in Hindu belief. This is a local Hindu temple where devotees from the Tangi area and surrounding villages come to offer darshan and prayers. Temples dedicated to Balaram are typically associated with worship of Krishna and Balaram together, highlighting themes of strength, farming fertility, and spiritual devotion (similar Balaram/Jagannath traditions elsewhere in Odisha).
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ପ୍ରଭୁ ବଳରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱାସରେ ବଳରାମଙ୍କ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଏବଂ କୃଷି ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଭୂମିକାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠାରେ ଟାଙ୍ଗୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ବଳରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଏକାଠି ପୂଜା ସହିତ ଜଡିତ, ଶକ୍ତି, କୃଷି ପ୍ରଜନନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭକ୍ତିର ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭିଡ଼ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
यह मंदिर भगवान बलराम को समर्पित है, जो भगवान कृष्ण के बड़े भाई और वैष्णव परंपरा के एक महत्वपूर्ण देवता हैं। हिंदू धर्म में बलराम को रक्षक और कृषि संरक्षक के रूप में पूजा जाता है। यह एक स्थानीय हिंदू मंदिर है जहाँ तंगी क्षेत्र और आसपास के गांवों से श्रद्धालु दर्शन और प्रार्थना करने आते हैं। बलराम को समर्पित मंदिरों में आमतौर पर कृष्ण और बलराम की एक साथ पूजा की जाती है, जो शक्ति, कृषि की उर्वरता और आध्यात्मिक भक्ति जैसे विषयों को उजागर करती है (ओडिशा के अन्य हिस्सों में भी इसी तरह की बलराम/जगन्नाथ परंपराएं हैं)।
The Shree Sukhmeswar Temple is a historic, lesser-known Lord Shiva temple in Bhubaneswar's Old Town, noted for its Kalinga architecture, intricate carvings (including a unique fertility carving on the roof), serene atmosphere near a tank, and significance during Mahashivratri, representing the region's rich spiritual and artistic heritage alongside other ancient monuments. Believed to date back to the 16th-17th centuries, it's part of a larger sacred landscape with 33 other monuments. A distinctive carving of a woman in a birthing posture, emphasizing fertility, found on the roof
ଶ୍ରୀ ସୁଖମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହରରେ ଥିବା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଏକ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର , ଯାହା ଏହାର କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଜଟିଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ଏକ କୁଣ୍ଡ ନିକଟରେ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଏବଂ ମହାଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକୀ ସହିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। 16 ଶ-17 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ଏହା 33 ଟି ଅନ୍ୟ ସ୍ମାରକୀ ସହିତ ଏକ ବୃହତ ପବିତ୍ର ଭୂଦୃଶ୍ୟର ଅଂଶ।
श्री सुखमेश्वर मंदिर भुवनेश्वर के पुराने शहर में स्थित एक ऐतिहासिक, कम प्रसिद्ध भगवान शिव मंदिर है, जो अपनी कलिंग वास्तुकला, जटिल नक्काशी (छत पर एक अनूठी प्रजनन नक्काशी सहित), तालाब के पास शांत वातावरण और महाशिवरात्रि के दौरान इसके महत्व के लिए जाना जाता है। यह अन्य प्राचीन स्मारकों के साथ-साथ क्षेत्र की समृद्ध आध्यात्मिक और कलात्मक विरासत का प्रतिनिधित्व करता है। माना जाता है कि यह मंदिर 16वीं-17वीं शताब्दी का है और 33 अन्य स्मारकों के साथ एक विशाल पवित्र स्थल का हिस्सा है। इसकी छत पर प्रसव मुद्रा में एक महिला की विशिष्ट नक्काशी है, जो प्रजनन क्षमता पर जोर देती है।
The Swarnajaleswar Temple in Bhubaneswar's Old Town is a significant 7th-century sandstone shrine, built by the Sailodbhava Kings, known for its Kalinga Triratha architecture, exquisite carvings depicting Ramayana scenes, and being one of the city's earliest temples, located near the Parasurameswar Temple. Its detailed sculptures of deities like Parvati, Kartikeya, and Ganesha, along with narrative panels, make it a valuable historical and artistic site which restored by the State Archaeology Department. Famous for detailed sculptures from the Ramayana, Shiva's marriage, elephant hunts, and depictions of deities.
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହରରେ ଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଜଲେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଯାହା ଏହାର କଳିଙ୍ଗ ତ୍ରିରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ରାମାୟଣ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ପର୍ଶୁରାମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହରର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଠାରେ ପାର୍ବତୀ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏବଂ ଗଣେଶଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ମୂର୍ତ୍ତି ଶୋଭା ପାଏ । ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି । ଏହା ରାମାୟଣର ବିସ୍ତୃତ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଚିତ୍ରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
भुवनेश्वर के पुराने शहर में स्थित स्वर्णजलेश्वर मंदिर, शैलोद्भव राजाओं द्वारा निर्मित सातवीं शताब्दी का एक महत्वपूर्ण बलुआ पत्थर का मंदिर है। यह मंदिर अपनी कलिंग त्रिरथ वास्तुकला, रामायण के दृश्यों को दर्शाने वाली उत्कृष्ट नक्काशी और शहर के सबसे प्राचीन मंदिरों में से एक होने के लिए प्रसिद्ध है। यह परशुरामेश्वर मंदिर के निकट स्थित है। पार्वती, कार्तिकेय और गणेश जैसे देवताओं की विस्तृत मूर्तियां और कथात्मक पैनल इसे एक मूल्यवान ऐतिहासिक और कलात्मक स्थल बनाते हैं, जिसका राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा जीर्णोद्धार किया गया है। यह मंदिर रामायण, शिव विवाह, हाथी शिकार और देवी-देवताओं के चित्रण से संबंधित विस्तृत मूर्तियों के लिए प्रसिद्ध है।
The Tribeniswar Temple, associated with the serene Tribeni Ghat and located near Banamalipur in Khurda, Odisha, is a significant Shaivite pilgrimage site where devotees visit Lord Shiva, often combining it with nearby Beleswar Temple for a spiritual journey, especially during festivals like Maha Shivratri, offering a tranquil, traditional experience near the coast. his temple is officially listed among the State Protected Monuments of Odisha in Khordha district, which means it’s recognized by the state for its cultural and historical significance. he structure dates to approximately the 18th–19th century A.D., indicating it’s a post-medieval regional temple of significance.
ତ୍ରିବେଣୀେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈବ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଯାହା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବନମାଳୀପୁର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶାନ୍ତ ତ୍ରିବେଣୀ ଘାଟ ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି, ପ୍ରାୟତଃ ଏହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ପରି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ, ଯାହା ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଏକ ଶାନ୍ତ, ପାରମ୍ପରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏହା ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ତାଙ୍କର ଗଠନ ପ୍ରାୟ 18 ଶତାବ୍ଦୀରୁ 19 ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ସୂଚାଇଥାଏ ଯେ ଏହା ଏକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର।
ओडिशा के खुर्दा जिले में बानामालीपुर के पास स्थित, शांत त्रिबेनी घाट से जुड़ा त्रिबेनीश्वर मंदिर, शैव धर्म का एक महत्वपूर्ण तीर्थ स्थल है, जहाँ भक्त भगवान शिव के दर्शन के लिए आते हैं और अक्सर पास के बेलेश्वर मंदिर के दर्शन को भी इसमें शामिल करते हैं। विशेषकर महाशिवरात्रि जैसे त्योहारों के दौरान, यह मंदिर समुद्र तट के पास एक शांत और पारंपरिक अनुभव प्रदान करता है। यह मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले में स्थित राज्य संरक्षित स्मारकों में आधिकारिक रूप से सूचीबद्ध है, जिसका अर्थ है कि राज्य द्वारा इसे इसके सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व के लिए मान्यता प्राप्त है। इसकी संरचना लगभग 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी की है, जो इसे मध्ययुग के बाद का एक महत्वपूर्ण क्षेत्रीय मंदिर बनाती है।
Yakshya images are historically significant sculptures found in the Bhubaneswar area of the Khordha district and are primarily housed in local museums. These figures are believed to date back to the 1st or 2nd century A.D. In Bhubaneswar, archaeologists and heritage experts have found ancient Yaksha sculptures in and around the city that date back to early historical periods. These are significant pieces of early Indian religious art. Yakshas are a class of nature-spirits in Indian tradition, often associated with guardianship of natural treasures, fertility and earth-spirits in Hindu, Jain and Buddhist texts. These figures can be benevolent protectors or, in some narratives, powerful spirits of nature.
ଏହି ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ସହର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖରେ ପ୍ରାଚୀନ ଯକ୍ଷ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ଯାହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଐତିହାସିକ ସମୟର। ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ କଳାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣ୍ଡ। ଯକ୍ଷମାନେ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରକୃତି-ଆତ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ହିନ୍ଦୁ, ଜୈନ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଧନ, ଉର୍ବରତା ଏବଂ ପୃଥିବୀ-ଆତ୍ମାଙ୍କ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକ ହିତକର ରକ୍ଷକ କିମ୍ବା କିଛି କାହାଣୀରେ ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆତ୍ମା ହୋଇପାରେ।
खुर्दा जिले के भुवनेश्वर क्षेत्र में पाई जाने वाली यक्ष प्रतिमाएं ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण मूर्तियां हैं और मुख्य रूप से स्थानीय संग्रहालयों में रखी गई हैं। माना जाता है कि ये मूर्तियां पहली या दूसरी शताब्दी ईस्वी सन् की हैं। भुवनेश्वर में, पुरातत्वविदों और विरासत विशेषज्ञों ने शहर और उसके आसपास प्राचीन यक्ष मूर्तियां पाई हैं जो प्रारंभिक ऐतिहासिक काल की हैं। ये प्रारंभिक भारतीय धार्मिक कला के महत्वपूर्ण नमूने हैं। भारतीय परंपरा में यक्ष प्रकृति-आत्माओं का एक वर्ग हैं, जिन्हें अक्सर हिंदू, जैन और बौद्ध ग्रंथों में प्राकृतिक संपदाओं के संरक्षक, उर्वरता और पृथ्वी-आत्माओं से जोड़ा जाता है। ये मूर्तियां परोपकारी रक्षक हो सकती हैं या, कुछ कथाओं में, प्रकृति की शक्तिशाली आत्माएं हो सकती हैं।
Rajanahar, located in the Old Town area of Bhubaneswar in Khurda district, Odisha, is an important ancient water-management structure forming part of the historic temple landscape of the city. The Old Town of Bhubaneswar, often described as a “living museum of temples,” developed around a network of natural streams, tanks, and channels, of which Rajanahar constitutes a significant hydraulic element. The term ‘nahar’ denotes a canal or watercourse, while ‘rajan’ suggests royal association, indicating its role in supplying water to royal or temple establishments. Rajanahar is believed to have been constructed during the early medieval period, possibly between the 7th and 12th centuries CE, when Bhubaneswar flourished as a major religious and administrative centre under the Sailodbhavas, Bhauma-Karas, and Somavamsis. The canal was designed to channel water from natural streams and reservoirs to temple tanks (bindus) and surrounding settlements, ensuring a steady water supply for ritual, domestic, and agricultural purposes.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାଜନହର, ସହରର ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ଭୂଦୃଶ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଯାହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ଅଞ୍ଚଳ। ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହର, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ "ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ଜୀବନ୍ତ ସଂଗ୍ରହାଳୟ" ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ପ୍ରାକୃତିକ ଝରଣା, କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ନାଳଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନେଟୱାର୍କ ଚାରିପାଖରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ରାଜାନହର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପ୍ରବାହ ଉପାଦାନ ଗଠନ କରେ। 'ନାହର' ଶବ୍ଦଟି ଏକ କେନାଲ କିମ୍ବା ଜଳପ୍ରବାହକୁ ବୁଝାଏ, ଯେତେବେଳେ 'ରାଜନ' ରାଜକୀୟ ସଂଗଠନକୁ ସୂଚାଏ, ଯାହା ରାଜକୀୟ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଏହାର ଭୂମିକାକୁ ସୂଚିତ କରେ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ରାଜନହର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାଳରେ, ସମ୍ଭବତଃ 7ମ ଏବଂ 12ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସୈଲୋଦ୍ଭବ, ଭୌମ-କର ଏବଂ ସୋମବଂଶୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାକୃତିକ ଝରଣା ଏବଂ ଜଳାଶୟରୁ ମନ୍ଦିର କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଆଖପାଖ ବସତିକୁ ଜଳ ପ୍ରବାହ କରିବା ପାଇଁ କେନାଲଟି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ, ଘରୋଇ ଏବଂ କୃଷି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥିର ଜଳ ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା।
ओडिशा के खुर्दा जिले में भुवनेश्वर के पुराने शहर क्षेत्र में स्थित राजनहार, शहर के ऐतिहासिक मंदिर परिदृश्य का एक महत्वपूर्ण हिस्सा है और यह एक प्राचीन जल-प्रबंधन संरचना है। भुवनेश्वर का पुराना शहर, जिसे अक्सर "मंदिरों का जीवंत संग्रहालय" कहा जाता है, प्राकृतिक धाराओं, तालाबों और नहरों के जाल के आसपास विकसित हुआ है, जिनमें से राजनहार एक महत्वपूर्ण जल-संरचना है। 'नहार' शब्द का अर्थ नहर या जलमार्ग है, जबकि 'राजन' शाही संबंध को दर्शाता है, जो शाही या मंदिर प्रतिष्ठानों को जल आपूर्ति में इसकी भूमिका को इंगित करता है। माना जाता है कि राजनहार का निर्माण प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में, संभवतः 7वीं और 12वीं शताब्दी ईस्वी के बीच हुआ था, जब भुवनेश्वर शैलोद्भव, भौम-कार और सोमवंशी शासकों के अधीन एक प्रमुख धार्मिक और प्रशासनिक केंद्र के रूप में फला-फूला। इस नहर को प्राकृतिक धाराओं और जलाशयों से मंदिर के तालाबों (बिंदुओं) और आसपास की बस्तियों तक जल पहुंचाने के लिए बनाया गया था, जिससे धार्मिक, घरेलू और कृषि उद्देश्यों के लिए पानी की निरंतर आपूर्ति सुनिश्चित हो सके।
The fort was originally established during the 16th century CE by the Bhoi dynasty, which rose to power after the decline of the Gajapatis. Khurda served as the capital of the Bhoi kings, who exercised authority over large parts of coastal Odisha. The most renowned ruler associated with Khurdha Garh is Maharaja Mukunda Deva, followed later by the Khurda kings who maintained strong links with the Jagannath Temple at Puri. Architecturally, Khurdha Garh was a massive fortified complex constructed primarily of laterite blocks and earthwork, typical of forts in eastern India. The fort was originally enclosed by high ramparts, wide moats, and fortified gateways. Although much of the structure has been destroyed or altered due to urban expansion and time, remnants of fort walls, bastions, and gateways are still traceable in and around Khurda town. Historically, Khurdha Garh played a crucial role during the Paika Rebellion of 1817, one of the earliest armed uprisings against British colonial authority in India. The Paikas, traditional militia of Odisha, rose in revolt under the leadership of Buxi Jagabandhu, with Khurda as the epicentre of resistance. The fort and its surroundings became sites of confrontation between the Paikas and British forces, marking Khurda Garh as a landmark in India’s freedom struggle.
ଏହି ଦୁର୍ଗଟି ମୂଳତଃ ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭୋଇ ରାଜବଂଶ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଗଜପତିମାନଙ୍କ ପତନ ପରେ କ୍ଷମତାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଭୋଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ବହୁ ଅଂଶ ଉପରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗଡ଼ ସହିତ ଜଡିତ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସକ ହେଉଛନ୍ତି ମହାରାଜା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ, ପରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାମାନେ ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗଡ଼ ଏକ ବିଶାଳ ଦୁର୍ଗ ସଂକଳନ ଥିଲା ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଲାଟେରାଇଟ୍ ବ୍ଲକ ଏବଂ ମାଟିକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପୂର୍ବ ଭାରତର ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପରି। ଏହି ଦୁର୍ଗ ମୂଳତଃ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର, ପ୍ରଶସ୍ତ ଖାତ ଏବଂ ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରବେଶପଥ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲା। ଯଦିଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ସମୟ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଅଧିକାଂଶ ଗଠନ ନଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି, ଦୁର୍ଗ କାନ୍ଥ, ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରବେଶପଥର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଏବେ ବି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ସହର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରୁଛି। ଐତିହାସିକ ଭାବରେ, ୧୮୧୭ ମସିହାର ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗଡ଼ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା, ଯାହା ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶବାଦୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ରୋହ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ପାଇକାମାନେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ପ୍ରତିରୋଧର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ଥିଲା। ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇକା ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାର ସ୍ଥାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗଡ଼କୁ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା।
इस किले की स्थापना मूल रूप से 16वीं शताब्दी ईस्वी में भोई राजवंश द्वारा की गई थी, जो गजपति वंश के पतन के बाद सत्ता में आया था। खुर्दा भोई राजाओं की राजधानी थी, जिनका ओडिशा के तटीय क्षेत्रों के बड़े हिस्से पर अधिकार था। खुर्दागढ़ से जुड़े सबसे प्रसिद्ध शासक महाराजा मुकुंद देव थे, जिनके बाद खुर्दा राजाओं का शासन रहा, जिनका पुरी स्थित जगन्नाथ मंदिर से गहरा संबंध था। स्थापत्य की दृष्टि से, खुर्दागढ़ एक विशाल किलेबंदी परिसर था, जिसका निर्माण मुख्य रूप से लेटराइट पत्थरों और मिट्टी से किया गया था, जो पूर्वी भारत के किलों की विशेषता है। किला मूल रूप से ऊँची प्राचीरों, चौड़ी खाईयों और मजबूत द्वारों से घिरा हुआ था। यद्यपि शहरी विस्तार और समय के साथ संरचना का अधिकांश भाग नष्ट या परिवर्तित हो गया है, फिर भी खुर्दा शहर और उसके आसपास किले की दीवारों, बुर्जों और द्वारों के अवशेष देखे जा सकते हैं। ऐतिहासिक रूप से, खुर्दागढ़ ने 1817 के पाइका विद्रोह में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई, जो भारत में ब्रिटिश औपनिवेशिक सत्ता के विरुद्ध शुरुआती सशस्त्र विद्रोहों में से एक था। ओडिशा की पारंपरिक लड़ाकू सेना, पाइक जनजाति ने बक्शी जगबंधु के नेतृत्व में विद्रोह कर दिया, जिसमें खुर्दा प्रतिरोध का केंद्र बन गया। किला और उसके आसपास का क्षेत्र पाइक जनजाति और ब्रिटिश सेना के बीच संघर्ष का स्थल बन गया, जिससे खुर्दागढ़ भारत के स्वतंत्रता संग्राम में एक महत्वपूर्ण स्थान रखता है।
Bualigarh, situated in the Chandaka area of Khurda district, Odisha, is an important yet lesser-known archaeological fortified site located on the fringe of the Chandaka–Dampara forest landscape. The fort remains of Bualigarh consist primarily of earthen ramparts reinforced with laterite stone, forming an enclosure adapted to the natural undulating terrain. Though heavily eroded and overgrown by vegetation, the outlines of defensive embankments, ditches, and raised platforms are still discernible. The use of locally available laterite and earth reflects traditional construction practices commonly adopted in early and medieval forts of Odisha. Archaeological materials observed on the surface include potsherds of red ware, stone fragments, brick debris, and structural remains, indicating sustained human occupation. The pottery types and construction techniques tentatively suggest a medieval date, though the possibility of earlier occupation cannot be ruled out without systematic excavation. The absence of inscriptions or datable sculptures makes precise chronological attribution difficult.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଚନ୍ଦକା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୁଆଲିଗଡ଼, ଚନ୍ଦକା-ଡମ୍ପରା ଜଙ୍ଗଲ ଭୂଦୃଶ୍ୟର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କିନ୍ତୁ କମ୍ ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସୁଦୃଢ଼ ସ୍ଥାନ। ବୁଆଲିଗଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ଅବଶେଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲାଟେରାଇଟ୍ ପଥର ଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ମାଟିର ପ୍ରାଚୀରରେ ଗଠିତ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ତରଙ୍ଗିତ ଭୂଖଣ୍ଡ ସହିତ ଅନୁକୂଳିତ ଏକ ଘେରା ଗଠନ କରିଥାଏ। ଯଦିଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୟ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବନ୍ଧ, ଖାଲ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ରୂପରେଖ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ଲାଟେରାଇଟ୍ ଏବଂ ମାଟିର ବ୍ୟବହାର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପୃଷ୍ଠରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସାମଗ୍ରୀରେ ଲାଲ ପାତ୍ରର ପାତ୍ର, ପଥର ଖଣ୍ଡ, ଇଟା ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଏବଂ ଗଠନାତ୍ମକ ଅବଶେଷ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ମାନବ ଦଖଲକୁ ସୂଚିତ କରେ। ମାଟିପାତ୍ରର ପ୍ରକାର ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ ଆପାତତଃ ଏକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ତାରିଖ ସୂଚାଇଥାଏ, ଯଦିଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଖନନ ବିନା ପୂର୍ବ ଦଖଲର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के चंदाका क्षेत्र में स्थित बुआलीगढ़, चंदाका-दम्पारा वन क्षेत्र के किनारे पर स्थित एक महत्वपूर्ण लेकिन कम ज्ञात पुरातात्विक किला स्थल है। बुआलीगढ़ किले के अवशेष मुख्य रूप से मिट्टी की दीवारों से बने हैं जिन्हें लेटराइट पत्थर से मजबूत किया गया है, जो प्राकृतिक ऊबड़-खाबड़ भूभाग के अनुकूल एक घेरा बनाते हैं। हालांकि यह काफी हद तक अपरदित और वनस्पति से आच्छादित है, फिर भी रक्षात्मक तटबंधों, खाइयों और ऊंचे चबूतरों की रूपरेखा अभी भी देखी जा सकती है। स्थानीय रूप से उपलब्ध लेटराइट और मिट्टी का उपयोग ओडिशा के प्रारंभिक और मध्यकालीन किलों में अपनाई जाने वाली पारंपरिक निर्माण पद्धतियों को दर्शाता है। सतह पर पाए गए पुरातात्विक पदार्थों में लाल मिट्टी के बर्तनों के टुकड़े, पत्थर के टुकड़े, ईंटों का मलबा और संरचनात्मक अवशेष शामिल हैं, जो निरंतर मानव बस्ती का संकेत देते हैं। मिट्टी के बर्तनों के प्रकार और निर्माण तकनीकें अस्थायी रूप से मध्यकालीन काल का सुझाव देती हैं, हालांकि व्यवस्थित उत्खनन के बिना इससे पहले की बस्ती की संभावना को नकारा नहीं जा सकता। शिलालेखों या तिथि-निर्धारित मूर्तियों की अनुपस्थिति सटीक कालानुक्रमिक निर्धारण को कठिन बनाती है।
The Kushaleswar Temple in Deogaon, Keonjhar, Odisha, is an ancient, historically significant Shiva temple on the Kusei River bank, known for its unique Panchamukhi (five-faced) deity and intricate carvings reflecting Saivite, Buddhist, and Vaishnavite faiths, a major pilgrimage site, especially during Maha Shivaratri. Built around the 9th-10th century AD, it features unique stone embankments and attracts thousands for its vibrant festivals, showcasing rich Odisha art and religious syncretism. Inscriptions and local tradition link its foundation to King Jajati Kesari of the Kesari (Somavamsi) dynasty, who also patronised other early temple constructions in the region. Though primarily a Shaiva shrine, the site reflects multi-religious artistic influences from Jainism, Buddhism, Vaishnavism, Shaivism, and Shaktism in its sculptural details possibly revealing a long history of plural devotional expression at the place.
କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଦେଓଗାଁରେ ଥିବା କୁଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର କୁସେଇ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏହାର ଅନନ୍ୟ ପଞ୍ଚମୁଖୀ (ପଞ୍ଚମୁଖୀ) ଦେବତା ଏବଂ ଶୈବ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ଜଟିଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ, ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ-୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପ୍ରାୟ ନିର୍ମିତ, ଏଥିରେ ଅନନ୍ୟ ପଥର ବନ୍ଧ ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ପନ୍ଦନଶୀଳ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା କଳା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଶିଳାଲେଖ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଏହାର ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ରାଜା ଯଜାତି କେଶରୀଙ୍କ ସହ ଯୋଡିଥାଏ, ଯିଏ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଦେଇଥିଲେ। ଯଦିଓ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଶୈବ ମନ୍ଦିର, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏହାର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀରେ ଜୈନ, ବୌଦ୍ଧ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ଏବଂ ଶକ୍ତିବାଦର ବହୁ-ଧାର୍ମିକ କଳା ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯାହା ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବହୁବହୁଳ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶନର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ।
ओडिशा के क्योंझर जिले के देवगांव में स्थित कुशलेश्वर मंदिर, कुसेई नदी के तट पर स्थित एक प्राचीन और ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण शिव मंदिर है। यह मंदिर अपनी अनूठी पंचमुखी प्रतिमा और शैव, बौद्ध और वैष्णव धर्मों को प्रतिबिंबित करने वाली जटिल नक्काशी के लिए प्रसिद्ध है, और विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान एक प्रमुख तीर्थस्थल है। लगभग 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी में निर्मित, इसमें अद्वितीय पत्थर के तटबंध हैं और यह अपने जीवंत उत्सवों के लिए हजारों पर्यटकों को आकर्षित करता है, जो समृद्ध ओडिशा कला और धार्मिक समन्वय को प्रदर्शित करते हैं। शिलालेख और स्थानीय परंपराएं इसकी स्थापना को केसरी (सोमवंशी) वंश के राजा जजाति केसरी से जोड़ती हैं, जिन्होंने इस क्षेत्र में अन्य प्रारंभिक मंदिर निर्माणों को भी संरक्षण दिया था। यद्यपि यह मुख्य रूप से एक शैव तीर्थस्थल है, लेकिन इसकी मूर्तिकला में जैन धर्म, बौद्ध धर्म, वैष्णव धर्म, शैव धर्म और शक्ति धर्म से बहुधार्मिक कलात्मक प्रभाव दिखाई देते हैं, जो संभवतः इस स्थान पर अनेक प्रकार की भक्ति अभिव्यक्तियों के लंबे इतिहास को प्रकट करते हैं।
The Baladevjew Temple in Keonjhar, Odisha, built in 1671 by King Lakshminarayan Bhanja, is a significant Hindu temple dedicated to Lord Balaram (Baladevjew), the elder brother of Lord Jagannath, also housing idols of Subhadra and Jagannath, making it a popular spiritual site and second only to Puri's Jagannath Temple in importance for devotees, especially during its famous Rath Yatra when it boasts the world's tallest chariot. Rath Yatra (Car Festival): One of the key annual festivals here is the Rath Yatra, similar to the famous Jagannath procession at Puri — with the deities placed on a chariot and pulled through the town. The event features community participation, tribal cultural expressions, and traditional rituals. The tradition of preparing the rope for the chariot using siali creepers is followed here, involving local tribal communities in keeping with ancient custom. The temple reflects traditional Odishan (Kalinga) architectural influence.
୧୬୭୧ ମସିହାରେ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁଝରରେ ଥିବା ବଳଦେବଜେୱ ମନ୍ଦିର, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ପ୍ରଭୁ ବଳରାମ (ବଳଦେବଜେୱ)ଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏଥିରେ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ଏହାକୁ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଏବଂ ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଶେଷକରି ଏହାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ରଥକୁ ନେଇଥାଏ। ରଥଯାତ୍ରା: ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି ରଥଯାତ୍ରା, ଯାହା ପୁରୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗନ୍ନାଥ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସହିତ ସମାନ - ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ବସାଇ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଟଣାଯାଇଥାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ଆଦିବାସୀ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସାମିଲ କରି ସିଆଲି ଲତା ବ୍ୟବହାର କରି ରଥ ପାଇଁ ରଶି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ପରମ୍ପରା ଏଠାରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ओडिशा के क्योंझर में स्थित बलदेवजेव मंदिर, जिसका निर्माण 1671 में राजा लक्ष्मीनारायण भंजा द्वारा कराया गया था, भगवान जगन्नाथ के बड़े भाई भगवान बलराम (बलदेवजेव) को समर्पित एक महत्वपूर्ण हिंदू मंदिर है। इस मंदिर में सुभद्रा और जगन्नाथ की मूर्तियाँ भी स्थापित हैं, जो इसे एक लोकप्रिय आध्यात्मिक स्थल बनाती हैं और भक्तों के लिए महत्व के मामले में पुरी के जगन्नाथ मंदिर के बाद दूसरे स्थान पर है, विशेष रूप से इसकी प्रसिद्ध रथ यात्रा के दौरान, जब यहाँ विश्व का सबसे ऊँचा रथ प्रदर्शित होता है। रथ यात्रा (रथ उत्सव): यहाँ के प्रमुख वार्षिक उत्सवों में से एक रथ यात्रा है, जो पुरी की प्रसिद्ध जगन्नाथ यात्रा के समान है - जिसमें देवताओं को रथ पर विराजमान किया जाता है और पूरे शहर में घुमाया जाता है। इस आयोजन में सामुदायिक भागीदारी, आदिवासी सांस्कृतिक अभिव्यक्तियाँ और पारंपरिक अनुष्ठान शामिल होते हैं। रथ के लिए रस्सी बनाने की सियाली लता की परंपरा का यहाँ पालन किया जाता है, जिसमें प्राचीन रीति-रिवाज के अनुसार स्थानीय आदिवासी समुदाय शामिल होते हैं। मंदिर में पारंपरिक ओडिशा (कलिंग) स्थापत्य कला का प्रभाव दिखाई देता है।
The Yajnesvara Temple is a historic Hindu temple dedicated to Lord Shiva, located in the village of Khadgaprasad in Dhenkanal district, Odisha, India. This shrine holds religious, cultural, and architectural significance for the local community and is recognised as part of Odisha’s network of traditional Saiva temples. The Temple was constructed during the 19th century CE when the region was under the influence of the princely state of Dhenkanal. The temple is pancharatha (i.e., it has five vertical offsets or rathas on its plan) and has a panchangabada elevation (a five-part division typical of Odishan temples). It consists of a rekha vimana (sanctum tower), a pidha jagamohana (the assembly hall), and a newer concrete mandapa added later.
ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଖଡ଼ଗପ୍ରସାଦ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଶୈବ ମନ୍ଦିର ନେଟୱାର୍କର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ମନ୍ଦିରଟି ୧୯ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଢେଙ୍କାନାଳ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଥିଲା। ମନ୍ଦିରଟି ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ଏକ ରେଖା ବିମାନ, ଏକ ପିଢା ଜଗମୋହନ (ସମାବେଶ କକ୍ଷ) ଏବଂ ପରେ ଯୋଡା ଯାଇଥିବା ଏକ ନୂତନ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି।
यज्ञेश्वर मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है, जो ओडिशा राज्य के ढेंकनाल जिले के खड्गप्रसाद गांव में स्थित है। यह मंदिर स्थानीय समुदाय के लिए धार्मिक, सांस्कृतिक और स्थापत्य दृष्टि से महत्वपूर्ण है और ओडिशा के पारंपरिक शैव मंदिरों के समूह का हिस्सा माना जाता है। इस मंदिर का निर्माण 19वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ था, जब यह क्षेत्र ढेंकनाल रियासत के प्रभाव में था। यह मंदिर पंचरथ शैली का है (अर्थात् इसकी योजना में पांच ऊर्ध्वाधर रथ हैं) और इसकी पंचांगबाड़ा संरचना है (जो ओडिशा के मंदिरों की विशिष्ट पांच-भाग विभाजन शैली है)। इसमें एक रेखा विमान (गर्भगृह), एक पिधा जगमोहन (सभा कक्ष) और बाद में जोड़ा गया एक नया कंक्रीट का मंडप शामिल है।
The Somanatha Temple at Gangadharprasad is an ancient Shiva temple from the early medieval period (7th–8th century CE) located in Dhenkanal district. Listed officially as a heritage monument, it reflects the region’s long-standing Shaiva tradition and contributes to Odisha’s rich panorama of temple architecture and spiritual culture.
ଗଙ୍ଗାଧରପ୍ରସାଦର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ସରକାରୀ ଭାବରେ ଏକ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଶୈବ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସମୃଦ୍ଧ ରଖିବାରେ ମହତ ଅବଦାନ ରହିଛି ।
ढेंकनाल जिले में स्थित गंगाधरप्रसाद का सोमनाथ मंदिर प्रारंभिक मध्ययुगीन काल (7वीं-8वीं शताब्दी ईस्वी) का एक प्राचीन शिव मंदिर है। आधिकारिक तौर पर एक विरासत स्मारक के रूप में सूचीबद्ध यह मंदिर क्षेत्र की दीर्घकालिक शैव परंपरा को दर्शाता है और ओडिशा की मंदिर वास्तुकला और आध्यात्मिक संस्कृति की समृद्ध विविधता में योगदान देता है।
The site is situated in Gangadharprasad village near Bhapur block of Dhenkanal District. The site is 20km away from District HQ. The temple is single chambered Kalingan style of Architecture in rekha order. The temple is triratha on plan and triangabada in elevation. The temple is facing east and 8 meter in height. Astagraha panel is carved out in the lintel and Akasalinga on the top of the temple. The interior of the temple is plain and the exterior part decorated with vajramundi niches in the jangha, miniature chaitya motifs enshrining kirtimukha in the center on the gandi, astagraha panel in the lintel and the frontal raha has a double chaitya medallion houses Uma-Mahesvara murty in the lower and dancing Nataraja on the top circle. The temple made of khondolite stone and ashlar dry masonry. On the basis of architectural and sculptural features the date of the site goes back to 7th-8th CAD. The temple site is in good state of preservation. But, as the temple is 2.50 mtrs below the present ground level and the surrounding agricultural field the temple is submerged under water up to the lintel level during rainy season. Both archaeological and Tourism point of view the site is needs preservation for future posterity.
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଭାପୁର ବ୍ଲକ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗଙ୍ଗାଧରପ୍ରସାଦ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟରୁ 20 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରଟି ରେଖା କ୍ରମରେ ଏକକ କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ମନ୍ଦିରଟି ଯୋଜନାରେ ତ୍ରିରଥ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗାବାଦ ଅଟେ। ମନ୍ଦିରଟି ପୂର୍ବମୁଖୀ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ 8 ମିଟର। ମନ୍ଦିରର ଲିଣ୍ଟେଲରେ ଅଷ୍ଟଗ୍ରହ ପ୍ୟାନେଲ୍ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ଉପର ଭାଗରେ ଆକାଶଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ମନ୍ଦିରର ଭିତର ଭାଗ ସରଳ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଅଂଶ ଜଙ୍ଘରେ ବଜ୍ରମୁଣ୍ଡି ସହିତ ସଜାଯାଇଛି, ଗଣ୍ଡିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୀର୍ତିମୁଖକୁ ସଂଲଗ୍ନ କରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଚୈତ୍ୟ, ଲିଣ୍ଟେଲରେ ଅଷ୍ଟଗ୍ରହ ପ୍ୟାନେଲ୍ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖ ରାହାରେ ଏକ ଡବଲ୍ ଚୈତ୍ୟ ପଦକ ଅଛି ଯାହା ତଳ ଭାଗରେ ଉମା-ମହେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଉପର ବୃତ୍ତରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ନଟରାଜଙ୍କୁ ରଖିଛି। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ୭ମ-୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମନ୍ଦିର ସ୍ଥଳଟି ସଂରକ୍ଷଣର ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ, ମନ୍ଦିରଟି ବର୍ତ୍ତମାନର ଭୂମିସ୍ତରଠାରୁ ୨.୫୦ ମିଟର ତଳେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଯୋଗୁଁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମନ୍ଦିର ଲିଣ୍ଟେଲ୍ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ତଳେ ବୁଡ଼ି ରହେ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉଭୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଭବିଷ୍ୟତର ବଂଶଧରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନର ସଂରକ୍ଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।
यह स्थल ढेंकनाल जिले के भापुर ब्लॉक के पास गंगाधरप्रसाद गांव में स्थित है। यह स्थल जिला मुख्यालय से 20 किलोमीटर दूर है। यह मंदिर रेखा क्रम में निर्मित कालिंगन शैली का एक कक्षीय मंदिर है। मंदिर का तल त्रिरथ और ऊँचाई त्रिभुजाकार है। मंदिर पूर्वमुखी है और इसकी ऊँचाई 8 मीटर है। मंदिर के शीर्ष पर अष्टग्रह पैनल उकेरा गया है और आकाशलिंग स्थापित है। मंदिर का आंतरिक भाग सादा है, जबकि बाहरी भाग जंघा में वज्रमुंडी आले, गांडी के केंद्र में कीर्तिमुख सहित लघु चैत्य आकृतियाँ, शीर्ष पर अष्टग्रह पैनल और अग्रभाग के राह पर दोहरे चैत्य पदक से सुशोभित है, जिसके निचले भाग में उमा-महेश्वर की मूर्ति और ऊपरी भाग में नृत्य करते नटराज की मूर्ति है। यह मंदिर खोंडोलाइट पत्थर और सूखी चिनाई से निर्मित है। स्थापत्य और मूर्तिकला विशेषताओं के आधार पर, इस स्थल का काल 7वीं-8वीं शताब्दी ईस्वी सन् का माना जाता है। मंदिर स्थल अच्छी स्थिति में संरक्षित है। हालांकि, मंदिर वर्तमान भूमि स्तर से 2.50 मीटर नीचे स्थित है और आसपास के कृषि क्षेत्र के कारण बरसात के मौसम में मंदिर चौखट तक पानी में डूब जाता है। पुरातात्विक और पर्यटन दोनों दृष्टियों से, भावी पीढ़ियों के लिए इस स्थल का संरक्षण आवश्यक है।
The Paschimesvara Temple located at Gangadhara Prasada village under Bhapur block of Dhenkanal district and near left bank of Sapua River. The temple has a pidha vimana & khakhara jagamohana, which is an impoverished form of Kalingan style temple architecture. Both the components are joined by an antarala of impoverished Kalingan order. The exterior of the temple is plain, except horizontal plain band and parsvadevata images such as Ganesa, Kartikeya & Parvati. Deula charinis and dopichhasimhas are found on the beki, Dopichhasimhas and rampant lions are also found at the kanthi portion of the gandi in the vimana. Pilaster designs and astagrahas found in the jagamohana. Nandi pillar found at the centre of the antarala and a Kanaka Mundi over the deity. Architectural member and doorjambs having dvarapala figures. On the basis of architectural feature and local tradition, the temple can be dated to the 18th century AD.
ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଭାପୁର ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଙ୍ଗାଧର ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରାମରେ ଏବଂ ସାପୁଆ ନଦୀର ବାମ କୂଳ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର। ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ପିଢା ବିମାନ ଏବଂ ଖାଖରା ଜଗମୋହନ ଅଛି, ଯାହା କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ରୂପ। ଉଭୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କଳିଙ୍ଗ କ୍ରମର ଏକ ଅନ୍ତରାଳ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ। ମନ୍ଦିରର ବାହାର ଭାଗ ସରଳ, ସମାନ୍ତରାଳ ସାଦା ପଟି ଏବଂ ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ପରି ପାର୍ଶ୍ଵଦେବତା ପ୍ରତିମା ବ୍ୟତୀତ ବେକିରେ ଦେଉଳ ଚାରିଣୀ ଦେଖାଯାଏ, ବିମାନରେ ଗଣ୍ଡିର କାନ୍ଥ ଅଂଶରେ ଏବଂ ଉଗ୍ର ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଅନ୍ତରାଳର କେନ୍ଦ୍ରରେ ନନ୍ଦୀ ସ୍ତମ୍ଭ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ କନକ ମୁଣ୍ଡି ମିଳିଥାଏ। ବିମାନ ଯୋଜନାରେ ପଞ୍ଚରଥ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଆଧାରରେ, ମନ୍ଦିରଟି 18 ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ।
पश्चिमेश्वर मंदिर ढेंकनाल जिले के भापुर ब्लॉक के गंगाधरा प्रसादा गांव में, सपुआ नदी के बाएं किनारे के निकट स्थित है। मंदिर में पिधा विमान और खाखरा जगमोहन है, जो कलिंगन शैली की मंदिर वास्तुकला का एक सरल रूप है। दोनों भाग एक सरल कलिंगन शैली के अंतराला से जुड़े हुए हैं। मंदिर का बाहरी भाग सादा है, सिवाय क्षैतिज पट्टी और पार्श्वदेवताओं जैसे गणेश, कार्तिकेय और पार्वती की मूर्तियों के। बेकी पर देउला चारिणी और दोपिच्छसिंह हैं, विमान में गंडी के कंठी भाग पर दोपिच्छसिंह और दहाड़ते हुए शेर भी हैं। जगमोहन में स्तंभों की आकृतियाँ और अष्टग्रह हैं। अंतराला के केंद्र में नंदी स्तंभ और देवता के ऊपर कनक मुंडी है। द्वारपाल आकृतियों वाले वास्तुशिल्प स्तंभ और द्वार चौखट भी हैं। स्थापत्य विशेषताओं और स्थानीय परंपरा के आधार पर, मंदिर को 18वीं शताब्दी ईस्वी का माना जा सकता है।
The Naganatha Temple, locally known as Naganatheswar Temple, is a historically and spiritually significant Saiva (Shiva-worship) temple located in the village of Nagena in Dhenkanal district of Odisha, India. This temple is about 20 kilometers from Dhenkanal town and stands as one of the oldest and most revered shrines dedicated to Lord Shiva in the region. The temple traces its origins back to the era of the Keshari dynasty (also called Somavamsi rulers), who were instrumental in building many ancient temples across Odisha. It is believed to have been constructed during their reign, making it one of the earliest Shiva sanctuaries in the region. The presiding deity of the temple is Sri Sri Naganatheswar Shiva, worshipped in the form of a linga. Devotees consider the temple particularly sacred because. It is part of the ancient Shiva worship tradition rooted in Odisha. It is associated with the Yotirlinga network, which attracts pilgrims and spiritual seekers. The surrounding natural environment — especially the neem forest (Daruka-vana) — evokes mythological imagery referenced in scriptures. The nearby Brahmani River flows close to the temple and takes a northward turn at this point — a riverine feature considered holy and auspicious, often equated to the spiritual value of the Ganges in local belief.
ନାଗନାଥ ମନ୍ଦିର, ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ନାଗନାଥେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଓଡ଼ିଶାର ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ନାଗେନା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରରୁ ପ୍ରାୟ 20 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୂଜାସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ପତ୍ତି କେଶରୀ ରାଜବଂଶ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିବ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ମନ୍ଦିରର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ନାଗନାଥେଶ୍ୱର, ଯାହାଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ଦିରକୁ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି କାରଣ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ମୂଳ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ପୂଜା ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ। ଏହା ଯୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ନେଟୱାର୍କ ସହିତ ଜଡିତ, ଯାହା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଆଖପାଖର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ - ବିଶେଷକରି ନିମ ଜଙ୍ଗଲ, ଯାହାକି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା ପୌରାଣିକ ଚିତ୍ରଣକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ। ନିକଟରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ ମନ୍ଦିର ନିକଟରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୋଡ଼ ନେଇଥାଏ - ଏକ ନଦୀକୂଳୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯାହାକୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶ୍ୱାସରେ ଗଙ୍ଗାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟ ସହିତ ସମାନ।
नागनाथ मंदिर, जिसे स्थानीय रूप से नागनाथेश्वर मंदिर के नाम से जाना जाता है, ओडिशा राज्य के ढेंकनाल जिले के नागेना गांव में स्थित एक ऐतिहासिक और आध्यात्मिक रूप से महत्वपूर्ण शैव (शिव-पूजा) मंदिर है। यह मंदिर ढेंकनाल शहर से लगभग 20 किलोमीटर दूर है और इस क्षेत्र में भगवान शिव को समर्पित सबसे प्राचीन और पूजनीय मंदिरों में से एक है। मंदिर की उत्पत्ति केशरी वंश (जिन्हें सोमवंशी शासक भी कहा जाता है) के काल से मानी जाती है, जिन्होंने ओडिशा में कई प्राचीन मंदिरों के निर्माण में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई थी। ऐसा माना जाता है कि इसका निर्माण उनके शासनकाल में हुआ था, जिससे यह इस क्षेत्र के सबसे पुराने शिव मंदिरों में से एक बन गया है। मंदिर के मुख्य देवता श्री श्री नागनाथेश्वर शिव हैं, जिनकी पूजा लिंग रूप में की जाती है। भक्त इस मंदिर को विशेष रूप से पवित्र मानते हैं क्योंकि यह ओडिशा में निहित प्राचीन शिव पूजा परंपरा का हिस्सा है। यह योतिर्लिंग नेटवर्क से जुड़ा है, जो तीर्थयात्रियों और आध्यात्मिक साधकों को आकर्षित करता है। आस-पास का प्राकृतिक वातावरण—विशेषकर नीम का वन (दारुका-वन)—शास्त्रों में वर्णित पौराणिक कथाओं की याद दिलाता है। पास ही स्थित ब्राह्मणी नदी मंदिर के करीब बहती है और इस बिंदु पर उत्तर की ओर मुड़ जाती है—यह नदी का एक ऐसा स्वरूप है जिसे पवित्र और शुभ माना जाता है, और स्थानीय मान्यता में अक्सर इसे गंगा नदी के आध्यात्मिक महत्व के समान माना जाता है।
The Ramachandi Temple in Nadhara village, located under Odapada block of Dhenkanal district, Odisha, is a well-known Hindu shrine dedicated to Goddess Ramachandi (a form of the Divine Mother). The temple stands on the banks of the Brahmani River, making it not only a place of worship but also a scenic spiritual retreat and local pilgrimage spot. The temple is dedicated to Goddess Ramachandi, revered locally as a powerful form of the Divine Mother (Shakti). The name “Ramachandi” typically connects to Chamunda/Chandi traditions of goddess worship, representing both protective and nurturing aspects of the feminine divine. Makar Sankranti / Makar Utsav: Devotees from across Dhenkanal and surrounding areas gather in large numbers at the temple, particularly during Makar festivals. People perform Kalash Yatra (procession with sacred pots) and immerse holy water in the Brahmani River as part of ritual worship.
ଓଡ଼ିଶାର ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଓଡ଼ାପଡ଼ା ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାଧରା ଗ୍ରାମର ରାମଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର, ଦେବୀ ରାମଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଏହାକୁ କେବଳ ପୂଜା ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ମନୋରମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଦେବୀ ରାମଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ମାତା ଶକ୍ତିଙ୍କ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୂପ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। "ରାମାଚଣ୍ଡୀ" ନାମଟି ସାଧାରଣତଃ ଦେବୀ ପୂଜାର ଚାମୁଣ୍ଡା/ଚଣ୍ଡୀ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡିତ, ଯାହା ନାରୀ ଦିବ୍ୟତାର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପାଳନକାରୀ ଉଭୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି / ମକର ଉତ୍ସବ: ଢେଙ୍କାନାଳ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ଦିରରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ମକର ପର୍ବ ସମୟରେ। ଲୋକମାନେ କଳଶ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ଏବଂ ପୂଜାର ଅଂଶ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ओडिशा के ढेंकनाल जिले के ओडापाड़ा ब्लॉक में स्थित नाधारा गांव में रामचंडी मंदिर, देवी रामचंडी (महिम माता का एक रूप) को समर्पित एक प्रसिद्ध हिंदू तीर्थस्थल है। यह मंदिर ब्राह्मणी नदी के किनारे स्थित है, जो इसे न केवल पूजा स्थल बनाता है, बल्कि एक सुंदर आध्यात्मिक स्थल और स्थानीय तीर्थस्थल भी है। यह मंदिर देवी रामचंडी को समर्पित है, जिन्हें स्थानीय रूप से शक्ति के एक शक्तिशाली रूप में पूजा जाता है। "रामचंडी" नाम आमतौर पर देवी पूजा की चामुंडा/चंडी परंपराओं से जुड़ा है, जो स्त्रीत्व के सुरक्षात्मक और पालन-पोषण करने वाले दोनों पहलुओं का प्रतिनिधित्व करता है। मकर संक्रांति/मकर उत्सव: ढेंकनाल और आसपास के क्षेत्रों से बड़ी संख्या में भक्त मंदिर में एकत्रित होते हैं, विशेष रूप से मकर उत्सव के दौरान। लोग कलश यात्रा (पवित्र कलशों के साथ जुलूस) करते हैं और अनुष्ठानिक पूजा के हिस्से के रूप में पवित्र जल को ब्राह्मणी नदी में विसर्जित करते हैं।
Netaji Seva Sadan is a historic social welfare institution located in the Oriya Bazar area of Cuttack city, Odisha, closely linked with the memory of Netaji Subhas Chandra Bose, one of India’s foremost freedom fighters and a native of Cuttack. The Seva Sadan began in connection with Janakinath Bhawan — the ancestral home of Netaji Subhas Chandra Bose, where he was born on 23 January 1897 and spent his early years. In 1954, the Odisha government acquired the ancestral house from Bibhabayee Bose (Netaji’s aunt), and it was used for community welfare activities under the Netaji Seva Sadan Trust Board. Earlier the place used as Maternity and Health Services For decades, Netaji Seva Sadan operated a maternity care centre and outpatient facility at or near Janakinath Bhawan, serving women and newborns from the local community. In the early 2000s, when Janakinath Bhawan was converted into the Netaji Birthplace Museum, the maternity home was shifted to a nearby new building that continued to be referred to as Netaji Seva Sadan.
ନେତାଜୀ ସେବା ସଦନ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ସହରର ଓଡ଼ିଆ ବଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଯାହା ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ କଟକର ବାସିନ୍ଦା ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ। ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ପୈତୃକ ଘର ଜାନକୀନାଥ ଭବନ ସହିତ ସେବା ସଦନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ୨୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୭ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ବିତାଇଥିଲେ। ୧୯୫୪ ମସିହାରେ, ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ବିଭାବାୟୀ ବୋଷ (ନେତାଜୀଙ୍କ ମାଉସୀ)ଙ୍କଠାରୁ ପୈତୃକ ଘରଟି ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ନେତାଜୀ ସେବା ସଦନ ଟ୍ରଷ୍ଟ ବୋର୍ଡ ଅଧୀନରେ ସମାଜ କଲ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରସୂତି ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ଦଶନ୍ଧି ଧରି ନେତାଜୀ ସେବା ସଦନ ଜାନକୀନାଥ ଭବନ କିମ୍ବା ନିକଟରେ ଏକ ପ୍ରସୂତି ଯତ୍ନ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବାହ୍ୟ ରୋଗୀ ସୁବିଧା ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲା, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମହିଳା ଏବଂ ନବଜାତ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ୨୦୦୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ଜାନକୀନାଥ ଭବନକୁ ନେତାଜୀ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଇଥିଲା, ମାତୃଗୃହକୁ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ନୂତନ କୋଠାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହାକୁ ନେତାଜୀ ସେବା ସଦନ ଭାବରେ ପରିଚିତ କରାଯାଇଥିଲା।
नेताजी सेवा सदन ओडिशा के कटक शहर के उड़िया बाज़ार क्षेत्र में स्थित एक ऐतिहासिक सामाजिक कल्याण संस्था है, जो भारत के अग्रणी स्वतंत्रता सेनानियों में से एक और कटक के मूल निवासी नेताजी सुभाष चंद्र बोस की स्मृति से गहराई से जुड़ी हुई है। सेवा सदन की शुरुआत नेताजी सुभाष चंद्र बोस के पैतृक घर जानकीनाथ भवन से हुई, जहाँ उनका जन्म 23 जनवरी 1897 को हुआ था और उन्होंने अपने प्रारंभिक वर्ष बिताए थे। 1954 में, ओडिशा सरकार ने बिभाबाई बोस (नेताजी की चाची) से पैतृक घर का अधिग्रहण किया और नेताजी सेवा सदन ट्रस्ट बोर्ड के तहत इसका उपयोग सामुदायिक कल्याण गतिविधियों के लिए किया जाने लगा। दशकों तक, नेताजी सेवा सदन ने जानकीनाथ भवन में या उसके आस-पास एक प्रसूति केंद्र और बाह्य रोगी सुविधा का संचालन किया, जो स्थानीय समुदाय की महिलाओं और नवजात शिशुओं की सेवा करता था। 2000 के दशक की शुरुआत में, जब जानकीनाथ भवन को नेताजी जन्मस्थान संग्रहालय में परिवर्तित किया गया, तो प्रसूति गृह को पास की एक नई इमारत में स्थानांतरित कर दिया गया, जिसे अभी भी नेताजी सेवा सदन के रूप में जाना जाता है।
Sculpture Shed at Kaupur is a historically significant archaeological site listed among the State Protected Monuments of Odisha. It is officially recognized as a State Protected Monument under the heritage listings maintained for Odisha’s archaeological and historic places. The Sculpture Shed in Kaupur village (Bhadrak district) is not just a regular temple but rather a protected heritage site where ancient sculptures were housed or preserved. Such sculpture sheds are typically structures or enclosures where historical carved stone sculptures, architectural fragments, and iconographic pieces — often from older ruined temples or sites — were collected and placed under protection by the Archaeological authorities. These sculptures often date from the early medieval period and reflect Odisha’s rich cultural and artistic history, spanning Shaiva, Vaishnava, and sometimes Buddhist traditions seen across the northern Odisha region.
କାଉପୁରରେ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଗୃହ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥାନ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପରିଚାଳିତ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ସରକାରୀ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। କାଉପୁର ଗ୍ରାମର ମୂର୍ତ୍ତି ଗୃହ କେବଳ ଏକ ନିୟମିତ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖାଯାଇଛି ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି । ଏହିପରି ମୂର୍ତ୍ତି ଗୃହ ସାଧାରଣତଃ ଗଠନ କିମ୍ବା ଘେରା ଯେଉଁଠାରେ ଐତିହାସିକ ଖୋଦିତ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ପ୍ରତିମାକୃତି ଖଣ୍ଡ - ପ୍ରାୟତଃ ପୁରୁଣା ଧ୍ୱଂସପ୍ରାପ୍ତ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ସ୍ଥାନରୁ - ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ଇତିହାସକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
कौपुर स्थित मूर्तिकला शेड ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध एक ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण पुरातात्विक स्थल है। इसे ओडिशा के पुरातात्विक और ऐतिहासिक स्थलों के लिए बनाए गए विरासत सूचियों के तहत आधिकारिक तौर पर राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में मान्यता प्राप्त है। कौपुर गांव (भद्रक जिला) में स्थित मूर्तिकला शेड केवल एक सामान्य मंदिर नहीं है, बल्कि एक संरक्षित विरासत स्थल है जहां प्राचीन मूर्तियां रखी या संरक्षित की जाती थीं। इस प्रकार के मूर्तिकला शेड आमतौर पर ऐसी संरचनाएं या घेरे होते हैं जहां ऐतिहासिक नक्काशीदार पत्थर की मूर्तियां, स्थापत्य के अवशेष और प्रतिमा संबंधी कलाकृतियां - अक्सर पुराने खंडहर मंदिरों या स्थलों से - पुरातत्व अधिकारियों द्वारा एकत्र और संरक्षित की जाती थीं। ये मूर्तियां अक्सर प्रारंभिक मध्ययुगीन काल की होती हैं और उत्तरी ओडिशा क्षेत्र में देखी जाने वाली शैव, वैष्णव और कभी-कभी बौद्ध परंपराओं सहित ओडिशा के समृद्ध सांस्कृतिक और कलात्मक इतिहास को दर्शाती हैं।
Rameswara Temple is listed as a Hindu temple / religious place in the Bodakpatna / Odanga area of Bhadrak district (near Bhadrak town), according to local listings of religious sites. It’s likely a Shiva temple (dedicated to Lord Shiva / Rameswara) and known locally as a place of worship for devotees. The Rameswara Temple in Bodakpatna is typically a local village temple, visited by residents and pilgrims from nearby villages and towns.
ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ, ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ବୋଡକପାଟଣା / ଓଡଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର / ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ। ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବ / ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ବୋଡକପାଟଣାର ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସାଧାରଣତଃ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମ ମନ୍ଦିର, ଯାହାକୁ ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ସହରରୁ ବାସିନ୍ଦା ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
स्थानीय धार्मिक स्थलों की सूची के अनुसार, रामेश्वर मंदिर भद्रक जिले के बोडकपटना/ओडांगा क्षेत्र (भद्रक कस्बे के पास) में स्थित एक हिंदू मंदिर/धार्मिक स्थल के रूप में सूचीबद्ध है। यह संभवतः भगवान शिव/रामेश्वर को समर्पित एक शिव मंदिर है और स्थानीय रूप से भक्तों के लिए एक पूजा स्थल के रूप में जाना जाता है। बोडकपटना स्थित रामेश्वर मंदिर आमतौर पर एक स्थानीय ग्राम मंदिर है, जहाँ आसपास के गांवों और कस्बों के निवासी और तीर्थयात्री दर्शन करने आते हैं।
Nayakani Temple at Bodak village in Bhadrak district, Odisha is a modest rural shrine that reflects the deep-rooted tradition of village goddess worship in northern coastal Odisha. Dedicated to the local deity known as Nahakani Thakurani, the temple represents a living centre of folk religiosity where indigenous beliefs, Shakta elements, and later Hindu ritual practices have blended over time. Though architecturally simple, the shrine is culturally significant for the surrounding agrarian communities. This form is typical of many village goddess shrines in Odisha where ritual continuity is more important than monumental architecture. Inside the sanctum is the principal cult object of Nahakani Thakurani, often represented by a stone block, aniconic form, or locally carved image, smeared with vermilion and adorned with cloth and flowers. Metal tridents, terracotta offerings, and ritual objects placed around the deity reflect the shrine’s association with protective and healing functions. The goddess is regarded as a guardian of the village, believed to ward off disease, misfortune, and natural calamities.
ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ବୋଡକ ଗ୍ରାମର ନାୟକାଣୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମୀଣ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଉତ୍ତର ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମଦେବୀ ପୂଜାର ଗଭୀର ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ନାହାକାଣୀ ଠାକୁରାଣୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଏହି ମନ୍ଦିର ଲୋକ ଧାର୍ମିକତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆଦିବାସୀ ବିଶ୍ୱାସ, ଶାକ୍ତ ଉପାଦାନ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହିନ୍ଦୁ ରୀତିନୀତି ସମୟ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଯଦିଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସରଳ, ଏହି ମନ୍ଦିର ଆଖପାଖର କୃଷି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ରୂପ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଗ୍ରାମଦେବୀ ମନ୍ଦିରର ସାଧାରଣ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିରନ୍ତରତା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗର୍ଭଗୃହ ଭିତରେ ନାହାକାଣୀ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଅଛି, ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ପଥର ଖଣ୍ଡ, ଆନିକୋନିକ ରୂପ, କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଖୋଦିତ ପ୍ରତିମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରାଯାଏ, ସିନ୍ଦୁର ଲଗାଯାଇଥାଏ ଏବଂ କପଡ଼ା ଏବଂ ଫୁଲରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଧାତୁ ତ୍ରିଶୂଳ, ଟେରାକୋଟା ନୈବେଦ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ମନ୍ଦିରର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଗ୍ରାମର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ରୋଗ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ଦୂର କରିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ओडिशा के भद्रक जिले के बोडक गांव में स्थित नायकानी मंदिर एक साधारण ग्रामीण तीर्थस्थल है जो उत्तरी तटीय ओडिशा में ग्राम देवी पूजा की गहरी जड़ों वाली परंपरा को दर्शाता है। स्थानीय देवी नायकानी ठाकुरानी को समर्पित यह मंदिर लोक धार्मिकता का जीवंत केंद्र है, जहां समय के साथ स्वदेशी मान्यताएं, शाक्त तत्व और बाद में हिंदू अनुष्ठानिक प्रथाएं मिश्रित हो गई हैं। वास्तुकला की दृष्टि से सरल होते हुए भी, यह मंदिर आसपास के कृषि प्रधान समुदायों के लिए सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण है। यह स्वरूप ओडिशा के कई ग्राम देवी मंदिरों की विशेषता है, जहां भव्य वास्तुकला की तुलना में अनुष्ठानिक निरंतरता अधिक महत्वपूर्ण है। गर्भगृह के भीतर नायकानी ठाकुरानी की प्रमुख पूजा वस्तु है, जिसे अक्सर पत्थर के ब्लॉक, मूर्तिहीन रूप या स्थानीय रूप से तराशी गई प्रतिमा के रूप में दर्शाया जाता है, जिस पर सिंदूर लगाया जाता है और कपड़े और फूलों से सजाया जाता है। देवी के चारों ओर रखे धातु के त्रिशूल, मिट्टी के चढ़ावे और अनुष्ठानिक वस्तुएं मंदिर के सुरक्षात्मक और उपचारात्मक कार्यों से जुड़ाव को दर्शाती हैं। देवी को गांव की रक्षक माना जाता है, जिनके बारे में माना जाता है कि वे रोग, दुर्भाग्य और प्राकृतिक आपदाओं को दूर करती हैं।
According to the List of State Protected Monuments in Odisha, Gouranga Temple in Gourangapur (Bhadrak) is officially recognized as a state protected monument, dating approximately to the 17th–18th century A.D. Temples protected under this list are typically of historical and archaeological interest with cultural significance in the region. As a state protected site, Gouranga Temple is an important part of local heritage.
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ, ଗୌରାଙ୍ଗପୁରର ଗୌରାଙ୍ଗ ମନ୍ଦିରକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ପ୍ରାୟ ୧୭ଶ-୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର। ଏହି ତାଲିକା ଅଧୀନରେ ସଂରକ୍ଷିତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଆଗ୍ରହର ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱର। ଏକ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ଥଳ ଭାବରେ, ଗୌରାଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନୀୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ।
ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों की सूची के अनुसार, गौरांगपुर (भद्रक) में स्थित गौरांग मंदिर को आधिकारिक तौर पर राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में मान्यता प्राप्त है। यह मंदिर लगभग 17वीं-18वीं शताब्दी ईस्वी का है। इस सूची के अंतर्गत संरक्षित मंदिर आमतौर पर ऐतिहासिक और पुरातात्विक दृष्टि से महत्वपूर्ण होते हैं और क्षेत्र में इनकी सांस्कृतिक महत्ता भी होती है। राज्य संरक्षित स्थल होने के नाते, गौरांग मंदिर स्थानीय विरासत का एक महत्वपूर्ण हिस्सा है।
The Maa Dapanayakani Temple is a prominent Hindu shrine and Shakti Peetha located in Shyamsundarpur, part of the Tihidi block in the Bhadrak district of Odisha. The temple is dedicated to the mother goddess, Maa Dapanayakani, who is worshipped as a form of the goddess Durga or Kali. It is considered a significant Shakti Peetha, a sacred spot where the goddess is believed to have manifested her power to defeat evil. The temple is situated in the village of Shyamsundarpur, near Isanpur, in the Tihidi Police Station area of Bhadrak district, Odisha. According to legend, the deity was brought from Khurda in the 17th century by the Choudhury dynasty of Kasimpur and initially worshipped in a wooden hut. A full-fledged temple was constructed in 1999, and the state government has accorded it tourism status. The temple is open to visitors with wheelchair-accessible entrances and exits.
ମା ଦପନାୟକାନୀ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ତିହିଡି ବ୍ଲକର ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦରପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିପୀଠ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ମା ଦପନାୟକାନୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଯିଏକି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା କିମ୍ବା କାଳୀଙ୍କ ରୂପ ଭାବରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଏହାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିପୀଠ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଅସୁରକୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ତିହିଡି ଥାନା ଅଞ୍ଚଳର ଇସାନପୁର ନିକଟସ୍ଥ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦରପୁର ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କାସିମପୁରର ଚୌଧୁରୀ ରାଜବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏକ କାଠ କୁଡ଼ିଆରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହାକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ମନ୍ଦିରଟି ହ୍ୱିଲଚେୟାର-ସୁଗମ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସହିତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ଅଛି।
माँ दपनायकानी मंदिर ओडिशा के भद्रक जिले के तिहिड़ी ब्लॉक के श्यामसुंदरपुर में स्थित एक प्रमुख हिंदू तीर्थस्थल और शक्ति पीठ है। यह मंदिर देवी माँ दपनायकानी को समर्पित है, जिनकी पूजा देवी दुर्गा या काली के रूप में की जाती है। इसे एक महत्वपूर्ण शक्ति पीठ माना जाता है, एक पवित्र स्थान जहाँ माना जाता है कि देवी ने बुराई को पराजित करने के लिए अपनी शक्ति प्रकट की थी। यह मंदिर ओडिशा के भद्रक जिले के तिहिड़ी पुलिस स्टेशन क्षेत्र में, इसनपुर के पास श्यामसुंदरपुर गाँव में स्थित है। पौराणिक कथाओं के अनुसार, देवी को 17वीं शताब्दी में कासिमपुर के चौधरी वंश द्वारा खुर्दा से लाया गया था और प्रारंभ में एक लकड़ी की झोपड़ी में उनकी पूजा की जाती थी। 1999 में एक पूर्ण विकसित मंदिर का निर्माण किया गया और राज्य सरकार ने इसे पर्यटन स्थल का दर्जा दिया है। मंदिर में व्हीलचेयर से आने-जाने की सुविधा के साथ आगंतुकों के लिए खुला है।
The Buddha image at Bonth in Bhadrak district, Odisha, is an important sculptural relic. The image, found at Bonth, is carved from a single block of stone. It represents the Buddha in a seated meditative posture, probably vajraparyanka or padmasana (lotus pose), conveying serenity and spiritual composure. The hands are shown in a ritual gesture, most plausibly dhyana mudra (meditation gesture) or bhumisparsha mudra (earth-touching gesture), both widely used in eastern Indian Buddhist iconography. The figure displays characteristic stylistic features of Odishan medieval sculpture: a smooth oval face, elongated earlobes, gently arched eyebrows, and half-closed eyes expressing inward contemplation. The hair is arranged in small snail-shell curls surmounted by a prominent ushnisha (cranial protuberance), symbolising enlightenment. Behind the head is a circular halo, sometimes decorated with simple incised lines. The robe (sanghati) clings closely to the body, indicated by subtle linear folds across the torso and legs. Iconographic and stylistic comparison suggests a date around the 9th–11th century CE, a period when Buddhism, though declining in royal patronage compared to earlier centuries, continued to flourish in pockets across Odisha under local support.
ଓଡ଼ିଶାର ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ବନ୍ଥରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିମା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା। ବନ୍ଥରେ ମିଳିଥିବା ଏହି ପ୍ରତିମାଟି ପଥରର ଏକ ଖଣ୍ଡରୁ ଖୋଦିତ। ଏହା ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଏକ ବସିଥିବା ଧ୍ୟାନ ମୁଦ୍ରାରେ ଦର୍ଶାଇଥାଏ, ସମ୍ଭବତଃ ବଜ୍ରପର୍ଣଙ୍କ କିମ୍ବା ପଦ୍ମାସନ (କମଳ ମୁଦ୍ରା), ଯାହା ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଇଙ୍ଗିତରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ସବୁଠାରୁ ସମ୍ଭବତଃ ଧ୍ୟାନ ମୁଦ୍ରା (ଧ୍ୟାନ ଇଙ୍ଗିତ) କିମ୍ବା ଭୂମିସ୍ପର୍ଶ ମୁଦ୍ରା (ପୃଥିବୀ ସ୍ପର୍ଶ ଇଙ୍ଗିତ), ଉଭୟ ପୂର୍ବ ଭାରତୀୟ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରତିମାରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ଚିତ୍ରଟି ଓଡ଼ିଶୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିକାରର ବିଶିଷ୍ଟ ଶୈଳୀଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ: ଏକ ମସୃଣ ଅଣ୍ଡାକାର ମୁହଁ, ଲମ୍ବା କାନଲୋବ, ଧୀରେ ଧନୁଯୁକ୍ତ ଭ୍ରୁ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧ-ବନ୍ଦ ଆଖି। କେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଷ୍ଣିଷା ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଛୋଟ ଶାମୁକା-ଖୋଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶରେ ସଜାଯାଇଛି, ଯାହା ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ। ମୁଣ୍ଡ ପଛରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ରବାହ ଅଛି, କେତେକ ସମୟରେ ସରଳ କଟା ରେଖା ସହିତ ସଜାଯାଇଛି। ପୋଷାକ (ସଂହାତି) ଶରୀର ସହିତ ନିକଟରୁ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ଯାହା ଧଡ଼ ଏବଂ ଗୋଡରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା ଫୋଲ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଏବଂ ଶୈଳୀଗତ ତୁଳନା ପ୍ରାୟ ୯ମ-୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦକୁ ସୂଚାଇ ଦିଏ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ, ପୂର୍ବ ଶତାବ୍ଦୀ ତୁଳନାରେ ରାଜକୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ଥାନୀୟ ସମର୍ଥନରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲା।
ओडिशा के भद्रक जिले के बोन्थ में स्थित बुद्ध प्रतिमा एक महत्वपूर्ण मूर्तिकला अवशेष है। बोन्थ में मिली यह प्रतिमा एक ही पत्थर के टुकड़े से तराशी गई है। इसमें बुद्ध को ध्यान मुद्रा में बैठे हुए दिखाया गया है, संभवतः वज्रपर्यंक या पद्मासन (कमल मुद्रा), जो शांति और आध्यात्मिक स्थिरता को दर्शाती है। हाथों को एक अनुष्ठानिक मुद्रा में दिखाया गया है, संभवतः ध्यान मुद्रा या भूमिस्पर्श मुद्रा में, जो पूर्वी भारतीय बौद्ध मूर्तिकला में व्यापक रूप से उपयोग की जाती हैं। यह प्रतिमा ओडिशा की मध्यकालीन मूर्तिकला की विशिष्ट शैलीगत विशेषताओं को प्रदर्शित करती है: चिकना अंडाकार चेहरा, लंबे कान, हल्के धनुषाकार भौहें और अंतर्मनन को व्यक्त करती आधी बंद आंखें। बाल छोटे घोंघे के खोल जैसे घुंघराले हैं, जिनके ऊपर एक उभरा हुआ उष्णीषा (खोपड़ी का उभार) है, जो ज्ञान का प्रतीक है। सिर के पीछे एक गोलाकार प्रभामंडल है, जिसे कभी-कभी सरल उत्कीर्ण रेखाओं से सजाया जाता है। संघती वस्त्र शरीर से सटा हुआ है, जो धड़ और पैरों पर बनी सूक्ष्म रेखीय सिलवटों से स्पष्ट होता है। प्रतिमा विज्ञान और शैलीगत तुलना से इसकी उत्पत्ति 9वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी के आसपास मानी जा सकती है, वह काल जब बौद्ध धर्म, यद्यपि पिछली शताब्दियों की तुलना में राजसी संरक्षण में गिरावट का सामना कर रहा था, फिर भी स्थानीय समर्थन से ओडिशा के कुछ क्षेत्रों में फलता-फूलता रहा।
The Siddheswar Temple, dedicated to Lord Shiva — locally known as Siddheswar or Siddheswara Baba. This shrine is a significant Shaivite centre of worship drawing devotees throughout the year. The temple’s deity is Lord Shiva, and the site is an important pilgrimage destination especially during Hindu festivals like Maha Shivaratri. Daily rituals and traditional worship are conducted here by priests following local customs, making it a living and active temple complex. Natural Hot Springs is one of Deulajhari’s most distinctive features, which are interwoven with religious tradition. According to local tradition and popular folk mythology, Deulajhari is associated with ancient times, with some legends tying the site to events from the Ramayana, where Lord Rama, Sita, and Lakshmana are said to have worshipped Lord Shiva here during their exile. The springs and temple are often considered a sacred healing retreat, imbuing the place with both devotional energy and mythic significance. Spiritual worship and darshan at the Shiva temple. Therapeutic bathing in hot springs amid natural forest. Participation in festivals and religious ceremonies, especially during Maha Shivaratri and seasonal celebrations. The Siddhesvara Group of Temples at Deulajhari is more than just a series of shrines — it’s a holistic spiritual and natural destination, where worship, folklore, geothermal wonders, and cultural heritage intersect. Its picturesque landscape, thermal springs, and active religious life make it an important pilgrimage and tourism site in Angul district of Odisha.
ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ - ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ବାବା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ମନ୍ଦିର ବର୍ଷସାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈବ ଉପାସନା କେନ୍ଦ୍ର। ମନ୍ଦିରର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶିବ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ପରି ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ। ଏଠାରେ ପୁରୋହିତମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ରୀତି ନୀତି ଅନୁସରଣ କରି ଦୈନନ୍ଦିନ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯାହା ଏହାକୁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ମନ୍ଦିର ସଂକଳନ କରିଥାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ଉଷ୍ଣ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଦେଉଳଝରୀର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଯାହା ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଲୋକପ୍ରିୟ ଲୋକ ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଦେଉଳଝରୀ ପ୍ରାଚୀନ କାଳ ସହିତ ଜଡିତ, କିଛି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରାମାୟଣର ଘଟଣା ସହିତ ଜଡିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ବାସନ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଝରଣା ଏବଂ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ପବିତ୍ର ଆରୋଗ୍ୟକାରୀ ପ୍ରବାସ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ସ୍ଥାନକୁ ଭକ୍ତି ଶକ୍ତି ଏବଂ ପୌରାଣିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ସହିତ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୂଜା ଏବଂ ଦର୍ଶନ। ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଉଷ୍ଣ ପ୍ରସ୍ରବଣରେ ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ ସ୍ନାନ। ପର୍ବ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସମାରୋହରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ଏବଂ ଋତୁକାଳୀନ ଉତ୍ସବ ସମୟରେ। ଦେଉଳଝରୀର ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଗୋଷ୍ଠୀ କେବଳ କିଛି ମନ୍ଦିର ଶୃଙ୍ଖଳା ନୁହେଁ - ଏହା ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା, ଲୋକକଥା, ଭୂତାପୀୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଘେରି ରହିଛି। ଏହାର ମନୋରମ ଭୂଦୃଶ୍ୟ, ତାପଜ ଝରଣା ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନ ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ କରିଥାଏ।
सिद्धेश्वर मंदिर, भगवान शिव को समर्पित है — स्थानीय रूप से सिद्धेश्वर या सिद्धेश्वर बाबा के नाम से जाना जाता है। यह तीर्थस्थल शैव धर्म का एक महत्वपूर्ण केंद्र है, जहाँ साल भर श्रद्धालु आते हैं। मंदिर के मुख्य देवता भगवान शिव हैं, और यह स्थान विशेष रूप से महाशिवरात्रि जैसे हिंदू त्योहारों के दौरान एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल है। यहाँ पुरोहित स्थानीय रीति-रिवाजों का पालन करते हुए दैनिक अनुष्ठान और पारंपरिक पूजा करते हैं, जिससे यह एक जीवंत और सक्रिय मंदिर परिसर बन जाता है। देउलझारी की सबसे विशिष्ट विशेषताओं में से एक प्राकृतिक गर्म जलप्रपात हैं, जो धार्मिक परंपरा से जुड़े हुए हैं। स्थानीय परंपरा और लोकप्रिय लोक कथाओं के अनुसार, देउलझारी का संबंध प्राचीन काल से है, कुछ किंवदंतियाँ इस स्थान को रामायण की घटनाओं से जोड़ती हैं, जहाँ कहा जाता है कि भगवान राम, सीता और लक्ष्मण ने अपने वनवास के दौरान यहाँ भगवान शिव की पूजा की थी। जलप्रपात और मंदिर को अक्सर एक पवित्र उपचार स्थल माना जाता है, जो इस स्थान को भक्तिमय ऊर्जा और पौराणिक महत्व दोनों से भर देता है। शिव मंदिर में आध्यात्मिक पूजा और दर्शन। प्राकृतिक वन के बीच गर्म जलप्रपातों में चिकित्सीय स्नान। त्योहारों और धार्मिक समारोहों में भागीदारी, विशेष रूप से महाशिवरात्रि और मौसमी उत्सवों के दौरान। देउलझारी स्थित सिद्धेश्वर मंदिर समूह मात्र मंदिरों की श्रृंखला नहीं है - यह एक संपूर्ण आध्यात्मिक और प्राकृतिक स्थल है, जहाँ पूजा-अर्चना, लोककथाएँ, भूतापीय चमत्कार और सांस्कृतिक विरासत का संगम होता है। इसका सुरम्य परिदृश्य, गर्म जलप्रपात और सक्रिय धार्मिक जीवन इसे ओडिशा के अंगुल जिले में एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल और पर्यटन स्थल बनाते हैं।
Pranabesvara Temple is a historically recognized monument located in Jadiamba village in the Angul district of Odisha, India. It is officially listed as a State Protected Monument under the Odisha Ancient Monuments Preservation Act, underscoring its cultural and archaeological importance in the region. The temple is identified as a “Modern Shrine with Early Sculpture”, indicating that while the current structure may be of more recent construction or renovation, it incorporates earlier sculptural elements of historical and artistic value. It likely reflects local religious and cultural traditions tied to Shaivism (worship of Lord Shiva), as the name Pranabesvara typically denotes a form or aspect of Shiva in Odishan temple nomenclature. The presence of early sculptural details — possibly integrated from older structures or artistic fragments — points to continuity in worship and architectural reuse, a common feature in many temples across Odisha. Pranabesvara Temple in Jadiamba, Angul is an officially recognized heritage monument notable for its religious significance and early sculptural elements. Although specific details on its history and architecture are sparse in public sources, its inclusion in the state’s protected list highlights its value within Odisha’s rich tapestry of temple culture and architectural heritage.
ପ୍ରାଣବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲାର ଜାଡିଆମ୍ବ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ମାରକୀ। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମାରକୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ମନ୍ଦିରକୁ "ପ୍ରାଚୀନ ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ଆଧୁନିକ ମନ୍ଦିର" ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଠନ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ନିର୍ମାଣ କିମ୍ବା ନବୀକରଣର ହୋଇପାରେ, ଏହା ଐତିହାସିକ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟର ପୂର୍ବ ମୂର୍ତ୍ତି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଶୈବ ଧର୍ମ ସହିତ ଜଡିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣବେଶ୍ୱର ନାମ ସାଧାରଣତଃ ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ନାମକରଣରେ ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପ କିମ୍ବା ଦିଗକୁ ସୂଚିତ କରେ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମୂର୍ତ୍ତି ବିବରଣୀର ଉପସ୍ଥିତି - ସମ୍ଭବତଃ ପୁରୁଣା ଗଠନ କିମ୍ବା କଳାତ୍ମକ ଖଣ୍ଡରୁ ସଂଯୁକ୍ତ - ପୂଜା ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପୁନଃବ୍ୟବହାରରେ ନିରନ୍ତରତାକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯାହା ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଅନୁଗୁଳର ଜାଡିଆମ୍ବରେ ଥିବା ପ୍ରାଣବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ଆଧିକାରିକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ମାରକୀ ଯାହା ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମୂର୍ତ୍ତି ଉପାଦାନ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ଯଦିଓ ଏହାର ଇତିହାସ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିବରଣୀ ସାଧାରଣ ଉତ୍ସରେ ବିରଳ, ରାଜ୍ୟର ସଂରକ୍ଷିତ ତାଲିକାରେ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ।
प्रणबेश्वर मंदिर ओडिशा राज्य के अंगुल जिले के जाडियाम्बा गांव में स्थित एक ऐतिहासिक रूप से मान्यता प्राप्त स्मारक है। इसे ओडिशा प्राचीन स्मारक संरक्षण अधिनियम के तहत राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है, जो इस क्षेत्र में इसके सांस्कृतिक और पुरातात्विक महत्व को रेखांकित करता है। मंदिर को "प्रारंभिक मूर्तिकला वाला आधुनिक मंदिर" के रूप में पहचाना जाता है, जिसका अर्थ है कि यद्यपि वर्तमान संरचना हाल ही में निर्मित या पुनर्निर्मित हो सकती है, इसमें ऐतिहासिक और कलात्मक मूल्य के प्राचीन मूर्तिकला तत्व समाहित हैं। यह संभवतः शैव धर्म (भगवान शिव की पूजा) से जुड़ी स्थानीय धार्मिक और सांस्कृतिक परंपराओं को दर्शाता है, क्योंकि ओडिशा के मंदिरों में प्रणबेश्वर नाम आमतौर पर शिव के एक रूप या पहलू को दर्शाता है। प्राचीन मूर्तिकला विवरणों की उपस्थिति - संभवतः पुरानी संरचनाओं या कलात्मक टुकड़ों से एकीकृत - पूजा और स्थापत्य पुन: उपयोग में निरंतरता को इंगित करती है, जो ओडिशा के कई मंदिरों में एक सामान्य विशेषता है। अंगुल के जाडियाम्बा में स्थित प्रणबेश्वर मंदिर अपने धार्मिक महत्व और प्राचीन मूर्तिकला तत्वों के लिए उल्लेखनीय एक आधिकारिक रूप से मान्यता प्राप्त विरासत स्मारक है। हालांकि सार्वजनिक स्रोतों में इसके इतिहास और वास्तुकला के बारे में विशिष्ट विवरण कम ही मिलते हैं, लेकिन राज्य की संरक्षित सूची में इसका शामिल होना ओडिशा की समृद्ध मंदिर संस्कृति और स्थापत्य विरासत में इसके महत्व को उजागर करता है।
The Anantavasudeva Temple is located in Turintira village in Balipatna block/tehsil of Khordha district (Odisha). It’s a state-protected monument under the heritage listings for Odisha. The temple dates back to approximately the 12th century A.D., placing it in the early medieval period of Odisha’s temple architecture tradition.It is dedicated to Lord Vishnu — worshipped here in the form of Anantavasudeva (a form of Vasudeva/Krishna). Temples dedicated to Ananta Vasudeva are part of the broader Vaishnava tradition in Odisha.
ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିପାଟଣାର ତୁରିନ୍ତିରା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଥିବା ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରାୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର, ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଯୁଗରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ - ଏଠାରେ ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟାପକ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ।
अनंतवासुदेव मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले के बालिपटना ब्लॉक/तहसील के तुरिन्तिरा गांव में स्थित है। यह ओडिशा राज्य के धरोहर स्थलों में शामिल एक संरक्षित स्मारक है। मंदिर का निर्माण लगभग 12वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ था, जो इसे ओडिशा की मंदिर वास्तुकला परंपरा के प्रारंभिक मध्ययुगीन काल में रखता है। यह मंदिर भगवान विष्णु को समर्पित है, जिनकी यहां अनंतवासुदेव (वासुदेव/कृष्ण का एक रूप) के रूप में पूजा की जाती है। अनंतवासुदेव को समर्पित मंदिर ओडिशा की व्यापक वैष्णव परंपरा का हिस्सा हैं।
The Bhagavati Temple in Banapur, Khordha, Odisha, is a significant Shakti Peetha dedicated to Goddess Bhagabati (Durga), known for its powerful idol of the eight-armed goddess slaying the buffalo demon Mahishasur, attracting thousands of devotees during Dussehra. This ancient site offers spiritual fulfillment and reflects Odisha's rich heritage, located near Balugaon and the Salia River.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଣପୁରରେ ଥିବା ଭଗବତୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବୀ ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିପୀଠ, ଯାହା ରାକ୍ଷସ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରୁଥିବା ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଦଶହରାରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଜଡିତ। ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ବାଲୁଗାଁ ଏବଂ ସାଲିଆ ନଦୀ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के बानापुर में स्थित भगवती मंदिर, देवी भगवती (दुर्गा) को समर्पित एक महत्वपूर्ण शक्ति पीठ है। यह मंदिर आठ भुजाओं वाली देवी की शक्तिशाली प्रतिमा के लिए प्रसिद्ध है, जिसमें वे भैंस रूपी राक्षस महिषासुर का वध करती हुई दिखाई देती हैं। दशहरा के दौरान हजारों भक्त यहां दर्शन करने आते हैं। बालूगाँव और सालिया नदी के निकट स्थित यह प्राचीन स्थल आध्यात्मिक संतुष्टि प्रदान करता है और ओडिशा की समृद्ध विरासत को दर्शाता है।
This is a historic temple located in Kenduli (also written as Kendubilwa) village in Balianta block, Khordha district of Odisha. It’s dedicated to Goddess Chandi, a form of the Divine Mother (Shakti). The temple site contains relics and ruins from earlier periods, indicating it was an important religious site possibly dating back to the 10th–11th century A.D.. The modern structure has been rebuilt on the older temple’s plinth and is protected by the Odisha State Archaeology Department. Kenduli is more widely known as the birthplace of the celebrated poet Jayadeva, author of the Gita Govinda, and has other ancient temples and archaeological remains of Saiva, Vaishnava and Sakta cults.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିଅନ୍ତା ବ୍ଲକର କେନ୍ଦୁଲି ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଦିବ୍ୟ ମାତା (ଶକ୍ତି)ଙ୍କ ଏକ ରୂପ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ମନ୍ଦିର ସ୍ଥଳରେ ପୂର୍ବ ସମୟର କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଭଗ୍ନାବଶେଷ ରହିଛି, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦଶମ-ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଥିଲା। ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିରର ମୂଳଦୁଆରେ ଆଧୁନିକ ଗଠନ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। କେନ୍ଦୁଲି ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ଲେଖକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବି ଜୟଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଅଧିକ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ଏଥିରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶାକ୍ତ ସଂପ୍ରଦାୟର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ରହିଛି।
यह ऐतिहासिक मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले के बलिआंता ब्लॉक के केंडुली (जिसे केंडुबिलवा भी लिखा जाता है) गांव में स्थित है। यह मंदिर देवी चंडी को समर्पित है, जो दिव्य माता (शक्ति) का एक रूप हैं। मंदिर स्थल पर प्राचीन काल के अवशेष और खंडहर मौजूद हैं, जो यह दर्शाते हैं कि यह एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल था, जिसका इतिहास संभवतः 10वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी तक जाता है। आधुनिक संरचना को पुराने मंदिर के आधार पर पुनर्निर्मित किया गया है और यह ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा संरक्षित है। केंडुली को गीता गोविंद के रचयिता, प्रसिद्ध कवि जयदेव की जन्मभूमि के रूप में अधिक जाना जाता है, और यहां शैव, वैष्णव और शाक्त संप्रदायों के अन्य प्राचीन मंदिर और पुरातात्विक अवशेष भी मौजूद हैं।
The Harihardev Temple at Nairi of Khurda district is an ancient and spiritually significant shrine situated along the banks of Chilika Lake. It holds immense historical importance both the Vaisnavite and Shaivite cult. The temple is a rare shrine where both Lord Vishnu (Hari) and Lord Shiva (Har) are worshipped in the same compound. Two identical Temple stand on the same platform haiving a rekha vimana and pidha jagamohana of Kalingan order. Both the vimana and jagamohana are pancharatha on plan and panchangabada in elevation. The temple belongs to early period of 18th-19th centuries C.E. The Temple also known as Harihareshwar Temple.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ନଈରୀରେ ଥିବା ହରିହରଦେବ ମନ୍ଦିର ଚିଲିକା ହ୍ରଦ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର। ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶୈବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ବିରଳ ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବ ଉଭୟଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପରିସରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଦୁଇଟି ସମାନ ମନ୍ଦିର ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ କ୍ରମର ଏକ ରେଖା ବିମାନ ଏବଂ ପିଢା ଜଗମୋହନ ଅଛି। ବିମାନ ଏବଂ ଜଗମୋହନ ଉଭୟ ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚରଥ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗବାଡ। ମନ୍ଦିରଟି ଅଷ୍ଟାଦଶ-ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ହରିହରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା।
खुर्दा जिले के नैरी में स्थित हरिहरदेव मंदिर चिल्का झील के किनारे बसा एक प्राचीन और आध्यात्मिक महत्व का तीर्थस्थल है। वैष्णव और शैव दोनों संप्रदायों के लिए इसका अपार ऐतिहासिक महत्व है। यह एक ऐसा दुर्लभ तीर्थस्थल है जहाँ भगवान विष्णु (हरि) और भगवान शिव (हर) दोनों की एक ही परिसर में पूजा की जाती है। एक ही चबूतरे पर दो एकसमान मंदिर बने हैं, जिनमें कलिंग शैली का रेखा विमान और पिधा जगमोहन है। दोनों विमान और जगमोहन पंचरथ शैली में और पंचांगबाड़ा शैली में निर्मित हैं। यह मंदिर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी के आरंभिक काल का है। इसे हरिहरेश्वर मंदिर के नाम से भी जाना जाता है।
Jagataramohan Temple is a Hindu temple located at Rameswar of Khurda district. This refers to the Vaishnavite Temple often associated with the Lord Krishna/Bhagabata worshipped in these regions of Odisha. It’s recognized locally as a place of worship and devotion. The temple belongs to the later phase of Odishan temple architecture and is representative of the regional Kalingan tradition. Festivals like Janmastami, Dola Purnima and Holi are celebrated in a grand way here.
ଜଗତରମୋହନ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ରାମେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିରକୁ ବୁଝାଏ। ଏହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ପୂଜା ଏବଂ ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶା ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଏବଂ ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ କଳିଙ୍ଗ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ, ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ହୋଲି ଭଳି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ମହାସମାରୋହରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
जगतराममोहन मंदिर खुर्दा जिले के रामेश्वर में स्थित एक हिंदू मंदिर है। यह वैष्णव मंदिर है जो ओडिशा के इन क्षेत्रों में पूजे जाने वाले भगवान कृष्ण/भागवत से जुड़ा हुआ है। इसे स्थानीय स्तर पर पूजा-अर्चना और श्रद्धा का केंद्र माना जाता है। यह मंदिर ओडिशा की मंदिर वास्तुकला के उत्तरार्ध से संबंधित है और क्षेत्रीय कलिंगन परंपरा का प्रतिनिधित्व करता है। यहां जन्माष्टमी, डोला पूर्णिमा और होली जैसे त्योहार धूमधाम से मनाए जाते हैं।
The Jaleswar Temple in Golabai, Khordha, Odisha, is a historic Hindu temple dedicated to Lord Shiva (Jaleswar), known for its ancient Kalinga architecture and peaceful setting, often linked with Lord Lingaraj, offering spiritual significance and cultural insights into Odisha's heritage, situated near Bhubaneswar and part of the region's rich temple tapestry. Believed to be an ancient structure, possibly 7th century.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ଗୋଳବାଇରେ ଥିବା ଜଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ପ୍ରାୟତଃ ଭଗବାନ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ସହିତ ଜଡିତ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଐତିହର ଏକ ଅଂଶ, ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ସମ୍ଭବତଃ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀର । ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ ରହିଛି।
ओडिशा के खुर्दा जिले के गोलाबाई में स्थित जलेश्वर मंदिर, भगवान शिव (जलेश्वर) को समर्पित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। यह मंदिर अपनी प्राचीन कलिंग वास्तुकला और शांत वातावरण के लिए प्रसिद्ध है। इसे अक्सर भगवान लिंगराज से जोड़ा जाता है और यह ओडिशा की सांस्कृतिक विरासत की आध्यात्मिक झलक और अंतर्दृष्टि प्रदान करता है। भुवनेश्वर के निकट स्थित यह मंदिर इस क्षेत्र की समृद्ध मंदिर परंपरा का हिस्सा है। माना जाता है कि यह एक प्राचीन संरचना है, संभवतः 7वीं शताब्दी की।
Jalesvara Siva Temple is a Hindu temple dedicated to Shiva situated on the southern outskirt of the village Kalarahanga at a distance of 2.00 km from Patia and 6.00 km south of Chudangagada in the northern outskirt of Bhubaneswar, Odisha, India. The presiding deity is a Siva-lingam within a circular yonipitha inside the sanctum, which is 1.15 meters below the chandrasila. The sanctum measures 2.00 square meters. Easily reachable from Bhubaneswar by taxi, auto-rickshaw, or local bus; nearest major railway station and airport are in Bhubaneswar.
ଜଳେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ପରିସର ହେଉଛି ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଥିବା କଳାରାହାଙ୍ଗ ଗ୍ରାମର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ପଟିଆରୁ ୨ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଚୁଡଙ୍ଗଗଡ଼ାର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗର୍ଭଗୃହ ଭିତରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଯୋନିପୀଠ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରଶୀଳାଠାରୁ କିଛି ମିଟର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ। ଗର୍ଭଗୃହଟି ୨ ବର୍ଗ ମିଟର ପରିମିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ ରହିଛି। ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଟ୍ୟାକ୍ସି, ଅଟୋ-ରିକ୍ସା କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ବସ୍ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିହେବ; ନିକଟତମ ପ୍ରମୁଖ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଏବଂ ବିମାନବନ୍ଦର ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
जलेश्वर शिव मंदिर, ओडिशा राज्य के भुवनेश्वर शहर के उत्तरी बाहरी इलाके में स्थित, कलारहांगा गांव के दक्षिणी बाहरी इलाके में, पटिया से 2.00 किमी और चुडांगगड़ा से 6.00 किमी दक्षिण में, शिव को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। गर्भगृह में स्थित वृत्ताकार योनिपीठ में शिवलिंग विराजमान है, जो चंद्रशिला से 1.15 मीटर नीचे है। गर्भगृह का क्षेत्रफल 2.00 वर्ग मीटर है। भुवनेश्वर से टैक्सी, ऑटो-रिक्शा या स्थानीय बस द्वारा यहां आसानी से पहुंचा जा सकता है; निकटतम प्रमुख रेलवे स्टेशन और हवाई अड्डा भुवनेश्वर में ही हैं।
The Kunjabihari Temple in Khordha, Odisha, located near Bolgarh (often mentioned as Khurda Garh), is a historic site related to Lord Vishnu in the form of Kunja Vihari, a blend of history, architecture, and devotion. This temple is a testament to the deep connection between the Jagannath cult and local rulers, with Kunjabihari serving as a protective deity and a focal point for worship today.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର, ବୋଲଗଡ଼ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳ, ଏଠାରେ କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଇତିହାସ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଭକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କର ଏକ ପ୍ରମାଣ, କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଦେବତା ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଅନେକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଭିଡ଼ ଜମିଥାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ ରହିଛି ।
ओडिशा के खुर्दा में बोलगढ़ (जिसे अक्सर खुर्दा गढ़ भी कहा जाता है) के पास स्थित कुंजाबिहारी मंदिर, भगवान विष्णु को समर्पित एक ऐतिहासिक स्थल है, जो कुंजा विहारी के रूप में विराजमान है और इतिहास, वास्तुकला और भक्ति का अनूठा संगम है। यह मंदिर जगन्नाथ संप्रदाय और स्थानीय शासकों के बीच गहरे संबंध का प्रमाण है, जहां कुंजाबिहारी एक संरक्षक देवता और आज पूजा का केंद्र बिंदु हैं।
Shree Kunjabihari Temple is a Hindu temple located in Khordha (district), Odisha with reviews from visitors. This refers to the Kunjabihari Temple often associated with the Garh Khurda / Garha Khurda area of the district. It’s recognised locally as a place of worship and devotion. The temple has a positive local rating, showing that it’s a known community landmark. Kunjabihari is a form of Lord Krishna/Jagannath worshipped in parts of Odisha, but here in a distinct local form or tradition, woven into the cultural fabric of the area.
ଶ୍ରୀ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଜିଲ୍ଲାର ଗଡ଼ ଖୁର୍ଦା ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ପୂଜା ଏବଂ ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ମନ୍ଦିରର ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥାନୀୟ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଅଛି, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଏହା ଏକ ଜଣାଶୁଣା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସ୍ଥଳ। କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ/ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏକ ରୂପ।
श्री कुंजाबिहारी मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले में स्थित एक हिंदू मंदिर है, जिसके बारे में आगंतुकों की समीक्षाएं उपलब्ध हैं। यह मंदिर अक्सर जिले के गढ़ खुर्दा/गरहा खुर्दा क्षेत्र से जुड़ा हुआ है। इसे स्थानीय स्तर पर पूजा और श्रद्धा के स्थल के रूप में मान्यता प्राप्त है। मंदिर की स्थानीय स्तर पर सकारात्मक रेटिंग है, जो दर्शाती है कि यह एक प्रसिद्ध सामुदायिक स्थल है। कुंजाबिहारी भगवान कृष्ण/जगन्नाथ का एक रूप है जिसकी पूजा ओडिशा के कुछ हिस्सों में की जाती है, लेकिन यहां एक विशिष्ट स्थानीय रूप या परंपरा में, जो इस क्षेत्र की सांस्कृतिक संरचना में समाहित है।
Sri Lakheswar Mahadev Temple — commonly referred to locally as Lakshesvara or Lakheswar Temple — is a Hindu temple dedicated primarily to Lord Shiva (Mahadev). It’s one of the archaeologically recognised temple sites in the Khordha district. The Lakshesvara Temple at Barimunda is listed among the state-protected monuments of Odisha in Khordha district, indicating it has historical importance dating back to around the 10th–11th century.
ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର - ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର କିମ୍ବା ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ - ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭଗବାନ ଶିବ (ମହାଦେବ)ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ବରିମୁଣ୍ଡର ଲକ୍ଷେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ-ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ, ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏହା ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ । ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ୧୦ମ-୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
श्री लखेश्वर महादेव मंदिर - जिसे स्थानीय रूप से लक्षेश्वर मंदिर के नाम से जाना जाता है - मुख्य रूप से भगवान शिव (महादेव) को समर्पित एक हिंदू मंदिर है। यह खुर्दा जिले के पुरातात्विक रूप से मान्यता प्राप्त मंदिर स्थलों में से एक है। बारिमुंडा स्थित लक्षेश्वर मंदिर खुर्दा जिले में ओडिशा के राज्य-संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है, जो इसकी ऐतिहासिक महत्ता को दर्शाता है, जिसका संबंध लगभग 10वीं-11वीं शताब्दी से है।
Lakshmi Nrusinghadev temple situated at kalyanapur Sasan of Khurda district. The temple is a State Protected Monument located in Khurda district, Odisha. The temple belongs to the 19th century CE and is protected by the Government of Odisha. The presideing deity is Lord Nrusingha (Narasimha), the man-lion incarnation of Lord Vishnu, worshipped with Goddess Lakshmi. The temple belongs to the later phase of Odishan temple architecture and is representative of the regional Kalingan tradition. Like many Vaishnavite shrines of the period, it is dedicated to the worship of Lakshmi-Nrusingha, a form revered as the protector of devotees and destroyer of evil. The temple forms part of the cultural and religious heritage of the region. Festivals associated with Narasimha worship, particularly Narasimha Jayanti (Nrusingha Chaturdasi), are traditionally important in such shrines.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର କଲ୍ୟାଣପୁର ଶାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୃସିଂହଦେବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ନୃସିଂହ (ନରସିଂହ), ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟ-ସିଂହ ଅବତାର, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଏବଂ ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ କଳିଙ୍ଗ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ସେ ସମୟର ଅନେକ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର ପରି, ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନୃସିଂହଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଯାହା ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟର ବିନାଶକ ଭାବରେ ପୂଜିତ। ମନ୍ଦିରଟି ଅଞ୍ଚଳର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ। ନରସିଂହଙ୍କ ପୂଜା ସହିତ ଜଡିତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ବିଶେଷକରି ନରସିଂହ ଜୟନ୍ତୀ (ନୃସିଂହ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ), ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଅତି ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
खुर्दा जिले के कल्याणपुर सासन में लक्ष्मी नृसिंहदेव मंदिर स्थित है। यह मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले में स्थित एक राज्य संरक्षित स्मारक है। यह मंदिर 19वीं शताब्दी ईस्वी का है और ओडिशा सरकार द्वारा संरक्षित है। यहां के मुख्य देवता भगवान विष्णु के नरसिंह अवतार भगवान नृसिंह हैं, जिनकी पूजा देवी लक्ष्मी के साथ की जाती है। यह मंदिर ओडिशा की मंदिर वास्तुकला के उत्तरकालीन चरण का है और क्षेत्रीय कलिंग परंपरा का प्रतिनिधित्व करता है। उस काल के कई वैष्णव मंदिरों की तरह, यह मंदिर लक्ष्मी-नृसिंह की पूजा के लिए समर्पित है, जिन्हें भक्तों के रक्षक और बुराई के नाशकर्ता के रूप में पूजा जाता है। यह मंदिर क्षेत्र की सांस्कृतिक और धार्मिक विरासत का अभिन्न अंग है। नरसिंह पूजा से जुड़े त्योहार, विशेष रूप से नरसिंह जयंती (नृसिंह चतुर्दशी), ऐसे मंदिरों में पारंपरिक रूप से महत्वपूर्ण हैं।
The Madhukesvara Temple is located in Deulidharpur in Balipatna Block of Khordha district, Odisha. Madhukesvara Temple at Deulidharpur is listed among the State Protected Monuments of Odisha for Khordha district. It is recognized for its architectural and historical value, with origins estimated around the 12th–13th century A.D reflecting medieval temple architecture of the region. Temples from this period and region typically exhibit Kalinga style architecture — with a Rekha Deula (sanctum tower or vimana), Jagamohana (assembly hall), and stone carvings featuring mythological motifs and deities.
ମଧୁକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିପାଟଣା ବ୍ଲକର ଦେଉଳିଧରପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦେଉଳିଧରପୁରର ମଧୁକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ। ଏହା ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରାୟ ୧୨ଶ-୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ସମୟ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି - ଯାହାକି ରେଖା ଦେଉଳ, ଜଗମୋହନ, ଏବଂ ପୌରାଣିକ ଆକୃତି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିବା ପଥର ଖୋଦନ ସହିତ ଶୋଭା ପାଏ ।
मधुकेश्वर मंदिर ओडिशा के खुर्दा जिले के बलिपटना ब्लॉक के देउलिधरपुर में स्थित है। देउलिधरपुर स्थित मधुकेश्वर मंदिर खुर्दा जिले के लिए ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारकों में सूचीबद्ध है। यह अपने स्थापत्य और ऐतिहासिक महत्व के लिए प्रसिद्ध है, जिसकी उत्पत्ति लगभग 12वीं-13वीं शताब्दी ईस्वी में मानी जाती है और यह क्षेत्र की मध्यकालीन मंदिर वास्तुकला को दर्शाता है। इस काल और क्षेत्र के मंदिरों में आमतौर पर कलिंग शैली की वास्तुकला देखने को मिलती है, जिसमें रेखा देउला (गर्भगृह या विमान), जगमोहन (सभा कक्ष) और पौराणिक आकृतियों और देवी-देवताओं को दर्शाने वाली पत्थर की नक्काशी शामिल है।
The Narasimha Temple in Kenduli, Khordha, Odisha, is a historic Kalinga-style temple dedicated to Lord Narasimha, the man-lion avatar of Vishnu, known for protecting devotees, featuring intricate stonework and architecture typical of the 14th-15th centuries, and is maintained by locals with support from archaeology departments for its upkeep as a significant religious site within the region. The sanctum houses a four-armed Narasimha image, often with Gajalaxmi on the doorjamb. A place of worship, showcasing the rich history and devotional traditions of Odisha.
ଓଡ଼ିଶାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର କେନ୍ଦୁଲିରେ ଥିବା ନରସିଂହ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ଐତିହାସିକ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଭଗବାନ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅବତାର, ଯାହାକି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ୧୪ଶ-୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଟିଳ ପଥରକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ , ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଏହାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗର ସହାୟତାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଗର୍ଭଗୃହରେ ଏକ ଚାରି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ନରସିଂହ ପ୍ରତିମା ରହିଛି, ଦ୍ୱାରବନ୍ଧରେ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି । ଏହା ଏକ ଏଭଳି ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ଏବଂ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के केंडुली में स्थित नरसिम्हा मंदिर, भगवान नरसिम्हा को समर्पित एक ऐतिहासिक कलिंग शैली का मंदिर है। नरसिम्हा विष्णु के नर-सिंह अवतार हैं, जो भक्तों की रक्षा करने के लिए जाने जाते हैं। इस मंदिर में 14वीं-15वीं शताब्दी की विशिष्ट जटिल पत्थर की नक्काशी और वास्तुकला देखने को मिलती है। इस क्षेत्र के एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल के रूप में, पुरातत्व विभाग के सहयोग से स्थानीय लोग इसका रखरखाव करते हैं। गर्भगृह में चार भुजाओं वाली नरसिम्हा प्रतिमा स्थापित है, जिसके द्वार पर अक्सर गजलक्ष्मी की आकृति बनी होती है। यह पूजा स्थल ओडिशा के समृद्ध इतिहास और भक्ति परंपराओं को दर्शाता है।
The Narasimha Temple at Kenduli (Kenduli Sasan) in Khordha district is documented as a heritage site dating to the 18th–19th century A.D , with the Trimali Matha (a monastery associated with the temple) also recorded from the same period. Both the Narasimha Temple and Trimali Matha at Kenduli are included in the Odisha State Archaeology’s list of protected monuments, indicating cultural and historical significance recognized by the state. Trimali Matha refers to a Vaishnava monastery lineage originally linked to the Trimali/Tirumalla Matha of Puri. A branch of this monastery was established at Kenduli to serve visiting pilgrims and scholars, historically significant as part of the Vaishnava spiritual tradition in the region.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର କେନ୍ଦୁଲି ସ୍ଥିତ ନରସିଂହ ମନ୍ଦିର ୧୮ଶ-୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଦଲିଲଭୁକ୍ତ, ତ୍ରିମାଳି ମଠ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କେନ୍ଦୁଲିର ନରସିଂହ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ତ୍ରିମାଳି ମଠ ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱର ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ। ତ୍ରିମାଳି ମଠ ମୂଳତଃ ପୁରୀର ତ୍ରିମାଳି ମଠ ସହିତ ଜଡିତ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ମଠକୁ ବୁଝାଏ। ଏହି ମଠର ଏକ ଶାଖା ପରିଦର୍ଶକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦୁଲିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ବୈଷ୍ଣବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
खुर्दा जिले के केन्दुली (केन्दुली सासन) में स्थित नरसिम्हा मंदिर को 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी का धरोहर स्थल घोषित किया गया है। इसी काल से त्रिमाली मठ (मंदिर से जुड़ा एक मठ) भी मौजूद है। केन्दुली स्थित नरसिम्हा मंदिर और त्रिमाली मठ दोनों को ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग की संरक्षित स्मारकों की सूची में शामिल किया गया है, जो राज्य द्वारा मान्यता प्राप्त सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है। त्रिमाली मठ वैष्णव मठ परंपरा से संबंधित है, जिसका मूल संबंध पुरी के त्रिमाली/तिरुमल्ला मठ से है। इस मठ की एक शाखा केन्दुली में तीर्थयात्रियों और विद्वानों की सेवा के लिए स्थापित की गई थी, जो इस क्षेत्र की वैष्णव आध्यात्मिक परंपरा के एक ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण हिस्से के रूप में जानी जाती है।
Paribasudeipur, a rural locality on the outskirts of Bhubaneswar. The temple is dedicated to Lord Narasimha (Nrusinghanatha) — the lion-man avatar of Lord Vishnu, revered for protection and courage. The temple features traditional Odishan Kalinga style elements such as a rekha vimana and pidha jagamohana (sanctum and hall). It’s considered a heritage structure with parts dating back several centuries; the sculpture and iconography reflect classic medieval temple art. The sanctum houses the image of Narasimhanatha — four-armed (holding chakra and shankha) with lower hands in the classic pose of lifting the demon Hiranyakashipu. Flanking deities typically include Shridevi and Bhudevi beside the main figure, consistent with Vaishnava tradition.
ପରିବାସୁଦେଇପୁର ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠରେ ଅବସ୍ତିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ - ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନୃସିଂହନାଥ ଅବତାର, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସାହସ ପାଇଁ ପୂଜିତ। ମନ୍ଦିରରେ ପାରମ୍ପରିକ ଓଡିଶା କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଉପାଦାନ ଯେପରିକି ରେଖା ବିମାନ ଏବଂ ପିଢା ଜଗମୋହନ ରହିଛି। ଏହାକୁ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଅଂଶ ସହିତ ଏକ ଐତିହ୍ୟ ଗଠନ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିମା ଗଠନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର କଳାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଗର୍ଭଗୃହରେ ନରସିଂହନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି - ଚାରି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ତଳ ହାତରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାକ୍ଷସକୁ ଉଠାଇବାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପାର୍ଶ୍ଵ ଦେବତାମାନେ ସାଧାରଣତଃ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସୁସଙ୍ଗତ।
परिबासुदेइपुर, भुवनेश्वर के बाहरी इलाके में स्थित एक ग्रामीण क्षेत्र है। यह मंदिर भगवान नरसिम्हा (नृसिंहनाथ) को समर्पित है, जो भगवान विष्णु के सिंह-रूप अवतार हैं और रक्षा और साहस के लिए पूजनीय हैं। मंदिर में ओडिशा की कलिंग शैली के पारंपरिक तत्व मौजूद हैं, जैसे रेखा विमान और पिधा जगमोहन (गर्भगृह और हॉल)। इसे एक धरोहर संरचना माना जाता है, जिसके कुछ हिस्से कई शताब्दियों पुराने हैं; इसकी मूर्तिकला और प्रतिमाएं शास्त्रीय मध्यकालीन मंदिर कला को दर्शाती हैं। गर्भगृह में नरसिम्हा की चार भुजाओं वाली प्रतिमा स्थापित है (जिसमें चक्र और शंख हैं) और उनके निचले हाथ राक्षस हिरण्यकशिपु को उठाने की मुद्रा में हैं। वैष्णव परंपरा के अनुसार, मुख्य प्रतिमा के बगल में श्री देवी और भू देवी की प्रतिमाएं भी विराजमान हैं।
The Panchu Pandava Caves in Badagada, Bhubaneswar (Khordha district, Odisha) are a set of ancient, rock-cut caves from the 5th-6th century AD, believed to have sheltered the five Pandava brothers during their Mahabharata exile, with one cave now a Shiva temple, offering a glimpse into ancient history amidst a tranquil setting. According to local tradition, the Pandavas from the Mahābhārata (Yudhishthira, Bhima, Arjuna, Nakula and Sahadeva) are said to have stayed in these caves during their exile (Vanavāsa). This belief gives the site its name Panchu Pandav (“five Pandavas”). The site is recognised as one of the protected historical monuments of Odisha. One of the caves has been converted into a small temple, with images of Hindu deities such as Jagannath, Subhadra, Balarama and a Shiva Linga, indicating its continuing sacred use by locals.
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବଡ଼ଗଡ଼ରେ ଥିବା ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପଞ୍ଚମ-ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାଚୀନ, ପଥର-କଟା ଗୁମ୍ଫା । ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ମହାଭାରତ ବନବାସ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏକ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମହାଭାରତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ ଏବଂ ସହଦେବ) ସେମାନଙ୍କର ବନବାସ ସମୟରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ରହିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ନାମରେ ନାମିତ କରିଛି । ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଓଡ଼ିଶାର ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହାସିକ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିରରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସୁଭଦ୍ରା, ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି ।
भुवनेश्वर (खोरधा जिला, ओडिशा) के बडागड़ा में स्थित पंचू पांडव गुफाएं पांचवीं-छठी शताब्दी ईस्वी की प्राचीन, चट्टानों को काटकर बनाई गई गुफाओं का एक समूह है। माना जाता है कि महाभारत काल में पांचों पांडव भाइयों ने वनवास के दौरान इन गुफाओं में शरण ली थी। इनमें से एक गुफा अब शिव मंदिर है, जो शांत वातावरण में प्राचीन इतिहास की झलक प्रस्तुत करती है। स्थानीय परंपरा के अनुसार, महाभारत के पांडव (युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल और सहदेव) ने अपने वनवास के दौरान इन्हीं गुफाओं में विश्राम किया था। इसी मान्यता के कारण इस स्थल का नाम पंचू पांडव ("पांच पांडव") पड़ा। यह स्थल ओडिशा के संरक्षित ऐतिहासिक स्मारकों में से एक है। एक गुफा को एक छोटे मंदिर में परिवर्तित कर दिया गया है, जिसमें जगन्नाथ, सुभद्रा, बलराम और शिवलिंग जैसी हिंदू देवी-देवताओं की मूर्तियां हैं, जो स्थानीय लोगों द्वारा इसके निरंतर पवित्र उपयोग को दर्शाती हैं।
The Radhamohandev Temple at Dadhimachhagadia is officially listed as a State Protected Monument in Khordha district by heritage and archaeology documentation in Odisha, indicating cultural/historical significance. The temple is dedicated to Lord Radhamohandev / Radha-Mohan — a form of Lord Krishna often worshipped together with Goddess Radha in Vaishnava tradition. It dates roughly to the 19th century A.D., representing a later temple structure but still important locally and recognized by the state archaeology/protection list. It is a local Hindu temple, part of Odisha's rich temple culture, distinct from the famous Vrindavan temples.
ଦଧିମାଛଗଡ଼ିଆର ରାଧାମୋହନଦେବ ମନ୍ଦିରକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସାଂସ୍କୃତିକ/ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରଭୁ ରାଧାମୋହନଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ - ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀ ରାଧାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରାୟତଃ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ରୂପ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ 19 ଶତାବ୍ଦୀର, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ଦିର ଗଠନକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ/ସୁରକ୍ଷା ତାଲିକା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ। ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର, ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ।
ओडिशा के खोरधा जिले में स्थित दधिमाच्छगड़िया का राधामोहनदेव मंदिर, विरासत एवं पुरातत्व संबंधी दस्तावेज़ों के अनुसार आधिकारिक तौर पर राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध है, जो इसके सांस्कृतिक/ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है। यह मंदिर भगवान राधामोहनदेव/राधा-मोहन को समर्पित है, जो भगवान कृष्ण का एक रूप है और वैष्णव परंपरा में देवी राधा के साथ उनकी पूजा की जाती है। यह मंदिर लगभग 19वीं शताब्दी ईस्वी का है, जो बाद की संरचना का प्रतिनिधित्व करता है, लेकिन स्थानीय स्तर पर इसका महत्व अभी भी बना हुआ है और इसे राज्य पुरातत्व/संरक्षण सूची में मान्यता प्राप्त है। यह एक स्थानीय हिंदू मंदिर है, जो ओडिशा की समृद्ध मंदिर संस्कृति का हिस्सा है और प्रसिद्ध वृंदावन मंदिरों से भिन्न है।
The Raghunath Temple in Tangi, Khordha, Odisha, located near Godipatna and Mahavir Bazar, is a well-known local temple dedicated to Lord Rama, known for its peaceful atmosphere and distinct architecture, and is a prominent religious spot in the Tangi area, close to Chilika Lake. It's a significant local landmark for devotees, situated within Khordha district and surrounded by villages like Kalakaleswar and Jaripada. Temples named Raghunath typically focus on worship of Rama, Sita, and Lakshmana, celebrating Vaishnava traditions and festivals like Rama Navami.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଟାଙ୍ଗୀରେ ଥିବା ରଘୁନାଥ ମନ୍ଦିର, ଗୋଡ଼ିପାଟଣା ଏବଂ ମହାବୀର ବଜାର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହା ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏହାର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ଟାଙ୍ଗୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଥଳ, ଯାହାକି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ କଳାକାଳେଶ୍ୱର ଏବଂ ଜରିପଡ଼ା ଭଳି ଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଭୁ ରାମ, ମାତା ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା, ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ରାମ ନବମୀ ଭଳି ପର୍ବ ଅତି ଧୂମଧାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ओडिशा के खुर्दा जिले के तंगी में स्थित रघुनाथ मंदिर, गोदीपटना और महावीर बाजार के पास है। यह मंदिर भगवान राम को समर्पित एक प्रसिद्ध स्थानीय मंदिर है, जो अपने शांत वातावरण और विशिष्ट वास्तुकला के लिए जाना जाता है। यह चिल्का झील के निकट तंगी क्षेत्र का एक प्रमुख धार्मिक स्थल है। खुर्दा जिले में स्थित और कलाकालेश्वर और जरीपाड़ा जैसे गांवों से घिरा यह मंदिर श्रद्धालुओं के लिए एक महत्वपूर्ण स्थानीय स्थल है। रघुनाथ नाम के मंदिरों में आमतौर पर राम, सीता और लक्ष्मण की पूजा की जाती है और वैष्णव परंपराओं और राम नवमी जैसे त्योहारों का उत्सव मनाया जाता है।
The Ramachandi Temple near Narisha in Khordha district is a sacred Hindu shrine dedicated to Maa Ramachandi, located on a forested hill about 55 km from Bhubaneswar, known for its scenic beauty, picnic spot potential, and the idol emerging from a large rock, with Lord Rama's exile legend linked to its history, serving as a guardian deity. It combines deep spiritual significance with a beautiful, natural setting. This is a functioning local temple where devotees come for regular darshan and puja, especially during festivals associated with Goddess Durga/Chandi.
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ନାରିଶା ନିକଟରେ ଥିବା ରାମଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ମା’ ରାମଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପବିତ୍ର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପ୍ରାୟ 55 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଏକ ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ପଥରରୁ ବାହାରିଥିବା ପ୍ରତିମା ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ନିର୍ବାସନ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏହାର ଇତିହାସ ସହିତ ଜଡିତ । ଏହା ଏକ ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ସହିତ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ମିଶ୍ରଣ କରେ। ଏହା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମିତ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପୂଜା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା/ଚଣ୍ଡୀ ସହିତ ଜଡିତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଅଧିକ ଭିଡ଼ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
खुर्दा जिले के नरिशा के पास स्थित रामचंडी मंदिर, भुवनेश्वर से लगभग 55 किलोमीटर दूर एक वन-आच्छादित पहाड़ी पर स्थित है और यह माँ रामचंडी को समर्पित एक पवित्र हिंदू तीर्थस्थल है। यह अपनी प्राकृतिक सुंदरता, एक आकर्षक पिकनिक स्थल होने की संभावना और एक विशाल चट्टान से प्रकट हुई प्रतिमा के लिए प्रसिद्ध है। इस प्रतिमा का संबंध भगवान राम के वनवास की कथा से है और इसे संरक्षक देवता के रूप में माना जाता है। यह मंदिर आध्यात्मिक महत्व और प्राकृतिक परिवेश का अद्भुत संगम है। यह एक सक्रिय स्थानीय मंदिर है जहाँ भक्त नियमित दर्शन और पूजा के लिए आते हैं, विशेष रूप से देवी दुर्गा/चंडी से जुड़े त्योहारों के दौरान।
The Ramanidhidev Temple, dated to the 13th century CE, represents the continuation of temple construction into the later medieval phase of the Kalinga tradition. While detailed architectural documentation remains limited, its chronological placement suggests adherence to the established rekha–pidha typology and the standardised structural schema of the period. The temple contributes to understanding the widespread nature of temple patronage beyond major urban centres, reflecting how architectural forms were replicated and adapted across smaller settlements. Its significance lies not in monumental scale but in its role within the broader network of regional shrines that sustained the continuity of religious practice and sacred geography.
୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ରାମନିଧିଦେବ ମନ୍ଦିର, କଳିଙ୍ଗ ପରମ୍ପରାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ନିରନ୍ତରତାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଯଦିଓ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦଲିଲକରଣ ସୀମିତ ରହିଛି, ଏହାର କାଳକ୍ରମିକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରେଖା-ପିଢା ପ୍ରକାର । ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରମୁଖ ସହରାଞ୍ଚଳ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବାହାରେ ମନ୍ଦିର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଏହା ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯେ କିପରି ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ବସତିରେ ପ୍ରତିକୃତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ତରରେ ଏହାର ଭୂମିକାରେ ରହିଛି ଯାହା ଧାର୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳର ନିରନ୍ତରତାକୁ ବଜାୟ ରଖିଥିଲା।
13वीं शताब्दी ईस्वी में निर्मित रामनिधिदेव मंदिर, कलिंग परंपरा के उत्तर मध्यकालीन चरण में मंदिर निर्माण की निरंतरता को दर्शाता है। हालांकि विस्तृत स्थापत्य संबंधी दस्तावेज़ सीमित हैं, लेकिन इसकी कालानुक्रमिक स्थिति उस काल की स्थापित रेखा-पिठ शैली और मानकीकृत संरचनात्मक योजना के अनुपालन को इंगित करती है। यह मंदिर प्रमुख शहरी केंद्रों से परे मंदिर संरक्षण की व्यापक प्रकृति को समझने में योगदान देता है, यह दर्शाता है कि किस प्रकार स्थापत्य शैलियों को छोटे-छोटे बस्तियों में दोहराया और अनुकूलित किया गया। इसका महत्व इसके विशाल आकार में नहीं, बल्कि क्षेत्रीय तीर्थस्थलों के व्यापक नेटवर्क में इसकी भूमिका में निहित है, जिसने धार्मिक प्रथाओं और पवित्र भूगोल की निरंतरता को बनाए रखा।
The temple is situated at Pitapada village, Niali of Cuttack District. The Village is 40km away from Bhubaneswar via Phulanakhara. The temple is a kalingan style rekha temple and pidha jagamohan which is made of brick. It is a living Saivite temple. Later on Mukhasala reconstructed by the department of culture. There are few Visnu images and a Durga image kept inside a sculpture shed. The temple made of brick with lime mortar. The temple belongs to 10th CAD. Both archaeology and Tourism point of view the site is very rich.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ନିଆଳିର ପିତାପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଗ୍ରାମଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଫୁଲନଖରା ଦେଇ 40 କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରଟି ଇଟାରେ ତିଆରି ଏକ କୋଠରୀ ରେଖା ଦେଉଳ। ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ପରେ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଖଶାଳା ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଘର ଭିତରେ କିଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଏବଂ ଏକ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ରଖାଯାଇଛି। ମନ୍ଦିରଟି ଚୂନ ମାଟିଆ ଇଟାରେ ତିଆରି। ମନ୍ଦିରଟି ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ଅଟେ। ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଉଭୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ବହୁତ ସମୃଦ୍ଧ।
यह मंदिर कटक जिले के नियाली जिले के पिटापाड़ा गांव में स्थित है। यह गांव भुवनेश्वर से फुलनाखरा होते हुए 40 किलोमीटर दूर है। यह मंदिर कालिंग शैली का रेखा मंदिर और पिधा जगमोहन है, जो ईंटों से बना है। यह एक जीवंत शैव मंदिर है। बाद में संस्कृति विभाग द्वारा मुखशाला का पुनर्निर्माण किया गया। एक मूर्तिकला शेड के अंदर विष्णु की कुछ मूर्तियां और दुर्गा की एक मूर्ति रखी हुई है। मंदिर ईंटों और चूने के गारे से बना है। यह मंदिर 10वीं शताब्दी ईस्वी का है। पुरातत्व और पर्यटन दोनों दृष्टियों से यह स्थल अत्यंत समृद्ध है।
The temple is situated in Umar, Odisha in the Nischintakoili area of cuttack. The Baladev Jew and Hanuman Temple (also known as the Umar Hanuman or Baldev Jew Temple) is a famous shrine located in Umar, cuttack dedicated to Lord Hanuman, with Lord Baladev also worshipped there. It is located in the Mahanga area of cuttack district. The temple belongs to 9th Century AD. It is one of the earliest Hanuman temples of Odisha.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଉମର ନିକଟସ୍ଥ ନିଶ୍ଚିନ୍ତକୋଇଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବଳଦେବ ଜୀୟୁ ଏବଂ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର (ଏହାକୁ ଉମର ହନୁମାନ କିମ୍ବା ବଳଦେବ ଜୀୟୁ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ହେଉଛି ଉମର, କଟକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭଗବାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ, ପ୍ରଭୁ ବଳଦେବ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ଏହା କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାହାଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀର। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ସମୟରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
यह मंदिर ओडिशा के उमर जिले में, कटका के निश्चिंतकोइली क्षेत्र में स्थित है। बलदेव ज्यू और हनुमान मंदिर (जिसे उमर हनुमान या बलदेव ज्यू मंदिर के नाम से भी जाना जाता है) कटका के उमर में स्थित एक प्रसिद्ध तीर्थस्थल है, जो भगवान हनुमान को समर्पित है, और यहाँ भगवान बलदेव की भी पूजा की जाती है। यह कटका जिले के महांगा क्षेत्र में स्थित है। यह मंदिर 9वीं शताब्दी ईस्वी का है। यह ओडिशा के सबसे प्राचीन हनुमान मंदिरों में से एक है।
The temple is located at Bhadreswar, Pandia in the Mahanga area of cuttack district. The Bhadreswar temple is an ancient and revered Lord Shiva temple located in Bhadreswar, cuttack. Known for its historical significance and serene environment, the temple attracts many devotees, especially during major festivals like Maha Shivaratri Dating back to the 10th century AD or even earlier, the temple is believed to have been established during the Eastern Ganga dynasty. The presiding deity is Lord Shiva, in the form of Ekamukhi Lingam.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାହାଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳର ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏହି ମନ୍ଦିର ଅନେକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀ କିମ୍ବା ତା'ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ମନ୍ଦିର ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
यह मंदिर कटक जिले के महांगा क्षेत्र के पांडिया जिले के भद्रेश्वर में स्थित है। भद्रेश्वर मंदिर कटक जिले के भद्रेश्वर में स्थित एक प्राचीन और पूजनीय भगवान शिव का मंदिर है। अपने ऐतिहासिक महत्व और शांत वातावरण के लिए प्रसिद्ध, यह मंदिर विशेष रूप से महाशिवरात्रि जैसे प्रमुख त्योहारों के दौरान कई भक्तों को आकर्षित करता है। माना जाता है कि यह मंदिर 10वीं शताब्दी ईस्वी या उससे भी पहले का है और इसकी स्थापना पूर्वी गंगा राजवंश के दौरान हुई थी। यहां के मुख्य देवता भगवान शिव हैं, जो एकमुखी लिंगम के रूप में विराजमान हैं।
The Binod Bihari Temple is located in the Raghunathnagar (Usuma/Dharapur) area of Mahanga in the Kataka district, is a significant spiritual site dedicated to Lord Krishna. Often referred to locally as Binodbihari Mandira, it serves as a central hub for Vaishnavite traditions in the Mahanga region. The temple is part of a broader historical lineage of Binod Bihari worship in Odisha. Most notably, historical records link the origin of such temples in the Cuttack district to the arrival of the saint Shree Chaitanya Mahaprabhu in the early 16th century (circa 1512–1517 AD). The Chaitanya Connection: It is believed that during Chaitanya Mahaprabhu’s stay in Cuttack, he initiated the worship of Lord Binod Bihari.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାହାଙ୍ଗାର ରଘୁନାଥପୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ବିନୋଦ ବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ, ଏହା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ବିନୋଦବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମାହାଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କଥା ହେଉଛି, ଐତିହାସିକ ରେକର୍ଡଗୁଡ଼ିକ କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏପରି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ (ପ୍ରାୟ ୧୫୧୨-୧୫୧୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ସନ୍ଥ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରେ। ଚୈତନ୍ୟ ସଂଯୋଗ: ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କଟକରେ ରହଣି ସମୟରେ, ସେ ଭଗବାନ ବିନୋଦ ବିହାରୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ମନ୍ଦିରଟି ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବିମାନ ଏବଂ ଏକ ଜଗମୋହନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
कटक जिले के महांगा के रघुनाथनगर (उसुमा/धरपुर) क्षेत्र में स्थित बिनोद बिहारी मंदिर, भगवान कृष्ण को समर्पित एक महत्वपूर्ण आध्यात्मिक स्थल है। स्थानीय रूप से इसे बिनोद बिहारी मंदिर के नाम से जाना जाता है और यह महांगा क्षेत्र में वैष्णव परंपराओं का एक प्रमुख केंद्र है। यह मंदिर ओडिशा में बिनोद बिहारी पूजा की एक व्यापक ऐतिहासिक परंपरा का हिस्सा है। विशेष रूप से, ऐतिहासिक अभिलेख कटक जिले में ऐसे मंदिरों की उत्पत्ति को 16वीं शताब्दी के आरंभ में (लगभग 1512-1517 ईस्वी) संत श्री चैतन्य महाप्रभु के आगमन से जोड़ते हैं। चैतन्य संबंध: ऐसा माना जाता है कि चैतन्य महाप्रभु के कटक प्रवास के दौरान, उन्होंने भगवान बिनोद बिहारी की पूजा की शुरुआत की थी।
The Mosque is located at near the Barabati Fort of Kataka District. The Bokhari Sahib Mosque is a prominent and historical mosque and Sufi shrine in Cuttack, located in the Barabati Fort complex. It is officially known as the Bukhari Baba Mazar or the Dargah of Hazrat Sayeed Ali Saheed Bukhari. The structure is a beautiful example of Mughal style architecture, built in 1468, featuring a white dome and arched gateway with intricate marble work. Inclusivity: A notable aspect of the shrine is its interfaith harmony, attracting devotees from both the Hindu and Muslim communities.
ଏହି ମସଜିଦଟି କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବୋଖାରୀ ସାହେବ ମସଜିଦ କଟକର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ମସଜିଦ ଏବଂ ସୁଫି ସ୍ଥାନ, ଯାହାକି ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ପରିସରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାକୁ ସରକାରୀ ଭାବରେ ବୁଖାରୀ ବାବା ମଜାର କିମ୍ବା ହଜରତ ସୟଦ ଅଲି ସହୀଦ ବୁଖାରୀଙ୍କ ଦରଗା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ ମୋଗଲ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ, ଯାହା ୧୪୬୮ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ, ଏଥିରେ ଏକ ଧଳା ଗମ୍ବୁଜ ଏବଂ ଜଟିଳ ମାର୍ବଲ କାମ ସହିତ ଧନୁଯୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦିଗ ହେଉଛି ଏହାର ଆନ୍ତଃଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟ, ଯାହା ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ମୁସଲିମ ଉଭୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।
यह मस्जिद कटक जिले के बाराबती किले के पास स्थित है। बोखारी साहिब मस्जिद कटक की एक प्रमुख और ऐतिहासिक मस्जिद और सूफी दरगाह है, जो बाराबती किले परिसर में स्थित है। इसे आधिकारिक तौर पर बुखारी बाबा मजार या हजरत सईद अली शहीद बुखारी की दरगाह के नाम से जाना जाता है। यह इमारत मुगल शैली की वास्तुकला का एक सुंदर उदाहरण है, जिसका निर्माण 1468 में हुआ था। इसमें एक सफेद गुंबद और जटिल संगमरमर की नक्काशी वाला मेहराबदार प्रवेश द्वार है। समावेशिता: इस दरगाह का एक उल्लेखनीय पहलू इसकी अंतरधार्मिक सद्भाव है, जो हिंदू और मुस्लिम दोनों समुदायों के श्रद्धालुओं को आकर्षित करता है।
The Brahma Temple in Niali is a rare and culturally significant Hindu shrine located on the north-eastern side of Niali village in the Kataka district of Odisha, India. It is situated near the famous Madhava Temple and is part of the rich temple heritage of the Prachi Valley region, an area known for its ancient temples and historic influence on Odisha’s religious landscape. The temple’s proximity to other ancient sites in Niali and the Prachi Valley reflects the region’s historical importance as a centre of religious and artistic development during medieval Odisha’s temple building traditions.
ନିଆଳିର ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ବିରଳ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନିଆଳିର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଧବ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକା ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଭୂଦୃଶ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ନିଆଳି ଏବଂ ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନ ସହିତ ମନ୍ଦିରର ନିକଟତା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରା ସମୟରେ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ବିକାଶର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
नियाली में स्थित ब्रह्मा मंदिर, ओडिशा के कटक जिले में नियाली गांव के उत्तर-पूर्वी हिस्से में स्थित एक दुर्लभ और सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण हिंदू तीर्थस्थल है। यह प्रसिद्ध माधव मंदिर के निकट स्थित है और प्राची घाटी क्षेत्र की समृद्ध मंदिर विरासत का हिस्सा है, जो अपने प्राचीन मंदिरों और ओडिशा के धार्मिक परिदृश्य पर ऐतिहासिक प्रभाव के लिए जाना जाता है। नियाली और प्राची घाटी में अन्य प्राचीन स्थलों के निकट स्थित यह मंदिर, मध्यकालीन ओडिशा की मंदिर निर्माण परंपराओं के दौरान धार्मिक और कलात्मक विकास के केंद्र के रूप में इस क्षेत्र के ऐतिहासिक महत्व को दर्शाता है।
The Dadhibamana Temple is an ancient Hindu shrine located in the village of Koilo, under the Asureswar area in Cuttack district of Odisha, India. It sits about 3 km south of Asureswar chowk on the Cuttack–Kendrapada road. Dadhibamana Temple is broadly dated to the 18th–19th century CE. Local lore and some heritage theory also attribute influences from the Maratha period in Odisha, suggesting the temple’s construction or significant renovation took place during Maratha rule in the 18th century, when local chiefs and devotees patronised temples along ancient pilgrimage routes. Its stylistic features blend Kalinga architectural elements with regional temple building traditions of that period. The temple’s architecture follows key elements of Odishan (Kalinga) temple style: Rekha Vimana: A tall, curvilinear sanctum tower over the main shrine. Pidha Jagamohana: A square hall with tiered roofs in front of the sanctum where devotees assemble. The overall layout and details indicate regional temple design, consistent with other late medieval/early modern Odishan shrines. Though not as monumental as the major medieval temples of Odisha, the Dadhibamana Temple still reflects craftsmanship typical of the 18th–19th century devotional shrines. It is aplace of Cultural & Religious Importance.
ଦଧିବାମନ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଅସୁରେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଇଲୋ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା କଟକ-କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ ଅସୁରେଶ୍ୱର ଛକରୁ ପ୍ରାୟ 3 କିଲୋମିଟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦଧିବାମନ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟତଃ 18 ଶତାବ୍ଦୀରୁ 19 ଶତାବ୍ଦୀର । ସ୍ଥାନୀୟ କାହାଣୀ ଏବଂ କିଛି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ମରାଠା ସମୟର ପ୍ରଭାବକୁ ଦାୟୀ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କିମ୍ବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନବୀକରଣ 18 ଶତାବ୍ଦୀରେ ମରାଠା ଶାସନ ସମୟରେ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ପଥରେ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରୁଥିଲେ। ଏହାର ଶୈଳୀଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ସମୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରା ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରେ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ଶୈଳୀର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ: ରେଖା ବିମାନ: ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଭଗୃହ। ପିଢା ଜଗମୋହନ: ଗର୍ଭଗୃହ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ତରଯୁକ୍ତ ଛାତ ସହିତ ଏକ ବର୍ଗାକାର ହଲ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗରୁଡ଼ ମଣ୍ଡପ: ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ବାରଣ୍ଡା - ଯଦିଓ ଏହି ଭଳି ସାଧାରଣ ଉଦାହରଣରେ, ଏହା ଏକ ଛୋଟ ଗଠନ ହୋଇପାରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱର ଏକ ସ୍ଥାନ ।
दधिबामना मंदिर ओडिशा राज्य के कटक जिले के असुरेश्वर क्षेत्र के कोइलो गांव में स्थित एक प्राचीन हिंदू तीर्थस्थल है। यह कटक-केंद्रपाड़ा सड़क पर असुरेश्वर चौक से लगभग 3 किमी दक्षिण में स्थित है। दधिबामना मंदिर को मोटे तौर पर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी का माना जाता है। स्थानीय लोककथाओं और कुछ विरासत सिद्धांतों के अनुसार, ओडिशा में मराठा काल का प्रभाव भी इस मंदिर पर देखा जा सकता है। उनका मानना है कि मंदिर का निर्माण या महत्वपूर्ण जीर्णोद्धार 18वीं शताब्दी में मराठा शासन के दौरान हुआ था, जब स्थानीय सरदार और श्रद्धालु प्राचीन तीर्थ मार्गों पर स्थित मंदिरों का संरक्षण करते थे। इसकी शैलीगत विशेषताओं में कलिंग स्थापत्य तत्वों के साथ-साथ उस काल की क्षेत्रीय मंदिर निर्माण परंपराओं का मिश्रण है। मंदिर की वास्तुकला ओडिशा (कलिंग) मंदिर शैली के प्रमुख तत्वों का अनुसरण करती है: रेखा विमान: मुख्य गर्भगृह के ऊपर एक ऊँचा, घुमावदार गर्भगृह। पिधा जगमोहन: गर्भगृह के सामने सीढ़ीदार छतों वाला एक वर्गाकार हॉल जहाँ श्रद्धालु एकत्रित होते हैं। समग्र संरचना और विवरण क्षेत्रीय मंदिर शैली को दर्शाते हैं, जो ओडिशा के अन्य उत्तर मध्यकालीन/प्रारंभिक आधुनिक मंदिरों के अनुरूप है। यद्यपि यह ओडिशा के प्रमुख मध्यकालीन मंदिरों जितना भव्य नहीं है, फिर भी दाधिबामना मंदिर में 18वीं-19वीं शताब्दी के धार्मिक मंदिरों की विशिष्ट शिल्पकारी झलकती है। यह सांस्कृतिक और धार्मिक दृष्टि से महत्वपूर्ण स्थान है।
The Durga Temple at Motia is an ancient Hindu shrine dedicated to Goddess Durga in her Mahishasuramardini form. It is located in the village of Motia near Krushnaprasad in Niali block, within Cuttack district of Odisha, India. The temple dates back to the 10th–11th century CE, a period associated with the Somavamsi rulers of Odisha. It is a fine example of early medieval Kalinga architecture, featuring a rekha deula (curvilinear main tower) over the sanctum (vimana) and a pidha deula (tiered hall) as the jagamohana, typical of temples in this region. Built primarily with brick and stone, the structure was in a state of ruin before being extensively renovated in 2001 under the aegis of the Odisha State Archaeology Department. The main deity is Goddess Durga in her Mahishasuramardini aspect, depicted as a four-armed figure slaying the buffalo demon Mahishasura. In her upper hands she holds the conch (shankha) and discus (chakra), while her lower hands hold a trident (trishula) and press down on the demon. The Mahishasuramardini form reflects Durga’s role as destroyer of evil and protector of dharma, a central theme of Shakta worship traditions in Odisha. Additional sculptural finds at the site include other representations of Durga with eight arms and images of Surya and Chamunda, indicating the temple’s rich iconographic heritage.
ମୋତିଆର ଦୁର୍ଗା ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପରେ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନିଆଳି ବ୍ଲକର କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ ନିକଟସ୍ଥ ମୋତିଆ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି 10ମ-11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ସୋମବଂଶୀ ଶାସକଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଏକ ସମୟ ଥିଲା। ଏହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ଏକ ରେଖା ଦେଉଳ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଜଗମୋହନ ଭାବରେ ଏକ ପିଢା ଦେଉଳ ରହିଛି। ମୁଖ୍ୟତଃ ଇଟା ଏବଂ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ, 2001 ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ବ୍ୟାପକ ନବୀକରଣ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଗଠନ ଧ୍ୱଂସପ୍ରାପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା, ତାଙ୍କ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପରେ, ଯିଏ ମହିଷାସୁର ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରୁଥିବା ଚାରି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଉପର ହାତରେ ସେ ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ଚକ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ତଳ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରୁଛନ୍ତି । ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବିନାଶକାରୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଶାକ୍ତ ପୂଜା ପରମ୍ପରାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମିଳିଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆଠଟି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ମନ୍ଦିରର ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରତିମାଗତ ଐତିହ୍ୟକୁ ସୂଚିତ କରେ।
मोतिया स्थित दुर्गा मंदिर एक प्राचीन हिंदू तीर्थस्थल है जो देवी दुर्गा के महिषासुरमर्दिनी रूप को समर्पित है। यह ओडिशा राज्य के कटक जिले के नियाली ब्लॉक में कृष्णप्रसाद के पास मोतिया गांव में स्थित है। मंदिर का निर्माण 10वीं-11वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ था, जो ओडिशा के सोमवंशी शासकों के काल से संबंधित है। यह प्रारंभिक मध्यकालीन कलिंग वास्तुकला का एक उत्कृष्ट उदाहरण है, जिसमें गर्भगृह (विमान) के ऊपर रेखा देउला (घुमावदार मुख्य मीनार) और जगमोहन के रूप में पिधा देउला (स्तरित हॉल) है, जो इस क्षेत्र के मंदिरों की विशेषता है। मुख्य रूप से ईंट और पत्थर से निर्मित यह संरचना 2001 में ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग के तत्वावधान में व्यापक जीर्णोद्धार से पहले जीर्णोद्धार की स्थिति में थी। मुख्य देवी महिषासुरमर्दिनी रूप में देवी दुर्गा हैं, जिन्हें भैंस राक्षस महिषासुर का वध करते हुए चार भुजाओं वाली आकृति के रूप में दर्शाया गया है। अपने ऊपरी हाथों में वे शंख और चक्र धारण किए हुए हैं, जबकि निचले हाथों में त्रिशूल है जिससे वे राक्षस को दबा रही हैं। महिषासुरमर्दिनी रूप दुर्गा की बुराई का नाश करने वाली और धर्म की रक्षक के रूप में भूमिका को दर्शाता है, जो ओडिशा में शाक्त पूजा परंपराओं का एक प्रमुख विषय है। स्थल पर मिली अन्य मूर्तियों में आठ भुजाओं वाली दुर्गा की अन्य आकृतियाँ और सूर्य और चामुंडा की छवियाँ शामिल हैं, जो मंदिर की समृद्ध मूर्तिकला विरासत को दर्शाती हैं।
The Jagannath Temple at Tigiria (also known locally as the Sri Sri Prasanna Purusottama Deva Bije Temple) is a historic Vaishnavite Hindu temple located in the village of Tigiria in Cuttack district, Odisha. It forms part of the rich religious heritage of the region and stands close to the erstwhile royal palace of the Tigiria princely state. The Jagannath Temple at Tigiria was constructed in the late 19th century. The Tigiria Jagannath Temple follows regional Kalinga temple design, adapted for a historic monument of the 19th century. Rekha vimana (sanctum tower): The main sanctuary is curvilinear (rekha deula) in elevation. Pidha jagamohana: The assembly hall (jagamohana) with tiered pyramidal roofs is typical of Odishan temples. Additional structures historically associated with worship include a rectangular muktimandapa (hall of salvation), a jhulana mandapa (swing pavilion) for ritual festivals, and a snanamandapa (bathing pavilion). The temple stands within a compound wall with the main entrance (simhadvara) on the east.
ତିଗିରିଆର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଯାହାକି ଓଡିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଟିଗିରିଆରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ଐତିହର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ | ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ତିଗିରିଆର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା | ପୂଜା ସହିତ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଜଡିତ ଅତିରିକ୍ତ ଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆୟତାକାର ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ, ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଏକ ଦୋଳ ମଣ୍ଡପ ଏବଂ ଏକ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ମିଶ୍ରିତ କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ବା ସିଂହଦ୍ୱାର ରହିଛି ।
तिगिरिया स्थित जगन्नाथ मंदिर (जिसे स्थानीय रूप से श्री श्री प्रसन्ना पुरुषोत्तम देव बीजे मंदिर के नाम से भी जाना जाता है) ओडिशा के कटक जिले के तिगिरिया गांव में स्थित एक ऐतिहासिक वैष्णव हिंदू मंदिर है। यह क्षेत्र की समृद्ध धार्मिक विरासत का एक अभिन्न अंग है और तिगिरिया रियासत के पूर्व शाही महल के निकट स्थित है। तिगिरिया स्थित जगन्नाथ मंदिर का निर्माण 19वीं शताब्दी के उत्तरार्ध में हुआ था। तिगिरिया जगन्नाथ मंदिर 19वीं शताब्दी के ऐतिहासिक स्मारक के अनुरूप क्षेत्रीय कलिंग मंदिर शैली का अनुसरण करता है। रेखा विमान (गर्भगृह मीनार): मुख्य गर्भगृह वक्राकार (रेखा देउला) है। पिधा जगमोहन: पिरामिडनुमा छतों वाला सभा कक्ष (जगमोहन) ओडिशा के मंदिरों की विशेषता है। पूजा से संबंधित अन्य ऐतिहासिक संरचनाओं में एक आयताकार मुक्तिमंडप (मोक्ष कक्ष), अनुष्ठानिक उत्सवों के लिए एक झूला मंडप (झूला मंडप) और एक स्नानमंडप (स्नान मंडप) शामिल हैं। यह मंदिर एक चारदीवारी के भीतर स्थित है और इसका मुख्य प्रवेश द्वार (सिंहाद्वार) पूर्व दिशा में है।
The Juma Mosque at Dariapur in cuttack district, Odisha is a historic mosque and active place of worship for the local Muslim community. It is recognised locally as one of the traditional congregational prayer sites (Jama Masjid) in the city and forms part of Cuttack’s wider Islamic heritage. The term Juma Mosque (or Jama Masjid) generally refers to a central mosque where the Friday congregational prayer (Jumu’ah) is performed, making it an important focal point for the Muslim community in and around Dariapur. The Juma Mosque at Dariapur is officially listed as a State Protected Monument within Cuttack district, dating broadly to the 18th–19th century CE.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଦରିଆପୁରରେ ଥିବା ଜୁମା ମସଜିଦ ଏକ ଐତିହାସିକ ମସଜିଦ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ମୁସଲିମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ସକ୍ରିୟ ଉପାସନା ସ୍ଥାନ। ଏହା ସହରର ପାରମ୍ପରିକ ସମବେତ ପ୍ରାର୍ଥନା ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ କଟକର ବ୍ୟାପକ ଇସଲାମିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ। ଜୁମା ମସଜିଦ ଶବ୍ଦଟି ସାଧାରଣତଃ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମସଜିଦକୁ ବୁଝାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଶୁକ୍ରବାର ସମବେତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ଦରିଆପୁର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ମୁସଲିମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କରିଥାଏ। ଦରିଆପୁରର ଜୁମା ମସଜିଦକୁ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ 18 ଶତାବ୍ଦୀ-19 ଶତାବ୍ଦୀର। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
ओडिशा के कटक जिले के दरियापुर में स्थित जुमा मस्जिद एक ऐतिहासिक मस्जिद और स्थानीय मुस्लिम समुदाय का सक्रिय पूजा स्थल है। इसे स्थानीय स्तर पर शहर के पारंपरिक सामूहिक प्रार्थना स्थलों (जामा मस्जिद) में से एक के रूप में मान्यता प्राप्त है और यह कटक की व्यापक इस्लामी विरासत का हिस्सा है। जुमा मस्जिद शब्द का प्रयोग आम तौर पर उस केंद्रीय मस्जिद के लिए किया जाता है जहाँ शुक्रवार की सामूहिक नमाज (जुमा) अदा की जाती है, जिससे यह दरियापुर और आसपास के मुस्लिम समुदाय के लिए एक महत्वपूर्ण केंद्र बन जाता है। दरियापुर स्थित जुमा मस्जिद को आधिकारिक तौर पर कटक जिले के भीतर राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है, जिसका निर्माण मोटे तौर पर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी में हुआ था।
The Khiresvara Temple is an ancient Hindu shrine dedicated to Lord Shiva located in Badakhira village near Salipur in Cuttack district of Odisha. It is officially recognised as a State Protected Monument by the Government of Odisha, indicating its historical and archaeological significance within the region’s temple heritage. The Kalinga style of temple architecture — the classical medieval temple tradition of Odisha. Typical features of such temples, which would likely apply to Khiresvara, it includes Vimana (sanctum tower): Curvilinear tower over the shrine (rekha deula), Jagamohana (mandapa): Pyramidal hall in front of the sanctum with tiered roofs (pidha deula). It is made of carved stone blocks with sculptural detailing of parsvadevatas (side deities) and decorative elements in niches and pilasters. Kalinga architecture of the 10th–11th centuries represents a mature phase of temple design in Odisha closely related to the temples of Bhubaneswar.
ଖୀରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସାଲେପୁର ନିକଟସ୍ଥ ବଡ଼ଖିରା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକି ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଏହାର ଐତିହାସିକ, ପୁରାତତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ଏହି ଶୈଳୀର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବିମାନ ଏବଂ ଜଗମୋହନ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ମନ୍ଦିରଟି ଖୋଦିତ ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାରିକ ଶିଳ୍ପଖୋଦନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦଶମ–ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଳାର ଏକ ପରିପକ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଖୀରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ମାରକ ।
खिरेश्वर मंदिर ओडिशा के कटक जिले में सालिपुर के पास बदाखीरा गांव में स्थित भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन हिंदू तीर्थस्थल है। इसे ओडिशा सरकार द्वारा राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में मान्यता प्राप्त है, जो इस क्षेत्र की मंदिर विरासत में इसके ऐतिहासिक और पुरातात्विक महत्व को दर्शाता है। यह मंदिर कलिंग शैली की वास्तुकला का उदाहरण है, जो ओडिशा की शास्त्रीय मध्यकालीन मंदिर परंपरा है। खिरेश्वर मंदिर में भी ऐसी ही विशिष्ट विशेषताएं पाई जाती हैं, जिनमें विमान (गर्भगृह का शिखर): गर्भगृह के ऊपर घुमावदार शिखर (रेखा देउला), जगमोहन (मंडप): गर्भगृह के सामने पिरामिडनुमा हॉल जिसमें सीढ़ीदार छतें (पिधा देउला) हैं, शामिल हैं। यह नक्काशीदार पत्थर के ब्लॉकों से बना है, जिसमें पार्श्वदेवताओं (सहवर्ती देवताओं) की मूर्तियां और आले व स्तंभों में सजावटी तत्व उकेरे गए हैं। 10वीं-11वीं शताब्दी की कलिंग वास्तुकला ओडिशा में मंदिर डिजाइन के एक परिपक्व चरण का प्रतिनिधित्व करती है, जो भुवनेश्वर के मंदिरों से निकटता से संबंधित है।
The Laxminarayana Temple at Mansinghpatna is a historic Vaishnavite shrine in Cuttack district, blending religious worship with cultural heritage. Dedicated to Lord Narayana and Goddess Lakshmi, it features a striking black granite idol and a notable Garuda sculpture. The temple was built during the time of Raja Man Singh, a historical figure associated with patronage in this region of Odisha. Locals believe that Man Singh contributed substantial funds for its construction. Over time, the name “Mansingh Patna” became entrenched for the locality because of this association. The main shrine houses a black granite image of Lord Narayana (Vishnu) with Goddess Lakshmi, worshipped together as Laxminarayana. Worship includes daily rites and Vishnu-related festivals, with local devotees offering prayers and rituals throughout the year. One of the most remarkable attractions at the Laxminarayana Temple is the huge black granite sculpture of Garuda — the divine eagle and vehicle (vahana) of Lord Vishnu.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାନସିଂହପାଟଣା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଏବଂ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏଠାରେ ବିରାଜମାନ କଳା ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଏବଂ ବିଶାଳ ଗରୁଡ଼ ମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ। ଇତିହାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରାଜା ମାନସିଂହଙ୍କ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ସହ ଏହି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଐତିହାସିକ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ରାଜା ମାନସିଂହ ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବିପୁଳ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ କ୍ରମେ ଗ୍ରାମଟି “ମାନସିଂହପାଟଣା” ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ମନ୍ଦିରର ଗର୍ଭଗୃହରେ କଳା ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଓ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଯୁଗଳ ବିଗ୍ରହ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ନିତ୍ୟନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବୈଷ୍ଣବ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ବିଶେଷ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବର୍ଷସାରା ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି କଳା ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ବିଶାଳ ଗରୁଡ଼ ମୂର୍ତ୍ତି। ଗରୁଡ଼, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବାହନ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଭବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରର କଳାତ୍ମକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଗୌରବକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।
कटक जिले में स्थित मानसिंहपटना का लक्ष्मीनारायण मंदिर एक ऐतिहासिक वैष्णव तीर्थस्थल है, जो धार्मिक पूजा और सांस्कृतिक विरासत का अनूठा संगम है। भगवान नारायण और देवी लक्ष्मी को समर्पित इस मंदिर में काले ग्रेनाइट से बनी एक भव्य प्रतिमा और गरुड़ की एक उल्लेखनीय मूर्ति है। इस मंदिर का निर्माण राजा मान सिंह के शासनकाल में हुआ था, जो ओडिशा के इस क्षेत्र में संरक्षण के लिए जाने जाते थे। स्थानीय लोगों का मानना है कि मान सिंह ने इसके निर्माण में बड़ी धनराशि का योगदान दिया था। समय के साथ, इसी संबंध के कारण इस क्षेत्र का नाम "मानसिंह पटना" पड़ गया। मुख्य मंदिर में भगवान नारायण (विष्णु) और देवी लक्ष्मी की काले ग्रेनाइट से बनी प्रतिमा स्थापित है, जिनकी एक साथ लक्ष्मीनारायण के रूप में पूजा की जाती है। पूजा में दैनिक अनुष्ठान और विष्णु से संबंधित त्योहार शामिल हैं, जिसमें स्थानीय भक्त पूरे वर्ष प्रार्थना और अनुष्ठान करते हैं। लक्ष्मीनारायण मंदिर के सबसे उल्लेखनीय आकर्षणों में से एक भगवान विष्णु के वाहन (वाहन) गरुड़ की विशाल काले ग्रेनाइट की मूर्ति है।
The Madhavananda Temple (Madhava Temple) at Madhab, Niali is a historic Vaishnavite shrine. The temple constructed by the Eastern Ganga dynasty. Dedicated to Lord Vishnu in his Madhava form, it illustrates Kalingan temple architecture and holds deep ritual and cultural significance in the region’s Vaishnava traditions. The temple famous for its Prathamastami rituals in connection to Jagannath temple at Puri. The site is in ancient Prachi Valley, Niali of Cuttack District. The site is 40km away from District HQ. The temple is full-fledged Kalingan style of Architecture. The site is architecturally important, the temple consist of Viman, Mukhasala, Bhogamandap and Natamandap. This is an important sacred place of Vaisnavite cult. The date of the site goes back to 12th-13th CAD. Both architectural and Tourism point of view the site is needs preservation for future posterity.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନିଆଳିସ୍ଥିତ ମାଧବ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାଧବାନନ୍ଦ ମନ୍ଦିର ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର। ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାଧବ ରୂପଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଏହା କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଦର୍ଶନ ହେବା ସହିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ଧାର୍ମିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ ନୀତି ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାଚୀ ଉପତ୍ୟକାର ନିଆଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ବିମାନ, ମୁଖଶାଳା, ଭୋଗମଣ୍ଡପ ଏବଂ ନାଟମଣ୍ଡପ ପରି କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ। ଇତିହାସବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦ୍ୱାଦଶ–ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିଲା। ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା, ଐତିହାସିକ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସମ୍ଭାବନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ସଂରକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହାର ଐତିହ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ।
माधव जिले के नियाली में स्थित माधवानंद मंदिर (माधव मंदिर) एक ऐतिहासिक वैष्णव तीर्थस्थल है। इस मंदिर का निर्माण पूर्वी गंगा राजवंश द्वारा कराया गया था। भगवान विष्णु के माधव रूप को समर्पित यह मंदिर कलिंगन मंदिर वास्तुकला का उत्कृष्ट उदाहरण है और इस क्षेत्र की वैष्णव परंपराओं में इसका गहरा धार्मिक और सांस्कृतिक महत्व है। यह मंदिर पुरी के जगन्नाथ मंदिर से जुड़े प्रथमाष्टमी अनुष्ठानों के लिए प्रसिद्ध है। यह स्थल कटक जिले के नियाली जिले की प्राचीन प्राची घाटी में स्थित है। यह स्थल जिला मुख्यालय से 40 किलोमीटर दूर है। मंदिर पूरी तरह से कलिंगन शैली की वास्तुकला का उदाहरण है। वास्तुकला की दृष्टि से यह स्थल महत्वपूर्ण है, जिसमें विमान, मुखशाला, भोगमंडप और नटमंडप शामिल हैं। यह वैष्णव संप्रदाय का एक महत्वपूर्ण पवित्र स्थान है। इस स्थल का निर्माण 12वीं-13वीं शताब्दी ईस्वी सन् में हुआ था। वास्तुकला और पर्यटन दोनों दृष्टियों से इस स्थल को भावी पीढ़ियों के लिए संरक्षित करना आवश्यक है।
The Manikesvara and Bhagabati Temple in Sukleswar, Mahanga block of Cuttack district is an ancient Hindu shrine complex dedicated to Lord Shiva (Manikesvara) and Goddess Bhagabati (a form of Shakti/Durga). It is officially recorded as a State Protected Monument by the Government of Odisha, dating broadly to the 8th–12th century CE, reflecting significant historical and architectural value. Goddess Bhagabati: A local manifestation of the Divine Mother (Shakti), widely revered across Odisha in various forms connected with Durga, Kali, or Amba traditions. Worship here would have historically involved Shiva-Shakti rituals, with devotees offering prayers, festivals, and seasonal observances connected to Mahashivaratri, Navaratri, and other major Hindu religious calendars.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାହାଙ୍ଗା ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୁକଳେଶ୍ୱର ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାଣିକେଶ୍ୱର ଓ ଭଗବତୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବ (ମାଣିକେଶ୍ୱର) ଏବଂ ଦେବୀ ଭଗବତୀ (ଶକ୍ତି/ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଏକ ରୂପ)ଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ପରିସର। ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏହାର ନିର୍ମାଣକାଳ ସାଧାରଣତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟମରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯାହା ଏହାର ଐତିହାସିକ, ଧାର୍ମିକ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଶିବ–ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ପରମ୍ପରା ଚାଲିଆସୁଛି। ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମିତ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ସହିତ ମହାଶିବରାତ୍ରି, ନବରାତ୍ରି ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଅବସରରେ ବିଶେଷ ରୀତିନୀତି ଓ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କରିଥାନ୍ତି। ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା, ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସର ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ।
कटक जिले के महांगा ब्लॉक के सुकलेश्वर में स्थित मणिकेश्वर और भगवती मंदिर एक प्राचीन हिंदू तीर्थस्थल है जो भगवान शिव (मणिकेश्वर) और देवी भगवती (शक्ति/दुर्गा का एक रूप) को समर्पित है। इसे ओडिशा सरकार द्वारा आधिकारिक तौर पर राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में दर्ज किया गया है। इसका कालखंड मोटे तौर पर 8वीं से 12वीं शताब्दी ईस्वी के बीच का है, जो इसके महत्वपूर्ण ऐतिहासिक और स्थापत्य मूल्य को दर्शाता है। देवी भगवती: दिव्य माता (शक्ति) का एक स्थानीय रूप हैं, जिनकी दुर्गा, काली या अम्बा परंपराओं से जुड़े विभिन्न रूपों में ओडिशा भर में व्यापक रूप से पूजा की जाती है। यहां की पूजा में ऐतिहासिक रूप से शिव-शक्ति अनुष्ठान शामिल होते थे, जिसमें भक्त महाशिवरात्रि, नवरात्रि और अन्य प्रमुख हिंदू धार्मिक ऋतुओं से संबंधित प्रार्थनाएं, त्योहार और मौसमी अनुष्ठान करते थे।
The site is situated in Berhampura village of Cuttack District. The temple is a living Saivite monument. The Sivalingam with shakti worshipped as presiding deity. The temple is triple chambered Kalingan style of Architecture made of laterite stone. The date of the site goes back to 18th/19th CAD. Both architectural and Tourism point of view the site is significant. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeological Survey periodically carries out its conservation work here.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରହ୍ମପୁରା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଶୈବ ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସହ ପ୍ରଧାନ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏହାର ଗଠନ ତ୍ରିକକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ। ମନ୍ଦିରଟି ଲାଟେରାଇଟ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ନିର୍ମାଣକାଳ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟାଦଶ–ଊଣେଇଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା, ଧାର୍ମିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ଭେ ଦ୍ୱାରା ସମୟ ସମୟରେ କରାଯାଉଛି ।
यह स्थल कटक जिले के बेरहामपुरा गांव में स्थित है। यह मंदिर शैव धर्म का एक जीवंत स्मारक है। यहां शिवलिंगम और शक्ति की पूजा मुख्य देवता के रूप में की जाती है। यह मंदिर तीन कक्षों वाला है और कलिंग शैली में बना है। यह स्थल पार्श्विका पत्थर से निर्मित है। इसका निर्माण 18वीं/19वीं शताब्दी ईस्वी सन् के आसपास हुआ था। स्थापत्य और पर्यटन दोनों दृष्टियों से यह स्थल महत्वपूर्ण है। यह मंदिर ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व सर्वेक्षण नियमित रूप से यहां संरक्षण कार्य करता है।
The Nilamadhava and Trivikrama Vishnu image from Sasanapada village of Gobindapur area in Cuttack district represents an important sculptural evidence of Vaishnava worship in coastal Odisha during the 13th CE. The image is significant both from religious and art-historical perspectives, reflecting the mature phase of Odishan stone sculpture belongs to the Eastern Ganga period. Historical and Religious Context is that, The 13th century was a formative period for Vaishnavism in Odisha, particularly under the patronage of the Eastern Ganga dynasty, when Jagannath cult and Vishnu worship flourished across the Mahanadi delta. Nilamadhava holds special importance in Odisha’s religious history, being traditionally associated with tribal and early classical worship. The depiction of Trivikrama Vishnu — the cosmic form of Vishnu who measured the universe in three strides — emphasizes Vishnu’s supreme, all-pervading nature, a popular theme in medieval Vaishnava iconography.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋବିନ୍ଦପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଶାସନପଦା ଗ୍ରାମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନୀଳମାଧବ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଳ୍ପକଳାତ୍ମକ ନିଦର୍ଶନ। ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ଓ କଳା–ଇତିହାସ ଉଭୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହା ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ଶାସନକାଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିକଳାର ପରିପକ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ବିକାଶର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା। ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ମହାନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନା ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା। ନୀଳମାଧବ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ନାମ, ଯାହା ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ସେହିପରି ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ବିରାଟ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ତିନୋଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପରିମାପ କରିଥିଲେ। ଏହି ରୂପ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ମୂର୍ତ୍ତିକଳାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତାର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
कटक जिले के गोबिंदपुर क्षेत्र के ससनपाड़ा गांव से प्राप्त नीलमधव और त्रिविक्रम विष्णु की प्रतिमा 13वीं शताब्दी ईस्वी के दौरान तटीय ओडिशा में वैष्णव पूजा का एक महत्वपूर्ण मूर्तिकला प्रमाण प्रस्तुत करती है। यह प्रतिमा धार्मिक और कला-ऐतिहासिक दोनों दृष्टियों से महत्वपूर्ण है, जो पूर्वी गंगा काल से संबंधित ओडिशा की पत्थर मूर्तिकला के परिपक्व चरण को दर्शाती है। ऐतिहासिक और धार्मिक संदर्भ यह है कि 13वीं शताब्दी ओडिशा में वैष्णव धर्म के विकास का काल था, विशेष रूप से पूर्वी गंगा राजवंश के संरक्षण में, जब महानदी डेल्टा में जगन्नाथ संप्रदाय और विष्णु पूजा का व्यापक प्रसार हुआ। ओडिशा के धार्मिक इतिहास में नीलमधव का विशेष महत्व है, क्योंकि यह परंपरागत रूप से जनजातीय और प्रारंभिक शास्त्रीय पूजा से जुड़ा हुआ है। त्रिविक्रम विष्णु का चित्रण - विष्णु का वह रूप जिन्होंने तीन कदमों में ब्रह्मांड को नापा - विष्णु के सर्वोच्च, सर्वव्यापी स्वरूप पर बल देता है, जो मध्यकालीन वैष्णव मूर्तिकला में एक लोकप्रिय विषय रहा है।
The Padmapāṇi Avalokiteśvara image associated with Mahanga / Kataka represents an important testimony to Odisha’s medieval Buddhist heritage. Sculptures of Padmapāṇi have been documented in the collections of the Odisha State Museum, where they are dated to around the 11th century AD and reflect the reach of Mahayana Buddhist iconography in the region. Meanwhile, archaeological sites like Lalitagiri in Mahanga underline the deep historical presence of Buddhist art, monasteries, and devotional images in the Cuttack landscape. It is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology Department periodically carries out its conservation work.
ମାହାଙ୍ଗା (କଟକ) ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପଦ୍ମପାଣି ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ବୌଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ। ପଦ୍ମପାଣିଙ୍କ ଏହିପରି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟର ସଂଗ୍ରହରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣକାଳ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାଯାନ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଓ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ମାହାଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଲଳିତଗିରି ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ କଟକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୌଦ୍ଧ କଳା, ବିହାର (ମଠ) ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ସୁଦୀର୍ଘ ଐତିହାସିକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ କରେ। ଏହି ପଦ୍ମପାଣି ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ବୌଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ, ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
महांगा/कटका से जुड़ी पद्मपाणि अवलोकितेश्वर प्रतिमा ओडिशा की मध्यकालीन बौद्ध विरासत का एक महत्वपूर्ण प्रमाण है। पद्मपाणि की मूर्तियां ओडिशा राज्य संग्रहालय के संग्रह में मौजूद हैं, जहां इन्हें लगभग 11वीं शताब्दी ईस्वी का माना जाता है और ये इस क्षेत्र में महायान बौद्ध प्रतिमा विज्ञान के प्रभाव को दर्शाती हैं। वहीं, महांगा में स्थित ललितगिरि जैसे पुरातात्विक स्थल कटक क्षेत्र में बौद्ध कला, मठों और धार्मिक प्रतिमाओं की गहरी ऐतिहासिक उपस्थिति को रेखांकित करते हैं। यह ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है।
The Paramahansanath Temple is a historic Hindu temple dedicated to Lord Shiva located in the Paramahansa / Biribati area in Cuttack district, Odisha. It is considered one of the notable Shiva temples near Cuttack. The Paramahansanath Temple is considered one of the oldest Shiva temples in Odisha, with local traditions dating its origins to around the 15th century CE. Many visitors and regional guides describe it as built around the 11th century, though some sources also link its development or renovations to later periods such as during the rule of Gajapati King Prataprudra Deva. The name Paramahansanath connects symbolically with the idea of spiritual liberation (Paramahansa referring to a high spiritual practitioner), aligning with Shiva’s role as the patron of ascetics and yogis. The Principal Deity: Lord Shiva, worshipped here as Paramahansanath. The temple is east facing orientation aligns with common sacred site traditions in Odisha.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ପରମହଂସ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମହଂସନାଥ ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା କଟକ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଶୈବ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ତେବେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଇତିହାସବିଦ୍ମାନେ ଏହାର ନିର୍ମାଣକାଳକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। କେତେକ ଐତିହାସିକ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଗଜପତି ରାଜା ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିକାଶ କିମ୍ବା ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ‘ପରମହଂସନାଥ’ ନାମଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ପରମ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ ‘ପରମହଂସ’ ଧାରଣା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଯୋଗୀ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଧାନ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭଗବାନ ଶିବ, ଯିଏ ଏଠାରେ ପରମହଂସନାଥ ନାମରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ଦିରର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅଂଶରେ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ର, ଦ୍ୱାରପାଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରିକ ଶିଳ୍ପଖୋଦନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଏହାର କଳାତ୍ମକ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଧାର୍ମିକ, ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପରମହଂସନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଶୈବ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପଦ।
परमहंसनाथ मंदिर ओडिशा के कटक जिले के परमहंसा/बिरिबाती क्षेत्र में स्थित भगवान शिव को समर्पित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। इसे कटक के आसपास के प्रमुख शिव मंदिरों में से एक माना जाता है। परमहंसनाथ मंदिर को ओडिशा के सबसे प्राचीन शिव मंदिरों में से एक माना जाता है, स्थानीय परंपराओं के अनुसार इसकी उत्पत्ति लगभग 15वीं शताब्दी ईस्वी में हुई थी। कई पर्यटक और क्षेत्रीय मार्गदर्शक इसे लगभग 11वीं शताब्दी का बताते हैं, हालांकि कुछ स्रोत इसके विकास या जीर्णोद्धार को बाद के काल से भी जोड़ते हैं, जैसे कि गजपति राजा प्रतापरुद्र देव के शासनकाल के दौरान। परमहंसनाथ नाम आध्यात्मिक मुक्ति के प्रतीक से जुड़ा है (परमहंसा का अर्थ है एक उच्च आध्यात्मिक साधक), जो तपस्वियों और योगियों के संरक्षक के रूप में शिव की भूमिका के अनुरूप है। मुख्य देवता: भगवान शिव, जिनकी यहां परमहंसनाथ के रूप में पूजा की जाती है। मंदिर का मुख पूर्व दिशा की ओर है, जो ओडिशा में प्रचलित पवित्र स्थलों की परंपराओं के अनुरूप है।
The Paschimesvara Temple is an ancient Hindu shrine dedicated to Lord Shiva, situated on a small river island (“Kuda”) called Amangeikuda in the Mahanadi River, near Kandarpur village in the Athagarh subdivision of Cuttack district, Odisha. The name Amangeikuda itself is derived from the presiding Goddess Amangei, who is worshipped alongside Lord Shiva here. This picturesque island temple lies approximately 35 km from Cuttack city, accessible by road to Athagarh then a short boat ride across the river — a journey that enhances its serene and somewhat secluded character. The Paschimesvara Temple has considerable antiquity. Based on architectural features and stylistic studies, scholars generally date its core structure to the 8th–9th century AD. The temple exemplifies traditional Kalinga (Odishan) architectural principles — characterized by a vimana (sanctum tower) with decorative sculptural motifs, though much of the superstructure has suffered damage over time. Three parsva devatas (side deities) are also worshipped around the main shrine, and Goddess Amangei is enshrined to its right, blending Saivaite and Shakta traditions.
ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଆଠଗଡ଼ ଉପଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ କନ୍ଦରପୁର ନିକଟରେ ମହାନଦୀର ମଝିରେ ଥିବା ଅମଙ୍ଗେଇକୁଦ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀଦ୍ୱୀପ (କୁଦ) ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଅମଙ୍ଗେଇକୁଦ ନାମଟି ଏଠାରେ ପୂଜିତ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଅମଙ୍ଗେଇଙ୍କ ନାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହ ଦେବୀ ଅମଙ୍ଗେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୀଠରେ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଘେରା ଏହି ଦ୍ୱୀପସ୍ଥ ମନ୍ଦିରଟି କଟକ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆଠଗଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଡ଼କପଥରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅଳ୍ପ ଦୂର ନୌକା ଯୋଗେ ମହାନଦୀ ପାର ହୋଇ ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ହୁଏ। ଏହି ଯାତ୍ରା ମନ୍ଦିରର ଶାନ୍ତ, ନିର୍ଜନ ଓ ମନୋରମ ପରିବେଶକୁ ଆହୁରି ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥାଏ। ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଐତିହ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଶୈଳୀଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆଧାରରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାର ମୂଳ ନିର୍ମାଣକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟମ–ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ମତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଏକ ସୁନ୍ଦର ନିଦର୍ଶନ। ଏହାର ବିମାନ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରିକ ଶିଳ୍ପଖୋଦନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏହାର ଉପରି ଅଂଶର କିଛି ଭାଗ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଚାରିପାଖରେ ତିନିଜଣ ପାର୍ଶ୍ୱଦେବତା ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମନ୍ଦିରର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବୀ ଅମଙ୍ଗେଇଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଅଛି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶୈବ ଓ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାର ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।
पश्चिमेश्वर मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन हिंदू तीर्थस्थल है, जो ओडिशा के कटक जिले के अथागढ़ उपखंड के कंदरपुर गांव के पास महानदी नदी में स्थित अमंगेइकुडा नामक एक छोटे से नदी द्वीप ("कुडा") पर स्थित है। अमंगेइकुडा नाम स्वयं अधिष्ठाता देवी अमंगेई से लिया गया है, जिनकी पूजा यहां भगवान शिव के साथ की जाती है। यह सुरम्य द्वीप मंदिर कटक शहर से लगभग 35 किमी दूर स्थित है, जहां अथागढ़ तक सड़क मार्ग से पहुंचा जा सकता है और फिर नदी के पार एक छोटी नाव यात्रा करनी पड़ती है - यह यात्रा इसकी शांत और एकांत प्रकृति को और भी बढ़ा देती है। पश्चिमेश्वर मंदिर अत्यंत प्राचीन है। स्थापत्य विशेषताओं और शैलीगत अध्ययनों के आधार पर, विद्वान आमतौर पर इसकी मूल संरचना को 8वीं-9वीं शताब्दी ईस्वी का मानते हैं। यह मंदिर पारंपरिक कलिंग (ओडिशा) स्थापत्य सिद्धांतों का उदाहरण है - जिसमें सजावटी मूर्तिकला रूपांकनों से सुसज्जित विमान (गर्भगृह) है, हालांकि समय के साथ इसके ऊपरी ढांचे को काफी नुकसान पहुंचा है। मुख्य मंदिर के चारों ओर तीन पार्श्व देवताओं (सहायक देवताओं) की भी पूजा की जाती है, और देवी अमांगेई को इसके दाहिनी ओर स्थापित किया गया है, जो शैव और शाक्त परंपराओं का मिश्रण है।
The Raghunatha Temple in Athagarh Town is an important 19th-century Hindu temple located at Gopabandhu Chowk in Athagarh, a historic township in cuttack district, Odisha. This temple is listed as a state-protected monument by the Odisha Government. The temple built in the late 19th century A.D., during the period of the princely state of Athgarh. The temple’s history is tied to the local tradition of temple building under rulers of the former Athgarh state. It has undergone repairs and renovations carried out by the Odisha State Archaeology department. The Raghunatha Temple exemplifies Kalinga style temple architecture, featuring key structural elements of traditional Odishan design: Rekha Vimana: The principal sanctum tower has the classic soaring curvilinear form typical of Odisha’s temple architecture. Pidha Jagamohana: A square-based assembly hall attached to the sanctum with tiered pyramidal roofs. Both the vimana and jagamohana reflect the Kalingan architectural order. The temple stands on a raised platform and faces east.
କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଐତିହାସିକ ଆଠଗଡ଼ ସହରର ଗୋପବନ୍ଧୁ ଛକ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରଘୁନାଥ ମନ୍ଦିର ଊଣେଇଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଊଣେଇଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ, ପୂର୍ବତନ ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ଶାସନକାଳରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ଇତିହାସ ପୂର୍ବତନ ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରା ସହ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ଦିରର ମରାମତି ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ରଘୁନାଥ ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଏକ ସୁନ୍ଦର ନିଦର୍ଶନ। ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀର ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେଉଁଥିରେ ରେଖା ବିମାନ: ମୁଖ୍ୟ ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ଥିବା ଶିଖରଟି ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ପୀଢ଼ା ଜଗମୋହନ: ଗର୍ଭଗୃହର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବର୍ଗାକାର ଜଗମୋହନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ସଜାଯାଇଥିବା ପୀଢ଼ାକାର ଛାତ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ବିମାନ ଓ ଜଗମୋହନ ଉଭୟରେ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରିକ ଓ ପଥର ଖୋଦନର ସୁନ୍ଦର ନିଦର୍ଶନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଉଚ୍ଚ ବେଦୀ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।
अथागढ़ शहर में स्थित रघुनाथ मंदिर, ओडिशा के कटक जिले के ऐतिहासिक शहर अथागढ़ के गोपबंधु चौक पर स्थित एक महत्वपूर्ण 19वीं शताब्दी का हिंदू मंदिर है। यह मंदिर ओडिशा सरकार द्वारा राज्य-संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध है। इस मंदिर का निर्माण 19वीं शताब्दी ईस्वी के उत्तरार्ध में, अथागढ़ रियासत के काल में हुआ था। मंदिर का इतिहास पूर्व अथागढ़ राज्य के शासकों के अधीन मंदिर निर्माण की स्थानीय परंपरा से जुड़ा हुआ है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा इसकी मरम्मत और जीर्णोद्धार किया गया है। रघुनाथ मंदिर कलिंग शैली की मंदिर वास्तुकला का उत्कृष्ट उदाहरण है, जिसमें पारंपरिक ओडिशाई डिजाइन के प्रमुख संरचनात्मक तत्व शामिल हैं: रेखा विमान: मुख्य गर्भगृह का शिखर ओडिशा की मंदिर वास्तुकला की विशिष्ट, ऊँची और घुमावदार आकृति का है। पिधा जगमोहन: गर्भगृह से जुड़ा एक वर्गाकार सभा कक्ष, जिसमें पिरामिडनुमा छतें हैं। विमान और जगमोहन दोनों ही कलिंग वास्तुकला शैली को दर्शाते हैं। यह मंदिर एक ऊंचे चबूतरे पर बना है और इसका मुख पूर्व दिशा की ओर है।
Brahmani Temple situated in the village Avana of Balasore district. The site is a prominent due to Sakta Pitha, Buddhism and Jainism also. The presiding deity is Brahmani having four faces and eighty hand. The deity is seated on a lotus pedestal in Padmasana posture with similar attribute of Chamunda. Iconographical features of the deity can be recognized as Chamunda. Apart from this image, two Mahisamardini images, a Boddhisattva and a Jaina tirthankaras noticed. The site belongs to 9th /10th Century AD.
ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଅବଣା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଶାକ୍ତ ପୀଠ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବା ସହିତ ଏଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ଧର୍ମର ଐତିହାସିକ ଉପସ୍ଥିତିର ନିଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଦେବୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କର ଚାରିଟି ମୁଖ ଓ ଅଶୀଟି ହସ୍ତ ରହିଛି। ଦେବୀ ପଦ୍ମ ପୀଠ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନ ଭଙ୍ଗୀରେ ଉପବିଷ୍ଟା ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀଙ୍କ ସହ ସାଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମୂର୍ତ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତିତାତ୍ତ୍ୱିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ଏହାକୁ ଚାମୁଣ୍ଡା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଅଛି। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମୂର୍ତ୍ତି, ଗୋଟିଏ ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଏହି ନିଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାକ୍ତ, ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ସହାବସ୍ଥାନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ଵିକ ସ୍ଥଳୀର କାଳ ନବମ–ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଧାର୍ମିକ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ କଳା–ଇତିହାସ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ମନ୍ଦିର ଓ ଏହାର ପ୍ରତ୍ନନିଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ବହୁଧାର୍ମିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାକ୍ଷ୍ୟ ।
बालासोर जिले के अवना गांव में स्थित ब्राह्मणी मंदिर शाक्त पीठ, बौद्ध धर्म और जैन धर्म के कारण प्रसिद्ध है। मंदिर की मुख्य देवी ब्राह्मणी हैं, जिनके चार मुख और अस्सी हाथ हैं। वे पद्मासन मुद्रा में कमल के आसन पर विराजमान हैं, जो चामुंडा के समान है। देवी की प्रतिमा की विशेषताएं चामुंडा से मिलती-जुलती हैं। इस प्रतिमा के अलावा, दो महिषमर्दिनी प्रतिमाएं, एक बोधिसत्व और एक जैन तीर्थंकर भी देखे जा सकते हैं। यह स्थल 9वीं/10वीं शताब्दी ईस्वी का है।
The temple is situated at Nilagiri gadjat area of Balasore District. The site is close proximity to Kuldiha sanctuary, Panchalingeswar Shiva Temple and BhudharChandi Temple. The temples are in Pidha order. It is a living temple and performed all sorts of vaisnavite rituals as similar to Jaganath temple, Puri. The temple is belongs to 18th CE. Although temple is in good state of preservation. The ancillary structure such as Rosa ghara(Kitchen Block), Bhandar ghara (Store room) and mandapa are inside the premises. Both cultural and Tourism point of view the site is very rich. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology periodically carries out its conservation work here.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ସ୍ଥଳଟି କୁଲଡିହା ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଭୁଦାରଚଣ୍ଡୀ ମନ୍ଦିରର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ପୀଢ଼ା ଦେଉଳ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ସହ ସାଦୃଶ୍ୟ ରଖି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବୈଷ୍ଣବୀୟ ରୀତିନୀତି ଓ ପୂଜାପଦ୍ଧତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣକାଳ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ଏହି ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ମନ୍ଦିରଟିର ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ସଂରଚନା ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ତେବେ ଏହାର ଅନୁସଙ୍ଗିକ ଗୃହ, ଯଥା ମଣ୍ଡପ, ରୋଷେଇ ଘର ଏବଂ ଭଣ୍ଡାର ଘର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ସ୍ଥଳର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ। ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ସମନ୍ୱୟ ଏହି ସ୍ଥଳକୁ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଐତିହ୍ୟ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
यह मंदिर बालासोर जिले के नीलगिरी गजत क्षेत्र में स्थित है। यह स्थल कुलदिहा अभयारण्य, पंचलिंगेश्वर शिव मंदिर और भूधरचंडी मंदिर के निकट है। ये सभी मंदिर पिधा शैली में बने हैं। यह एक जीवंत मंदिर है और पुरी के जगन्नाथ मंदिर की तरह ही यहाँ सभी प्रकार के वैष्णव अनुष्ठान किए जाते हैं। यह मंदिर 18वीं शताब्दी का है और अच्छी स्थिति में संरक्षित है। इसके परिसर में रोसाघर (रसोईघर), भंडारघर (भंडार कक्ष) और मंडप जैसी सहायक संरचनाएं भी हैं। सांस्कृतिक और पर्यटन दोनों दृष्टियों से यह स्थल अत्यंत समृद्ध है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर यहाँ संरक्षण कार्य करता है।
The site is situated at Shergad village of Balasore District. The Village is 2km away from Sheragarh Square of NH – 16. The temples are Kalingan style of Architecture. The site is architecturally and sculpturally very rich. Beautiful Saptamatruka panel along with Umamaheswar sculpture and Mahisasuramardini image identified. The date of the site goes back to 9th-10th CAD. Both archaeology and Tourism point of view the site is needs preservation for future posterity. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology periodically carries out its conservation work as per requirements.
ଖଜୁରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସମୂହ ଗୁଡିକ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଶେରଗଡ଼ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଗ୍ରାମଟି ଜାତୀୟ ରାଜପଥ–୧୬ର ଶେରଗଡ଼ ଛକଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଉଭୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ପ୍ରତ୍ନସ୍ଥଳଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସପ୍ତମାତୃକା ପ୍ୟାନେଲ, ଉମାମହେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଧାର୍ମିକ ଓ ଶିଳ୍ପକଳା ପରମ୍ପରାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଦର୍ଶନ। ଏହି ପ୍ରତ୍ନସ୍ଥଳର ନିର୍ମାଣକାଳ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ନବମ–ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ସ୍ଥଳର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିକଳାର ଅମୂଲ୍ୟ ନିଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ଏହି ସ୍ଥଳର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ସମୟ ସମୟରେ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି।
यह स्थल बालासोर जिले के शेरगढ़ गांव में स्थित है। यह गांव एनएच-16 के शेरगढ़ चौराहे से 2 किमी दूर है। मंदिर कलिंग शैली की वास्तुकला का उदाहरण है। यह स्थल स्थापत्य और मूर्तिकला की दृष्टि से अत्यंत समृद्ध है। यहां सुंदर सप्तमातृका पैनल के साथ-साथ उमामहेश्वर की मूर्ति और महिषासुरमर्दिनी की प्रतिमा भी पाई गई है। स्थल का काल सन् 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी सन् का है। पुरातत्व और पर्यटन दोनों दृष्टियों से इस स्थल का संरक्षण भावी पीढ़ियों के लिए आवश्यक है। यह मंदिर ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर आवश्यकतानुसार इसका संरक्षण कार्य करता है।
Khirachora Gopinatha Temple is one of the most revered Vaishnavite Hindu temples in Balasore district of Odisha, India, located in the historic village of Remuna, around 9 km from Balasore town. This sacred shrine, dedicated to Lord Krishna in his form as Gopinatha is famed for its spiritual heritage, ancient mythology, regional architecture, and the unique ritual offering of khira — sweet condensed milk — which gives the temple its distinctive name: “Khirachora Gopinatha” meaning “the Lord who stole the khira (sweet milk)”. A central legend associated with the temple explains its unique name. It tells of Madhavendra Puri, a prominent medieval Vaishnavite saint, who once visited the shrine. One day, when khira was prepared as an offering, the deity is said to have secretly stolen the pot of sweet and hidden it — only to reveal it later to the priest in a dream as a divine blessing for Madhavendra Puri. From this tale comes the epithet “Khirachora” (khira-stealer) for the Lord.
କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ବାଲେଶ୍ୱର ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୯ କି.ମି. ଦୂରରେ ଥିବା ଐତିହାସିକ ରେମୁଣା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋପୀନାଥ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିରରେ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା, ପ୍ରାଚୀନ ପୌରାଣିକ କଥା, ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ‘କ୍ଷୀର’ ଭୋଗ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ମିଠା ଘନ ଦୁଗ୍ଧର ଭୋଗ ପରିଚିତ। ଏହି ଖୀର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ ମନ୍ଦିରର ନାମ “ଖୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ” ହୋଇଛି। “କ୍ଷୀରଚୋରା”ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି “କ୍ଷୀର ଚୋରି କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ”। ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ଥ ମାଧବେନ୍ଦ୍ର ପୁରୀ ଏକଦା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥିଲେ। ଦିନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୀର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଭୋଗ ଲଗାଯାଇଥିଲା। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ମାଧବେନ୍ଦ୍ର ପୁରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ଗୋପୀନାଥ ଗୋପନରେ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ର କ୍ଷୀର ଚୋରି କରି ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ପରେ ସେହି ଖୀର ସମ୍ପର୍କରେ ପୁଜାରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ଜଣାଇଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାରୁ ପ୍ରଭୁ ଗୋପୀନାଥ “କ୍ଷୀରଚୋରା” ବା କ୍ଷୀର ଚୋରି କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ।
भारत के ओडिशा राज्य के बालासोर जिले में स्थित खीराचोरा गोपीनाथ मंदिर, बालासोर शहर से लगभग 9 किलोमीटर दूर, ऐतिहासिक रेमुना गांव में स्थित सबसे पूजनीय वैष्णव हिंदू मंदिरों में से एक है। भगवान कृष्ण के गोपीनाथ रूप को समर्पित यह पवित्र मंदिर अपनी आध्यात्मिक विरासत, प्राचीन पौराणिक कथाओं, क्षेत्रीय वास्तुकला और खीर (मीठा गाढ़ा दूध) के अनूठे अर्पण के लिए प्रसिद्ध है, जिसके कारण मंदिर को "खीराचोरा गोपीनाथ" नाम मिला है, जिसका अर्थ है "वह भगवान जिसने खीर (मीठा दूध) चुराया"। मंदिर से जुड़ी एक प्रमुख कथा इसके अनोखे नाम की व्याख्या करती है। यह कथा मध्यकालीन वैष्णव संत माधवेंद्र पुरी की है, जिन्होंने एक बार इस मंदिर का दौरा किया था। एक दिन, जब खीर अर्पण के लिए तैयार किया जा रहा था, तो कहा जाता है कि देवता ने चुपके से खीर का बर्तन चुरा लिया और उसे छिपा दिया - और बाद में सपने में पुजारी को माधवेंद्र पुरी के लिए एक दिव्य आशीर्वाद के रूप में प्रकट किया। इसी कथा से भगवान को "खीराचोरा" (खीरा चुराने वाला) उपनाम मिला।
Raibania fort is situated at Raibania Village, 3km away from right bank of Suvarnnarekha, near Jaleswar of Balasore District. It is a fortified settlement, belongs to mediaeval period (12th to 15th CAD). The fort site is made of mud and laterite block of stones with a Moat having single gateway. It is state protected Monument. A beautiful non living half built rekha deula is inside the fort. From the archaeology point of view. The ruins of Raibania most significant require conservation and preservation for future posterity. This is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology periodically carries out its conservation work here.
ରାଇବଣିଆ ଦୁର୍ଗ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଜଳେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ରାଇବଣିଆ ଗ୍ରାମରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା ନଦୀର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩ କି.ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗବଦ୍ଧ ଜନବସତି, ଯାହା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାଳର (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୨ଶରୁ ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଦୁର୍ଗଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଟି ଓ ଲେଟରାଇଟ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାକୁ ଘେରି ଏକ ପରିଖା ରହିଛି ଏବଂ ଦୁର୍ଗରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ରହିଛି। ଏହା ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କିନ୍ତୁ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରେଖ ଦେଉଳ ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ରାଇବଣିଆ ଦୁର୍ଗର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷଗୁଡ଼ିକର ସଂରକ୍ଷଣ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏହାର ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ସମୟ ସମୟରେ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି।
रायबानिया किला बालासोर जिले के जलेश्वर के पास सुवर्णरेखा नदी के दाहिने किनारे से 3 किमी दूर रायबानिया गांव में स्थित है। यह मध्ययुगीन काल (12वीं से 15वीं शताब्दी ईस्वी) का एक किला है। किले का परिसर मिट्टी और लेटराइट पत्थरों से बना है, जिसमें एक खाई और एक ही प्रवेश द्वार है। यह राज्य संरक्षित स्मारक है। किले के अंदर एक सुंदर, अधनिर्मित रेखा-देउला है। पुरातत्व की दृष्टि से, रायबानिया के खंडहरों का संरक्षण और संरक्षण भविष्य की पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है। यह ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर यहां संरक्षण कार्य करता है।
The Ramesvara Temple located in Ramakrushnapur village under Simulia block in Balasore district, Odisha, is a historic temple and listed as a State Protected Monument. The Ramesvara Temple at Ramakrushnapur is broadly dated to the 18th–19th century CE, indicating that its current structure largely reflects a late medieval to early modern phase of temple building in Odisha. This is a protected temple of the 18th–19th century, the Ramesvara Temple likely exhibits regional temple architecture with features adapted from classical Kalinga temple styles. During this late period, temple structures commonly integrated elements such as a sanctum (garbhagriha) housing a Shiva linga, as presiding deity.
ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ସିମୁଳିଆ ବ୍ଲକର ରାମକୃଷ୍ଣପୁର ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଏହା ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ। ରାମକୃଷ୍ଣପୁରସ୍ଥିତ ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣକାଳ ସାଧାରଣତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୮ଶ–୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। ଏହାରୁ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିର ଗଠନ ଓଡ଼ିଶାର ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ୧୮ଶ–୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ସୁରକ୍ଷିତ ମନ୍ଦିରରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀ ସହିତ ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀର ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ओडिशा के बालासोर जिले के सिमुलिया ब्लॉक के रामकृष्णपुर गांव में स्थित रामेश्वर मंदिर एक ऐतिहासिक मंदिर है और इसे राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है। रामकृष्णपुर स्थित रामेश्वर मंदिर को मोटे तौर पर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी का माना जाता है, जो दर्शाता है कि इसकी वर्तमान संरचना ओडिशा में मंदिर निर्माण के उत्तर मध्यकालीन से प्रारंभिक आधुनिक काल को दर्शाती है। 18वीं-19वीं शताब्दी का यह संरक्षित मंदिर, संभवतः क्षेत्रीय मंदिर वास्तुकला को प्रदर्शित करता है जिसमें शास्त्रीय कलिंग मंदिर शैलियों से अपनाई गई विशेषताएं शामिल हैं। इस उत्तरार्ध काल में, मंदिर संरचनाओं में आमतौर पर शिवलिंग को मुख्य देवता के रूप में स्थापित करने वाला गर्भगृह जैसे तत्व शामिल होते थे।
The Sculptureshed is located in the village of Ayodhya (also known as Ajodhya) in the Balasore district of Odisha, India. The Odisha State Archaeology constructed the shed to preserve and protect the numerous scattered ancient sculptures found in the area. The museum shed houses several Jaina sculptures collected from local villagers and the surrounding area, including images of Risabhanatha, Parsvanatha, Ambika with Yaksha Gomedha, and Chaumukha. The area is one of the richest sites for Jain remains in the state. The presence of these sculptures, along with other ancient temples in the village like the 11th-century Marichi Temple, highlights the area's rich historical and religious heritage, reflecting a blend of Brahminical, Buddhist, and Jaina traditions. The site is an important location for understanding the ancient history and diverse religious development of Odisha.
ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଅଯୋଧ୍ୟା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥିବା ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରାଚୀନ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଗୃହଟି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଗୃହରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଂଗୃହୀତ ବିଭିନ୍ନ ଜୈନ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଋଷଭନାଥ, ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ, ଯକ୍ଷ ଗୋମେଧଙ୍କ ସହ ଅମ୍ବିକା ଏବଂ ଚୌମୁଖ ଆଦିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟତମ ଜୈନ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର, ଯଥା ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମରୀଚି ମନ୍ଦିର, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏଠାରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ପରମ୍ପରାର ଏକ ସମନ୍ୱିତ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଏବଂ ବିବିଧ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ବିକାଶକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥଳୀ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଏ ।
मूर्तिकला अभयारण्य ओडिशा राज्य के बालासोर जिले के अयोध्या गांव में स्थित है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग ने इस अभयारण्य का निर्माण क्षेत्र में बिखरी हुई असंख्य प्राचीन मूर्तियों के संरक्षण के लिए किया है। इस अभयारण्य में स्थानीय ग्रामीणों और आसपास के क्षेत्रों से एकत्रित कई जैन मूर्तियां रखी गई हैं, जिनमें ऋषभनाथ, पार्श्वनाथ, यक्ष गोमेध सहित अंबिका और चौमुख की मूर्तियां शामिल हैं। यह क्षेत्र राज्य में जैन अवशेषों के सबसे समृद्ध स्थलों में से एक है। इन मूर्तियों की उपस्थिति, साथ ही गांव में स्थित अन्य प्राचीन मंदिर जैसे 11वीं शताब्दी का मरीची मंदिर, इस क्षेत्र की समृद्ध ऐतिहासिक और धार्मिक विरासत को उजागर करते हैं, जो ब्राह्मण, बौद्ध और जैन परंपराओं के मिश्रण को दर्शाते हैं। यह स्थल ओडिशा के प्राचीन इतिहास और विविध धार्मिक विकास को समझने के लिए एक महत्वपूर्ण स्थान है।
The Shyamsundar Jew Temple in Balasore, Odisha, is a local Hindu temple located in the Satyanagar area, dedicated to Radha Shyamsundar deities, popular for morning aarti and festivals like Dola Yatra, serving as a significant Vaishnavite shrine in the region. The Temple located at Satyanagar Street of Balasore district. The presiding Deities are Radha Shyamsundar (forms of Krishna and Radha). The Temple is a Vaishnavite worship centre, known for daily rituals and festivals. The temple is known for its celebrations of Hindu festivals, particularly Dola Yatra (Holi festival).
ବାଲେଶ୍ୱର, ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଜିଉ ମନ୍ଦିର ସତ୍ୟନଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ରାଧା ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ଆଳତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ବିଶେଷକରି ଦୋଳଯାତ୍ରା, ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ବେଶ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର, ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଦୈନନ୍ଦିନ ପୂଜାନୀତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ ପାଇଁ ପରିଚିତ। ମନ୍ଦିରରେ ବିଭିନ୍ନ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଦୋଳଯାତ୍ରା ଏଠାକାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ଉତ୍ସବ।
ओडिशा के बालासोर में स्थित श्यामसुंदर ज्यू मंदिर, सत्यनगर क्षेत्र में स्थित एक स्थानीय हिंदू मंदिर है, जो राधा श्यामसुंदर देवी को समर्पित है। यह मंदिर सुबह की आरती और डोला यात्रा जैसे त्योहारों के लिए प्रसिद्ध है और इस क्षेत्र में एक महत्वपूर्ण वैष्णव तीर्थस्थल के रूप में कार्य करता है। यह मंदिर बालासोर जिले के सत्यनगर स्ट्रीट में स्थित है। यहां की मुख्य देवी राधा श्यामसुंदर (कृष्ण और राधा के रूप) हैं। यह मंदिर एक वैष्णव पूजा केंद्र है, जो दैनिक अनुष्ठानों और त्योहारों के लिए जाना जाता है। यह मंदिर हिंदू त्योहारों, विशेष रूप से डोला यात्रा (होली) के आयोजन के लिए प्रसिद्ध है।
The temple is situated at Paikamal village of Bargarh District. The Village is 110km away from District HQ. The Nrusinghanath Temple in Paikmal is a remarkable blend of religion, legend, architecture, and nature, deeply rooted in Odisha’s spiritual landscape. The temple consists of Viman and Jagamohan of Kalingan Architectural design. Vimana (tower above the sanctum) and Jagamohana (rectangular hall) are constructed in Kalinga style. Inside, carved pillars and reliefs depict various deities and motifs central to Odishan temple art. The jagamohana has three gateways supported by four pillars, a distinctive feature in regional temple design.The site is architecturally and sculpturally very rich. The beautiful Narsimha image of this temple is identified as Marjaranrusingha. The date of the site goes back to 9th-10th CAD.Both archaeology and Tourism point of view the site is very significant. It is a major Vaishnavite centre of western odisha region.
ନୃସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ପାଇକମାଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୧୦ କି.ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପାଇକମାଳର ନୃସିଂହନାଥ ମନ୍ଦିର ଧର୍ମ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀର ବିମାନ ଓ ଜଗମୋହନ ରହିଛି। ବିମାନ ଅର୍ଥାତ୍ ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଶିଖର ଏବଂ ଜଗମୋହନ ଅର୍ଥାତ୍ ଆୟତାକାର ସଭାଗୃହ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ। ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଖୋଦିତ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ଉତ୍କୀର୍ଣ୍ଣ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବଦେବୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର କଳା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରିକ କୀର୍ତ୍ତିରାଜି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଜଗମୋହନରେ ଚାରୋଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ତିନୋଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ରହିଛି, ଯାହା ଆଞ୍ଚଳିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ସ୍ଥଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ। ମନ୍ଦିରର ସୁନ୍ଦର ନୃସିଂହ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ‘ମାର୍ଜାର ନୃସିଂହ’ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥଳୀର ଇତିହାସ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ–୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁରାତନ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀ, ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର ଯାହାର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
यह मंदिर बरगढ़ जिले के पैकमल गांव में स्थित है। यह गांव जिला मुख्यालय से 110 किलोमीटर दूर है। पैकमल का नरसिंहनाथ मंदिर धर्म, किंवदंती, वास्तुकला और प्रकृति का एक अनूठा संगम है, जो ओडिशा की आध्यात्मिक संस्कृति में गहराई से समाया हुआ है। मंदिर में कलिंग वास्तुकला शैली में निर्मित विमान और जगमोहन हैं। विमान (गर्भगृह के ऊपर का टावर) और जगमोहन (आयताकार हॉल) कलिंग शैली में बने हैं। अंदर, नक्काशीदार स्तंभों और नक्काशी में ओडिशा की मंदिर कला के प्रमुख विभिन्न देवी-देवताओं और आकृतियों को दर्शाया गया है। जगमोहन में चार स्तंभों द्वारा समर्थित तीन प्रवेश द्वार हैं, जो क्षेत्रीय मंदिर डिजाइन की एक विशिष्ट विशेषता है। यह स्थल वास्तुकला और मूर्तिकला की दृष्टि से अत्यंत समृद्ध है। इस मंदिर की सुंदर नरसिंह प्रतिमा को मरजरनरुसिंह के रूप में पहचाना जाता है। इस स्थल का काल 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी सन् का है। पुरातत्व और पर्यटन दोनों दृष्टियों से यह स्थल अत्यंत महत्वपूर्ण है। यह पश्चिमी ओडिशा क्षेत्र का एक प्रमुख वैष्णव केंद्र है।
Odisha, is rich in ancient Buddhist heritage site. Among those Buddha Image Boudh is an important Archaeological site, which featuring famous stone Buddha images in Bhumisparsha Mudra. The image belongs to 9th-century AD. The Statue made of sand stone. As it is a state protected monument the preservation work carried out by Odisha State Archaeology Similar colossal statue found at Shyamsundarpur and Pargalpur. This is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology periodically carries out its conservation work here.
ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ସ୍ଥଳୀ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧ। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିଛବି, ବୌଦ୍ଧ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀ। ଏଠାରେ ଭୂମିସ୍ପର୍ଶ ମୁଦ୍ରାରେ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ବାଲୁକା ପଥରରେ ନିର୍ମିତ। ଏହା ଏକ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଛି। ଏହିପରି ବିଶାଳକାୟ ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦରପୁର ଏବଂ ପରଗଳପୁରଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
ओडिशा प्राचीन बौद्ध धरोहर स्थलों से समृद्ध है। इनमें से बुद्ध प्रतिमा बोधगम्य एक महत्वपूर्ण पुरातात्विक स्थल है, जिसमें भूमिस्पर्श मुद्रा में विराजमान बुद्ध की प्रसिद्ध प्रतिमाएं हैं। यह प्रतिमा 9वीं शताब्दी ईस्वी की है और बलुआ पत्थर से बनी है। चूंकि यह राज्य संरक्षित स्मारक है, इसलिए ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग द्वारा इसका संरक्षण कार्य किया जाता है। श्यामसुंदरपुर और परगलपुर में भी इसी प्रकार की विशाल प्रतिमाएं पाई गई हैं। ये ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक हैं। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर यहां संरक्षण कार्य करता रहता है।
The Hanuman temple of Paralakhemundi is a double chambered Kalingan style Pidha Temple. Which situated in a prominent Palace of the Paralakhemundi town. Which is an important religious sites attracting local devotees and visitors alike. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଦ୍ୱିକୋଠରୀ ବା ଦୁଇ କକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ପୀଢ଼ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହରର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜପ୍ରାସାଦ ପରିସରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଞ୍ଚଳର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
परलाखेमुंडी का हनुमान मंदिर दो कक्षों वाला कलिंग शैली का पिधा मंदिर है। यह परलाखेमुंडी शहर के एक प्रमुख महल में स्थित है और एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल है जो स्थानीय भक्तों और पर्यटकों दोनों को आकर्षित करता है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातत्व और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
The Biranchinarayana Temple in Buguda is one of Odisha’s most intriguing Sun temples, revered for its wooden architecture, elaborate carvings, and sacred solar worship traditions. Built in the late 18th century by King Srikara Bhanjadeva, it remains a living heritage site that combines spiritual importance with artistic beauty — often called the “Wooden Konark” for its distinctive style and connection to Surya worship in the region. Sun Orientation: Unlike the famed Konark Sun Temple, which faces east to receive the morning sun, the Biranchinarayana Temple faces west so that the setting sun’s rays fall on the feet of the Surya idol. Samba Dashami: An important festival dedicated to Surya Deva, celebrated with rituals and large crowds. Magha Saptami & Makara Sankranti: Marking key points in the solar calendar with traditional prayers. Rath Yatra & Other Hindu Festivals: These draw devotees from across the region and reinforce the temple’s role in local religious life.
ବୁଗୁଡ଼ାର ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାଠ ନିର୍ମାଣଶୈଳୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରେ ରାଜା ଶ୍ରୀକର ଭଞ୍ଜଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ରହିଛି। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏହାର କଳାତ୍ମକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା ସହିତ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ “କାଠର କୋଣାର୍କ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ତୁଳନାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଏହା ପ୍ରାଧାନତଃ କାଠରେ ନିର୍ମିତ। ମନ୍ଦିରଟି ସାତୋଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ରଥ ଆକୃତିରେ ନିର୍ମିତ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥର ପ୍ରତୀକ। ମନ୍ଦିରର ଛାତ ୪୬ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାଠ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ରଙ୍ଗିନ ଚିତ୍ରକଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରର ଭିତର ଓ ବାହାର ଅଂଶର କଳାକୃତିରେ ରାମାୟଣ, କୃଷ୍ଣଲୀଳା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର, ବାଦ୍ୟକାର ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏହା ମନ୍ଦିରକୁ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ସହିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଳାକେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଛି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପାଇବା ପାଇଁ ପୂର୍ବାଭିମୁଖୀ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ବିରଞ୍ଚିନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ। ଫଳରେ ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିର ପାଦପଦ୍ମ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସାମ୍ବ ଦଶମୀ: ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ। ଏହି ଅବସରରେ ବିଶେଷ ପୂଜାନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ସହ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୁଏ। ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଓ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଞ୍ଜିକାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ଏହି ପର୍ବରେ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ରଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ: ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଅଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ମନ୍ଦିରର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ।
बुगुडा में स्थित बिरंचिनारायण मंदिर ओडिशा के सबसे आकर्षक सूर्य मंदिरों में से एक है, जो अपनी लकड़ी की वास्तुकला, विस्तृत नक्काशी और पवित्र सूर्य पूजा परंपराओं के लिए प्रसिद्ध है। 18वीं शताब्दी के उत्तरार्ध में राजा श्रीकरा भंजदेव द्वारा निर्मित, यह एक जीवंत धरोहर स्थल है जो आध्यात्मिक महत्व और कलात्मक सुंदरता का संगम है। अपनी विशिष्ट शैली और क्षेत्र में सूर्य पूजा से जुड़ाव के कारण इसे अक्सर "लकड़ी का कोणार्क" कहा जाता है। सूर्य की दिशा: प्रसिद्ध कोणार्क सूर्य मंदिर के विपरीत, जो सुबह की धूप प्राप्त करने के लिए पूर्व की ओर उन्मुख है, बिरंचिनारायण मंदिर पश्चिम की ओर उन्मुख है ताकि डूबते सूरज की किरणें सूर्य प्रतिमा के चरणों पर पड़ें। सांबा दशमी: सूर्य देव को समर्पित एक महत्वपूर्ण त्योहार, जो अनुष्ठानों और भारी भीड़ के साथ मनाया जाता है। माघ सप्तमी और मकर संक्रांति: पारंपरिक प्रार्थनाओं के साथ सौर कैलेंडर के महत्वपूर्ण बिंदुओं को चिह्नित करते हैं। रथ यात्रा और अन्य हिंदू त्योहार: ये त्योहार पूरे क्षेत्र से भक्तों को आकर्षित करते हैं और स्थानीय धार्मिक जीवन में मंदिर की भूमिका को मजबूत करते हैं।
Significant: British period fort as well as granary Ganjam Fort, locally called Potagarh Fort, is a historic fortification near Ganjam town in Ganjam district, Odisha. Today its ruins lie near the mouth of the Rushikulya River, close to where the town originally stood and served as a key administrative and military complex in past centuries. Potagarh literally means “buried fort,” a name given because much of the structure has sunk or become overgrown over time. It became the first Collectorate complex of Ganjam under British rule, before administrative headquarters were shifted to Berhampur (1815) and then Chatrapur (1835). Star-Shaped Design: Potagarh was designed in a star fort style, with bastions and fortified walls surrounded by a moat. Composite Structures: Within the fort precincts are remnants of three residential buildings showing different architectural influences — likely from the Muslim (Kutabshahi), French, and British periods. Features: Ruins include defensive walls, passages, magazine houses, and possibly secret exits toward the river — one reputedly used historically as an escape route and another allowing access to the water for daily needs. Moat & Miles of Wall: The compound wall, at several feet thick, and encircling moat suggest traditional fortification strategies intended for defence. This blend of architectural elements makes Potagarh a living chronicle of colonial and pre-colonial military architecture in Odisha.
ଗଞ୍ଜାମ ଦୁର୍ଗ, ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ପୋତାଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ସହର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଦୁର୍ଗ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀର ମୁହାଣ ନିକଟରେ, ପୁରାତନ ଗଞ୍ଜାମ ସହର ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନର ନିକଟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଅତୀତରେ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମରିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା।‘ପୋତାଗଡ଼’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି “ପୋତି ହୋଇଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଗ”। ସମୟକ୍ରମେ ଦୁର୍ଗର ଅନେକ ଅଂଶ ମାଟି ତଳେ ପୋତି ହୋଇଯିବା କିମ୍ବା ଅଗାଛରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଯିବାରୁ ଏହି ନାମକରଣ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଏହା ଗଞ୍ଜାମର ପ୍ରଥମ କଲେକ୍ଟରେଟ୍ ପରିସର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ପ୍ରଶାସନିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟ ୧୮୧୫ ମସିହାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଏବଂ ୧୮୩୫ ମସିହାରେ ଛତ୍ରପୁରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା। ତାରକା ଆକୃତିର ନିର୍ମାଣ: ପୋତାଗଡ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ଏକ ତାରକା ଆକୃତିର ଦୁର୍ଗ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରାଚୀର ଓ ବୁରୁଜ ରହିଥିବା ସହ ଏହାକୁ ଏକ ପରିଖା ଘେରି ରହିଥିଲା। ଦୁର୍ଗ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ତିନୋଟି ଆବାସିକ କୋଠାର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଗୁଡ଼ିକରେ ମୁସଲିମ୍, ଫରାସୀ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପ୍ରଭାବର ସମନ୍ୱୟ ଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଦୁର୍ଗର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରାଚୀର, ଗମନପଥ, ଅସ୍ତ୍ରାଗାର ଏବଂ ନଦୀ ଆଡ଼କୁ ଯାଇଥିବା ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପଥର ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପଥ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ପଳାୟନ ପଥ ଭାବେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଦୈନନ୍ଦିନ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା କୁହାଯାଏ। ଦୁର୍ଗର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ମୋଟା ପ୍ରାଚୀର ଏବଂ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ପରିଖା ପାରମ୍ପରିକ ଦୁର୍ଗ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କୌଶଳର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ। ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଭାବର ଏହି ସମନ୍ୱୟ ପୋତାଗଡ଼କୁ ଓଡ଼ିଶାର ଉପନିବେଶ-ପୂର୍ବ ଓ ଉପନିବେଶୀୟ ସାମରିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ।
महत्वपूर्ण: ब्रिटिश काल का किला और अन्न भंडार गंजम किला, जिसे स्थानीय रूप से पोटागढ़ किला कहा जाता है, ओडिशा के गंजम जिले में गंजम शहर के पास स्थित एक ऐतिहासिक किला है। आज इसके अवशेष ऋषिकुल्या नदी के मुहाने के पास स्थित हैं, उस स्थान के निकट जहाँ मूल रूप से यह शहर बसा हुआ था और पिछली शताब्दियों में एक महत्वपूर्ण प्रशासनिक और सैन्य परिसर के रूप में कार्य करता था। पोटागढ़ का शाब्दिक अर्थ है "दबा हुआ किला", यह नाम इसलिए दिया गया क्योंकि समय के साथ इसकी अधिकांश संरचना धंस गई है या वनस्पतियों से ढक गई है। यह ब्रिटिश शासन के तहत गंजम का पहला कलेक्ट्रेट परिसर बना, इससे पहले कि प्रशासनिक मुख्यालय बरहामपुर (1815) और फिर छत्रपुर (1835) में स्थानांतरित हो गए। तारा-आकार की संरचना: पोटागढ़ को तारा-आकार के किले की शैली में बनाया गया था, जिसमें बुर्ज और किलेबंद दीवारें एक खाई से घिरी हुई थीं। मिश्रित संरचनाएं: किले के परिसर में तीन आवासीय भवनों के अवशेष हैं जो विभिन्न स्थापत्य प्रभावों को दर्शाते हैं - संभवतः मुस्लिम (कुतुबशाही), फ्रांसीसी और ब्रिटिश काल से। विशेषताएं: खंडहरों में रक्षात्मक दीवारें, मार्ग, गोला-बारूद भंडार और संभवतः नदी की ओर जाने वाले गुप्त निकास शामिल हैं - जिनमें से एक का उपयोग ऐतिहासिक रूप से भागने के मार्ग के रूप में किया जाता था और दूसरा दैनिक आवश्यकताओं के लिए पानी तक पहुँच प्रदान करता था। खाई और मीलों लंबी दीवार: कई फीट मोटी चारदीवारी और चारों ओर बनी खाई रक्षा के लिए बनाई गई पारंपरिक किलेबंदी रणनीतियों का संकेत देती हैं। स्थापत्य तत्वों का यह मिश्रण पोटागढ़ को ओडिशा में औपनिवेशिक और पूर्व-औपनिवेशिक सैन्य वास्तुकला का एक जीवंत इतिहास बनाता है।
The Jagannatha Temple at Kulada, located in the Bhanjanagar subdivision of Ganjam district, Odisha, is an important Vaishnava shrine deeply associated with the historical and cultural heritage of southern Odisha. Kulada, also known historically as Kulada Garh, was once the capital of the Ghumusar (Ghumsur) princely state, and the Jagannatha Temple formed a central component of its religious and royal landscape. The temple is traditionally attributed to the Bhanja rulers of Ghumusar, who were staunch patrons of Jagannatha worship. The cult of Lord Jagannatha, which originated at Puri, spread widely across Odisha from the medieval period onward, often with strong royal support. At Kulada, the temple symbolised the political legitimacy and religious authority of the Ghumusar rulers, who regarded Lord Jagannatha as the supreme deity and protector of the state. Historical traditions suggest that the temple was constructed or significantly patronised during the late medieval to early modern period (around the 17th–18th century CE), when Kulada functioned as an important administrative and military centre. The presence of the fort, palace remains, and other temples in the vicinity reinforces Kulada’s status as a royal town. The presiding deity of the temple is Lord Jagannatha, worshipped along with Balabhadra and Subhadra, following the standard Jagannatha triad. For the local population, the temple is the principal centre of Vaishnava worship, playing a crucial role in daily rituals, annual festivals, and community life.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଭଞ୍ଜନଗର ଉପଖଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ କୁଲାଡ଼ର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନାସ୍ଥଳୀ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। କୁଲାଡ଼, ଐତିହାସିକ ଭାବେ କୁଲାଡ଼ ଗଡ଼ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲା ଏବଂ ଏକଦା ଏହା ଘୁମୁସର (ଘୁମସୁର) ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ରାଜକୀୟ ପରିଦୃଶ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଘୁମୁସରର ଭଞ୍ଜ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଯାଏ। ଭଞ୍ଜ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନାର ଦୃଢ଼ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ। ପୁରୀରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟଯୁଗରୁ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଥିରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ରହିଥିଲା। କୁଲାଡ଼ରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଘୁମୁସର ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ବୈଧତା ଓ ଧାର୍ମିକ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦେଉଥିଲେ। ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (ପ୍ରାୟ ୧୭ଶ–୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଭାବେ ପୃଷ୍ଠପୋଷିତ ହୋଇଥିବା ମନେ କରାଯାଏ। ସେହି ସମୟରେ କୁଲାଡ଼ା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମରିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଥିବା ଦୁର୍ଗ, ରାଜପ୍ରାସାଦର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର କୁଲାଡ଼ାର ଏକ ରାଜକୀୟ ନଗର ଭାବେ ଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରେ। ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ। ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହ ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଯାହା ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପାରମ୍ପରିକ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନାର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦୈନନ୍ଦିନ ପୂଜାନୀତି, ବାର୍ଷିକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏବଂ ସାମୂହିକ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି।
ओडिशा के गंजाम जिले के भंजनगर उपखंड में स्थित कुलाड़ा का जगन्नाथ मंदिर, दक्षिणी ओडिशा की ऐतिहासिक और सांस्कृतिक विरासत से गहराई से जुड़ा एक महत्वपूर्ण वैष्णव तीर्थस्थल है। कुलाड़ा, जिसे ऐतिहासिक रूप से कुलाड़ा गढ़ के नाम से भी जाना जाता है, कभी घुमुसर (घुमसुर) रियासत की राजधानी था, और जगन्नाथ मंदिर इसके धार्मिक और शाही परिदृश्य का एक केंद्रीय हिस्सा था। यह मंदिर परंपरागत रूप से घुमुसर के भंज शासकों से जुड़ा हुआ है, जो जगन्नाथ पूजा के प्रबल संरक्षक थे। भगवान जगन्नाथ की पूजा, जिसकी उत्पत्ति पुरी में हुई थी, मध्यकाल से लेकर आगे तक ओडिशा में व्यापक रूप से फैली, अक्सर शाही समर्थन के साथ। कुलाड़ा में, यह मंदिर घुमुसर शासकों की राजनीतिक वैधता और धार्मिक अधिकार का प्रतीक था, जो भगवान जगन्नाथ को सर्वोच्च देवता और राज्य का रक्षक मानते थे। ऐतिहासिक परंपराओं के अनुसार, मंदिर का निर्माण या महत्वपूर्ण संरक्षण मध्यकाल के उत्तरार्ध से आधुनिक काल के प्रारंभ (लगभग 17वीं-18वीं शताब्दी ईस्वी) के दौरान हुआ था, जब कुलाड़ा एक महत्वपूर्ण प्रशासनिक और सैन्य केंद्र के रूप में कार्य करता था। किले, महल के अवशेषों और आसपास के अन्य मंदिरों की उपस्थिति कुलाड़ा के शाही नगर होने की पुष्टि करती है। मंदिर के मुख्य देवता भगवान जगन्नाथ हैं, जिनकी पूजा बलभद्र और सुभद्रा के साथ की जाती है, जो जगन्नाथ त्रिमूर्ति का मानक रूप है। स्थानीय लोगों के लिए, यह मंदिर वैष्णव पूजा का प्रमुख केंद्र है, जो दैनिक अनुष्ठानों, वार्षिक उत्सवों और सामुदायिक जीवन में महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है।
The Jagannatha Temple at Pitala is an important Vaishnava shrine located in Pitala town of Ganjam district, Odisha. Pitala lies in the southern part of the district and functions as a local administrative and commercial centre. The temple occupies a prominent position in the religious and cultural life of the town and its surrounding villages, reflecting the widespread popularity of Jagannatha worship beyond the coastal heartland of Odisha. Although no dated inscription from the temple has yet been reported, the origin of the Jagannatha Temple at Pitala is generally attributed to the late medieval or early modern period (approximately 17th–18th century CE). This period witnessed the extensive spread of the Jagannatha cult across Odisha, often supported by regional chiefs, zamindars, and local elites. The establishment of a Jagannatha temple at Pitala indicates the integration of this inland settlement into the broader religio-political network centred on Puri. Local traditions suggest that the temple was founded through the patronage of influential families or local rulers who considered Lord Jagannatha the supreme deity and protector. Over time, the shrine developed into a focal point for community worship and festival observance. The presiding deities are Lord Jagannatha, Balabhadra, and Subhadra, worshipped in the traditional wooden icon form characteristic of Jagannatha temples. The temple follows the ritual and ceremonial framework of the Jagannatha tradition, adapted to local customs and resources.
ପିତଳାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପିତଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନାସ୍ଥଳୀ। ପିତଳା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ସହର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନାର ବ୍ୟାପକ ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଯଦିଓ ମନ୍ଦିରରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ତାରିଖଯୁକ୍ତ ଶିଳାଲେଖ ମିଳିନାହିଁ, ତଥାପି ପିତଳାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ପତ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗ କିମ୍ବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (ପ୍ରାୟ ୧୭ଶ–୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ମୁଖିଆ, ଜମିଦାର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରିବାର କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ। ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ମନ୍ଦିର ସାମୂହିକ ଉପାସନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପାରମ୍ପରିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଠାରେ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ କାଠର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାର ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜା, ନୀତି ଓ ଉତ୍ସବାନୁଷ୍ଠାନ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ଉପଲବ୍ଧ ସମ୍ବଳ ଅନୁଯାୟୀ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି।
पिटाला स्थित जगन्नाथ मंदिर ओडिशा के गंजाम जिले के पिटाला कस्बे में स्थित एक महत्वपूर्ण वैष्णव तीर्थस्थल है। पिटाला जिले के दक्षिणी भाग में स्थित है और एक स्थानीय प्रशासनिक और व्यापारिक केंद्र के रूप में कार्य करता है। यह मंदिर कस्बे और आसपास के गांवों के धार्मिक और सांस्कृतिक जीवन में एक प्रमुख स्थान रखता है, जो ओडिशा के तटीय क्षेत्रों से परे जगन्नाथ पूजा की व्यापक लोकप्रियता को दर्शाता है। हालांकि मंदिर से कोई दिनांकित शिलालेख अभी तक प्राप्त नहीं हुआ है, पिटाला स्थित जगन्नाथ मंदिर की उत्पत्ति आमतौर पर मध्ययुग के उत्तरार्ध या आधुनिक काल के आरंभिक काल (लगभग 17वीं-18वीं शताब्दी ईस्वी) में मानी जाती है। इस काल में ओडिशा भर में जगन्नाथ पंथ का व्यापक प्रसार हुआ, जिसे अक्सर क्षेत्रीय प्रमुखों, जमींदारों और स्थानीय अभिजात वर्ग का समर्थन प्राप्त था। पिटाला में जगन्नाथ मंदिर की स्थापना इस बात का संकेत है कि यह अंतर्देशीय बस्ती पुरी केंद्रित व्यापक धार्मिक-राजनीतिक नेटवर्क में एकीकृत हो गई थी। स्थानीय परंपराओं के अनुसार, मंदिर की स्थापना प्रभावशाली परिवारों या स्थानीय शासकों के संरक्षण में हुई थी, जो भगवान जगन्नाथ को सर्वोच्च देवता और रक्षक मानते थे। समय के साथ, यह मंदिर सामुदायिक पूजा और त्योहारों के आयोजन का एक प्रमुख केंद्र बन गया। यहाँ के मुख्य देवता भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा हैं, जिनकी पूजा जगन्नाथ मंदिरों की पारंपरिक लकड़ी की प्रतिमाओं में की जाती है। यह मंदिर जगन्नाथ परंपरा के अनुष्ठानों और समारोहों का पालन करता है, जिन्हें स्थानीय रीति-रिवाजों और संसाधनों के अनुसार अनुकूलित किया गया है।
The Nrusinghanathaswami Temple at Baragaon, situated in Ganjam district of Odisha, is an important Panchayatana type Shiva Temple. The temple occupies a significant place in the religious landscape of southern Odisha. Particularly under the influence of the Gajapati rulers, who actively patronised Vishnu and his incarnations. The temple at Baragaon appears to be part of this broader sacred geography, serving the spiritual needs of rural communities while aligning with pan-regional Vaishnava traditions.
ବରଗାଁର ନୃସିଂହନାଥସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର, ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚାୟତନ ଶୈବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି ଏବଂ ଏହା ଶୈବ ଉପାସନାର ସୁଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ରହିଆସିଛି। ଯଦିଓ ଏହି ସ୍ଥଳୀରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଶିଳାଲେଖୀୟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିନାହିଁ, ତଥାପି ବରଗାଁର ନୃସିଂହସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ପତ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାଳ, ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟମରୁ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୈବ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ, ବିଶେଷକରି ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅବତାରଙ୍କ ଉପାସନା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିଥିଲା। ବରଗାଁର ଏହି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ୟାପକ ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ଭୂଗୋଳର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇପାରେ। ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ସମୁଦାୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହିତ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶୈବ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାପନ କରିଆସିଛି।
ओडिशा के गंजाम जिले में स्थित बारागाँव का नृसिंहनाथस्वामी मंदिर एक महत्वपूर्ण पंचायतन शैली का शिव मंदिर है। यह मंदिर दक्षिणी ओडिशा के धार्मिक परिदृश्य में विशेष स्थान रखता है, विशेष रूप से गजपति शासकों के प्रभाव में, जिन्होंने विष्णु और उनके अवतारों को सक्रिय रूप से संरक्षण दिया। बारागाँव का यह मंदिर इस व्यापक पवित्र क्षेत्र का एक हिस्सा प्रतीत होता है, जो ग्रामीण समुदायों की आध्यात्मिक आवश्यकताओं की पूर्ति करते हुए अखिल क्षेत्रीय वैष्णव परंपराओं के अनुरूप है।
The Ramapada Temple, situated at Jirabadi village in Ganjam district, Odisha, is a Vaishnava shrine dedicated to Lord Rama, revered locally in the form of Ramapada, a name signifying devotion to the sacred feet (pada) of Lord Rama. The temple represents an important centre of Rama worship in southern Odisha and reflects the long-standing popularity of the Ramayana tradition in the region. Although no inscriptional evidence has yet been discovered from the site, the Ramapada Temple is generally believed to have originated during the late medieval period, possibly between the 16th and 18th centuries CE. This period witnessed a widespread diffusion of Vaishnavism in Odisha, especially the cults of Rama, Krishna, and Jagannatha, supported by local chieftains, zamindars, and village communities. The establishment of a Rama temple at Jirabadi suggests the assimilation of the village into the broader Vaishnava religious landscape of Ganjam, a district historically influenced by both coastal Odisha traditions and southern Andhra cultural currents. Oral traditions preserved by local devotees point to long-standing ritual continuity at the site.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜିରାବାଡ଼ି ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାମପାଦ ମନ୍ଦିର ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା ପୀଠ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏବଂ ଏଠାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ରାମପାଦ ରୂପରେ ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ‘ରାମପାଦ’ ନାମଟି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରଣ (ପାଦ) ପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଉପାସନାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପ୍ରଚଳିତ ରାମାୟଣ ପରମ୍ପରାର ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଯଦିଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଥଳରୁ କୌଣସି ଶିଳାଲେଖୀୟ ପ୍ରମାଣ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇନାହିଁ, ତଥାପି ରାମପାଦ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ପତ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗରେ, ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୬ଶରୁ ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ, ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ଘଟିଥିଲା। ବିଶେଷକରି ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ଉପାସନା ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଖିଆ, ଜମିଦାର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୁଦାୟଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା। ଜିରାବାଡ଼ିରେ ଏକ ରାମ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଗଞ୍ଜାମର ବ୍ୟାପକ ବୈଷ୍ଣବ ଧାର୍ମିକ ପରିସର ସହ ଏହି ଗ୍ରାମର ସମ୍ପୃକ୍ତିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ପରମ୍ପରା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଆନ୍ଧ୍ରର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଆସିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା ଏହି ସ୍ଥଳରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ଓ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ନିରନ୍ତରତାକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ओडिशा के गंजाम जिले के जीराबाड़ी गांव में स्थित रामपदा मंदिर, भगवान राम को समर्पित एक वैष्णव तीर्थस्थल है, जहां स्थानीय रूप से उन्हें रामपदा के रूप में पूजा जाता है, जो भगवान राम के पवित्र चरणों (पाद) के प्रति भक्ति का प्रतीक है। यह मंदिर दक्षिणी ओडिशा में राम पूजा का एक महत्वपूर्ण केंद्र है और इस क्षेत्र में रामायण परंपरा की दीर्घकालिक लोकप्रियता को दर्शाता है। हालांकि अभी तक इस स्थल से कोई शिलालेखीय प्रमाण नहीं मिला है, लेकिन माना जाता है कि रामपदा मंदिर की उत्पत्ति उत्तर मध्यकालीन काल में, संभवतः 16वीं और 18वीं शताब्दी ईस्वी के बीच हुई थी। इस काल में ओडिशा में वैष्णव धर्म का व्यापक प्रसार हुआ, विशेष रूप से राम, कृष्ण और जगन्नाथ की पूजा का, जिसे स्थानीय सरदारों, जमींदारों और ग्राम समुदायों का समर्थन प्राप्त था। जीराबाड़ी में राम मंदिर की स्थापना से पता चलता है कि यह गांव गंजाम के व्यापक वैष्णव धार्मिक परिदृश्य में समाहित हो गया था, जो ऐतिहासिक रूप से तटीय ओडिशा परंपराओं और दक्षिणी आंध्र की सांस्कृतिक धाराओं दोनों से प्रभावित रहा है। स्थानीय श्रद्धालुओं द्वारा संरक्षित मौखिक परंपराएं इस स्थल पर लंबे समय से चली आ रही अनुष्ठानिक निरंतरता की ओर इशारा करती हैं।
The Uttaresvara Temple at Pitala, situated in Ganjam district of Odisha, is an important Shaiva shrine dedicated to Lord Shiva, worshipped here as Uttaresvara. The temple forms part of the dense sacred landscape of southern Odisha, where Shaivism has flourished alongside Vaishnavism from early medieval times onward. In the local religious life of Pitala and surrounding villages, the Uttaresvara Temple occupies a position of enduring spiritual and cultural importance. The Uttaresvara Temple is generally assigned to the medieval period, likely between the 18th and 19th centuries CE, on the basis of its architectural features and regional Shaiva traditions. During this period, Shaivism enjoyed strong patronage in Odisha under various ruling dynasties, and numerous temples dedicated to Shiva were established in both urban and rural settings. The name “Uttaresvara” (literally “the Lord of the North”) is significant in Shaiva geography and may indicate the temple’s ritual orientation or its position within a larger sacred network of Shiva shrines in the region. Local traditions associate the temple with long-standing worship practices. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପିତଳଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶୈବ ଉପାସନା ପୀଠ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ନାମରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ପରିସରର ଏକ ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ମଧ୍ୟଯୁଗରୁ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ସହିତ ଶୈବ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇଆସିଛି। ପିତଳ ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ତଥାପି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶୈବ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଧାର କରି ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟରେ, ନିର୍ମିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶଙ୍କ ଶାସନାଧୀନରେ ଶୈବ ଧର୍ମକୁ ବ୍ୟାପକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ମିଳିଥିଲା ଏବଂ ଉଭୟ ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। “ଉତ୍ତରେଶ୍ୱର” ନାମର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି “ଉତ୍ତର ଦିଗର ପ୍ରଭୁ”। ଶୈବ ଧାର୍ମିକ ଭୂଗୋଳରେ ଏହି ନାମର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ଏବଂ ଏହା ମନ୍ଦିରର ଧାର୍ମିକ ଅଭିମୁଖୀକରଣ କିମ୍ବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଶିବ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଗଠିତ ବୃହତ୍ତର ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ନେଟୱର୍କରେ ଏହାର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ସୂଚିତ କରିପାରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ओडिशा के गंजाम जिले में स्थित पिटाला का उत्तरेश्वर मंदिर, भगवान शिव को समर्पित एक महत्वपूर्ण शैव तीर्थस्थल है, जहाँ उनकी पूजा उत्तरेश्वर के रूप में की जाती है। यह मंदिर दक्षिणी ओडिशा के घने पवित्र भूभाग का हिस्सा है, जहाँ शैव धर्म और वैष्णव धर्म का विकास मध्यकाल से ही होता आ रहा है। पिटाला और आसपास के गाँवों के स्थानीय धार्मिक जीवन में उत्तरेश्वर मंदिर का आध्यात्मिक और सांस्कृतिक महत्व अटूट है। इसकी स्थापत्य विशेषताओं और क्षेत्रीय शैव परंपराओं के आधार पर, उत्तरेश्वर मंदिर को आमतौर पर मध्यकालीन माना जाता है, संभवतः 18वीं और 19वीं शताब्दी ईस्वी के बीच का। इस दौरान, ओडिशा में विभिन्न शासक राजवंशों के अधीन शैव धर्म को प्रबल संरक्षण प्राप्त था और शहरी और ग्रामीण दोनों क्षेत्रों में शिव को समर्पित कई मंदिर स्थापित किए गए थे। "उत्तरेश्वर" (जिसका शाब्दिक अर्थ है "उत्तर के स्वामी") नाम शैव भूगोल में महत्वपूर्ण है और यह मंदिर के अनुष्ठानिक महत्व या क्षेत्र में शिव मंदिरों के एक बड़े पवित्र नेटवर्क में इसकी स्थिति को इंगित करता है। स्थानीय परंपराएँ इस मंदिर को लंबे समय से चली आ रही पूजा पद्धतियों से जोड़ती हैं। यह मंदिर ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण करता है। पुरातत्व और पर्यटन की दृष्टि से, भावी पीढ़ियों के लिए इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा अत्यंत महत्वपूर्ण है।
The Jagannath Jew Temple at Chausathipada is a Vaishnavite shrine dedicated to Lord Jagannath, worshipped along with Balabhadra and Subhadra. It is one of several satellite temples around ancient Jajpur that sustained local worship and pilgrimage circuits connected to Viraja Kshetra. Constructed in the Kalinga temple tradition, likely with a rekha deula (vimana) and a modest jagamohana. The structure shows later renovations, but earlier stone elements and proportions indicate medieval origins. The temple precinct is compact, typical of village Jagannath shrines in coastal Odisha. Jajpur’s prominence as a religious capital from early historic to medieval times encouraged the growth of peripheral Jagannath temples. The Chausathipada Jagannath Jew Temple reflects the spread of the Jagannath cult beyond Puri, integrating local communities into the broader Vaishnavite network.
ଚଉଷଠିପଡ଼ାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜଗନ୍ନାଥ ଜିଉ ମନ୍ଦିର ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା ପୀଠ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଯାଜପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଅନେକ ଶାଖା ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ ଉପାସନା ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପରମ୍ପରାକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ରଖିଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ମନ୍ଦିରରେ ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ରେଖ ଦେଉଳ ଏବଂ ଏକ ସରଳ ଜଗମୋହନ ରହିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂରଚନାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ମରାମତି ଓ ନବୀକରଣର ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତେବେ, ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ଉପାଦାନ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଅନୁପାତ ଏହାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ମନ୍ଦିର ପରିସରଟି ଛୋଟ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ଯାହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ମଧ୍ୟଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଜପୁର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିବାରୁ, ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା। ଚଉଷଠିପଡ଼ାର ଜଗନ୍ନାଥ ଜିଉ ମନ୍ଦିର ପୁରୀ ବାହାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଉପାସନାର ପ୍ରସାରକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ବୈଷ୍ଣବ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିବାରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।
चौसठिपाड़ा स्थित जगन्नाथ ज्यू मंदिर भगवान जगन्नाथ को समर्पित एक वैष्णव तीर्थस्थल है, जहाँ बलभद्र और सुभद्रा के साथ उनकी पूजा की जाती है। यह प्राचीन जाजपुर के आसपास स्थित कई उप-मंदिरों में से एक है, जो विरज क्षेत्र से जुड़े स्थानीय पूजा और तीर्थयात्रा मार्गों को संचालित करता था। कलिंग मंदिर परंपरा के अनुसार निर्मित, इस मंदिर में संभवतः एक रेखा देउला (विमान) और एक साधारण जगमोहन है। संरचना में बाद में जीर्णोद्धार के निशान दिखाई देते हैं, लेकिन पहले के पत्थर के तत्व और अनुपात मध्ययुगीन काल की ओर संकेत करते हैं। मंदिर परिसर छोटा है, जो तटीय ओडिशा के ग्रामीण जगन्नाथ मंदिरों की विशेषता है। प्रारंभिक ऐतिहासिक काल से मध्ययुगीन काल तक धार्मिक राजधानी के रूप में जाजपुर के महत्व ने परिधीय जगन्नाथ मंदिरों के विकास को प्रोत्साहित किया। चौसठिपाड़ा जगन्नाथ ज्यू मंदिर पुरी से परे जगन्नाथ संप्रदाय के प्रसार को दर्शाता है, जो स्थानीय समुदायों को व्यापक वैष्णव नेटवर्क में एकीकृत करता है।
The Raghunatha Jew Temple is a Vaishnavite shrine dedicated to Lord Rama (Raghunatha). It represents one of the many satellite temples that developed around ancient Jajpur (Viraja Kshetra) to serve local settlements and pilgrimage routes. Presiding Deity: Raghunatha Jew (Lord Rama), often worshipped with Sita and Lakshmana in Odishan Vaishnava tradition. The honorific “Jew/Jiu” denotes the living presence of the deity and is common in Odisha’s temple nomenclature. Built in the Kalinga temple tradition, likely comprising a rekha deula (vimana) with a jagamohana (assembly hall). Presently partially preserved / altered, with later repairs and local renovations; original stone elements and proportions suggest medieval construction. The surrounding area yields architectural fragments indicative of an older sacred precinct.
ରଘୁନାଥ ଜିଉ ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ (ରଘୁନାଥ)ଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା ପୀଠ। ପ୍ରାଚୀନ ଯାଜପୁର (ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ର) ଚାରିପାଖରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନବସତି ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥଗୁଡ଼ିକର ଧାର୍ମିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଅନେକ ଶାଖା ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ। ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ରଘୁନାଥ ଜିଉ (ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମ)। ଓଡ଼ିଶାର ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହିତ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ନାମକରଣ ପରମ୍ପରାରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚଳନ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ରେଖ ଦେଉଳ ସହିତ ଜଗମୋହନ ରହିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ଦିରଟି ଆଂଶିକ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ମରାମତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ନବୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ତଥାପି, ମୂଳ ପଥର ଉପାଦାନ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଅନୁପାତ ଏହାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ନିର୍ମାଣକାଳକୁ ସୂଚିତ କରେ। ମନ୍ଦିରର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଏକ ପୁରାତନ ଧାର୍ମିକ ପରିସରର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସୂଚାଇଥାଏ।
रघुनाथ ज्यू मंदिर भगवान राम (रघुनाथ) को समर्पित एक वैष्णव तीर्थस्थल है। यह प्राचीन जाजपुर (विराज क्षेत्र) के आसपास विकसित हुए कई उप-मंदिरों में से एक है, जो स्थानीय बस्तियों और तीर्थयात्रा मार्गों की सेवा के लिए बनाए गए थे। मुख्य देवता: रघुनाथ ज्यू (भगवान राम), जिनकी ओडिशा की वैष्णव परंपरा में सीता और लक्ष्मण के साथ पूजा की जाती है। सम्मानसूचक शब्द "ज्यू/जिउ" देवता की सजीव उपस्थिति को दर्शाता है और ओडिशा के मंदिरों के नामकरण में यह आम है। कलिंग मंदिर परंपरा में निर्मित, इसमें संभवतः एक रेखा देउला (विमान) और एक जगमोहन (सभा कक्ष) शामिल है। वर्तमान में यह आंशिक रूप से संरक्षित/परिवर्तित है, जिसमें बाद में मरम्मत और स्थानीय जीर्णोद्धार किए गए हैं; मूल पत्थर के तत्व और अनुपात मध्ययुगीन निर्माण का संकेत देते हैं। आसपास के क्षेत्र में स्थापत्य के अवशेष मिलते हैं जो एक पुराने पवित्र परिसर का संकेत देते हैं।
Dhabaleswar Temple in Mohangiri, Kalahandi, is a significant, ancient (8th Century CE) Shiva temple, known as one of Odisha's oldest, featuring large stone blocks from ruins and a present temple with a black chlorite Shiva Lingam, surrounded by natural beauty and spiritual importance in Kalahandi's landscape, attracting pilgrims and heritage lovers. Believed to be Odisha's oldest surviving Shiva temple, predating famous temples like Lingaraj, showcasing early Kalinga architecture. Architectural Features: The site contains remnants of ancient temples, including large stone blocks with carvings, with the current temple housing a prominent black chlorite Shiva Lingam. Spiritual Importance: A major pilgrimage site, especially during festivals like Maha Shivaratri, attracting devotees seeking blessings and spiritual solace.
କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ମୋହନଗିରିଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହାକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନତମ ଶିବ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ। ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ସ୍ୱରୂପ ବୃହତ୍ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରରେ ଏକ କଳା କ୍ଲୋରାଇଟ୍ ପଥରର ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ସ୍ଥଳ କଳାହାଣ୍ଡିର ଐତିହ୍ୟ ପରିଦୃଶ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏହା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଓ ଐତିହ୍ୟପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଜୀବନ୍ତ ଶିବ ମନ୍ଦିର ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ବୋଲି ମତ ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ: ଏହି ପ୍ରତ୍ନସ୍ଥଳରେ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ ବୃହତ୍ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚିତ କରେ। ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କଳା କ୍ଲୋରାଇଟ୍ ପଥରର ଶିବଲିଙ୍ଗ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ: ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଭାବେ ପରିଚିତ। ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ପର୍ବପର୍ବାଣି ସମୟରେ ଏଠାକୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।
कालाहांडी के मोहनगिरी में स्थित धबलेश्वर मंदिर एक महत्वपूर्ण, प्राचीन (8वीं शताब्दी ईस्वी) शिव मंदिर है, जिसे ओडिशा के सबसे पुराने मंदिरों में से एक माना जाता है। इसमें खंडहरों से प्राप्त बड़े-बड़े पत्थर के शिलाखंड और वर्तमान मंदिर में काले क्लोराइट से बना शिवलिंग है। कालाहांडी के प्राकृतिक सौंदर्य और आध्यात्मिक महत्व से घिरा यह मंदिर तीर्थयात्रियों और विरासत प्रेमियों को आकर्षित करता है। माना जाता है कि यह ओडिशा का सबसे पुराना जीवित शिव मंदिर है, जो लिंगराज जैसे प्रसिद्ध मंदिरों से भी पुराना है और प्रारंभिक कलिंग वास्तुकला का उदाहरण प्रस्तुत करता है। वास्तुकला की विशेषताएं: इस स्थल पर प्राचीन मंदिरों के अवशेष मौजूद हैं, जिनमें नक्काशीदार बड़े-बड़े पत्थर के शिलाखंड शामिल हैं। वर्तमान मंदिर में काले क्लोराइट से बना एक भव्य शिवलिंग है। आध्यात्मिक महत्व: यह एक प्रमुख तीर्थ स्थल है, विशेष रूप से महाशिवरात्रि जैसे त्योहारों के दौरान, जो आशीर्वाद और आध्यात्मिक शांति की तलाश में आने वाले भक्तों को आकर्षित करता है।
The Manikeswari Temple in Thuamul Rampur is a very important Hindu shrine dedicated to Goddess Manikeswari, a powerful regional form of Adi Shakti (Divine Mother) revered in Kalahandi district of Odisha. This temple is one of the major centers of Manikeswari worship in the region, alongside the famous temple in Bhawanipatna. Thuamul Rampur is a scenic town in southern Kalahandi, often called the “Kashmir of Kalahandi” due to its pleasant climate and surrounding hills. The Manikeswari shrine here holds deep cultural and spiritual importance for the local people and devotees from across the district. Presiding Deity: Goddess Manikeswari — regarded as a potent protective and benevolent mother goddess associated with strength, wealth, and welfare of her devotees. The goddess is an ancient Ishta Devi (community tutelary deity) of the people in parts of western Odisha, especially in the tribal and agrarian belts of Kalahandi. Historical worship of Manikeswari in the region dates back many centuries. Manikeswari is also worshipped in other places of Odisha such as Bhawanipatna (the district headquarters), Jugasaipatna, Kashipur (Rayagada), and Himgir (Sundargarh) — showing her widespread cultural significance across the state. The Manikeswari Temple at Thuamul Rampur is listed as a 19th-century temple.
ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ଉପାସନା ପୀଠ। ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆଦିଶକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ରହିଛି। ଭବାନୀପାଟଣାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁରର ଏହି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ଉପାସନାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର। ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁର ଦକ୍ଷିଣ କଳାହାଣ୍ଡିର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହାର ମନୋରମ ଜଳବାୟୁ ଓ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ପର୍ବତ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ “କଳାହାଣ୍ଡିର କାଶ୍ମୀର” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାକାର ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମେତ ସମଗ୍ର ଜିଲ୍ଲାର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗଭୀର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ: ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ମାତୃଦେବୀ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ସେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଇଷ୍ଟଦେବୀ (ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ) ଭାବେ ପୂଜିତ ହୋଇଆସୁଛନ୍ତି। ବିଶେଷକରି କଳାହାଣ୍ଡିର ଆଦିବାସୀ ଓ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କ ଉପାସନାର ଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଉପାସନା ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଉପାସନା ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଭବାନୀପାଟଣା (ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମା), ଜୁଗସାଇପାଟଣା, କାଶୀପୁର (ରାୟଗଡ଼ା) ଏବଂ ହେମଗିର (ସୁନ୍ଦରଗଡ଼) ଅନ୍ୟତମ। ଏହା ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବୀ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ। ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁରର ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ମନ୍ଦିର ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
थुआमूल रामपुर में स्थित मानिकेश्वरी मंदिर, देवी मानिकेश्वरी को समर्पित एक अत्यंत महत्वपूर्ण हिंदू तीर्थस्थल है। मानिकेश्वरी ओडिशा के कालाहांडी जिले में पूजी जाने वाली आदि शक्ति (दिव्य माता) का एक शक्तिशाली क्षेत्रीय रूप हैं। भवानीपटना के प्रसिद्ध मंदिर के साथ-साथ यह मंदिर इस क्षेत्र में मानिकेश्वरी पूजा के प्रमुख केंद्रों में से एक है। थुआमूल रामपुर दक्षिणी कालाहांडी का एक सुरम्य शहर है, जिसे अपने सुखद मौसम और आसपास की पहाड़ियों के कारण अक्सर "कालाहांडी का कश्मीर" कहा जाता है। यहां स्थित मानिकेश्वरी मंदिर स्थानीय लोगों और जिले भर के भक्तों के लिए गहरा सांस्कृतिक और आध्यात्मिक महत्व रखता है। अधिष्ठाता देवी: देवी मानिकेश्वरी - जिन्हें अपने भक्तों की शक्ति, धन और कल्याण से जुड़ी एक शक्तिशाली रक्षक और दयालु मातृ देवी के रूप में माना जाता है। यह देवी पश्चिमी ओडिशा के कुछ हिस्सों, विशेष रूप से कालाहांडी के आदिवासी और कृषि क्षेत्रों में रहने वाले लोगों की एक प्राचीन इष्ट देवी (सामुदायिक संरक्षक देवी) हैं। इस क्षेत्र में मानिकेश्वरी की ऐतिहासिक पूजा कई शताब्दियों पुरानी है। ओडिशा के अन्य स्थानों जैसे भवानीपटना (जिला मुख्यालय), जुगासाईपटना, काशीपुर (रायगढ़) और हिमगीर (सुंदरगढ़) में भी मणिकेश्वरी की पूजा की जाती है, जो राज्य भर में उनके व्यापक सांस्कृतिक महत्व को दर्शाता है। थुआमूल रामपुर स्थित मणिकेश्वरी मंदिर को 19वीं शताब्दी का मंदिर माना जाता है।
Baladev Jew Temple (also Sri Baladevjew Temple) is one of the most important Hindu pilgrimage sites in Kendrapara district, Odisha, dedicated to Lord Baladeva (Balabhadra) — the elder brother of Lord Jagannath. It is located in Ichhapur (also called Tulasi Kshetra), about 5 km from Kendrapara town. It is believed that Khan-I-Duran, the subedar of Odisha during the Mughal Emperor Aurangzeb's reign demolished the original temple of Baladevjew in 1661 and built a mosque on the remains of the temple. Devotees took the deity in disguise in a boat through the river Govari and kept him in a secret place near Baranga (Chhedara) Jungle. Afterwards it was shifted to Balarampur village near Luna river at Sakhi Bata. Later it was transferred to the present day Icchapur temple.
ବଳଦେବ ଜିଉ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଭଗବାନ ବଳଦେବ (ବଳଭଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଏହା କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୫ କି.ମି. ଦୂରରେ ଥିବା ଇଚ୍ଛାପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ପ୍ରଚଳିତ ମତାନୁସାରେ, ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ସୁବେଦାର ଖାନ୍-ଇ-ଦୁରାନ୍ ୧୬୬୧ ମସିହାରେ ବଳଦେବଜିଉଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଏହାର ଅବଶେଷ ଉପରେ ଏକ ମସଜିଦ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଛଦ୍ମବେଶରେ ଏକ ଡଙ୍ଗାରେ ଗୋବରୀ ନଦୀ ଦେଇ ନେଇଯାଇ ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦେବବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ସାଖୀବଟ ନିକଟସ୍ଥ ଲୁଣା ନଦୀ କୂଳର ବଳରାମପୁର ଗ୍ରାମକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଇଚ୍ଛାପୁରସ୍ଥିତ ମନ୍ଦିରକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା।
बलदेव ज्यू मंदिर (श्री बलदेवज्यू मंदिर के नाम से भी जाना जाता है) ओडिशा के केंद्रपाड़ा जिले में स्थित प्रमुख हिंदू तीर्थ स्थलों में से एक है। यह मंदिर भगवान जगन्नाथ के बड़े भाई भगवान बलदेव (बलभद्र) को समर्पित है। यह मंदिर केंद्रपाड़ा शहर से लगभग 5 किमी दूर इच्छापुर (जिसे तुलसी क्षेत्र भी कहा जाता है) में स्थित है। ऐसा माना जाता है कि मुगल सम्राट औरंगजेब के शासनकाल में ओडिशा के सूबेदार खान-ए-दुरान ने 1661 में बलदेवज्यू मंदिर के मूल मंदिर को ध्वस्त कर दिया और उसके अवशेषों पर एक मस्जिद का निर्माण करवाया। भक्तों ने मूर्ति को भेष बदलकर नाव से गोवारी नदी के पार ले जाकर बरंगा (छेदरा) जंगल के पास एक गुप्त स्थान पर रखा। बाद में इसे सखी बाटा में लूना नदी के पास बलरामपुर गांव में स्थानांतरित कर दिया गया। फिर इसे वर्तमान इच्छापुर मंदिर में स्थापित किया गया।
The Karteswar Temple, also locally known as the Golakhabihari Temple, is a historic Hindu temple located in the village of Korua (Korua Patkura) in Kendrapara district, Odisha. It’s recognized in heritage documentation for the district and is notable for its distinctive architecture and river-side setting. The temple is a place of Shaivite and Vaishnavite worship, with the name Karteswar often referring to Lord Shiva (Iswar) in reverence, and Golakhabihari reflecting a local/folk devotional title whose exact origin may be tied to local tradition. It has unique superstructure — specifically its twelve mastaka (crowns or upper portions) in pidha style, which is an uncommon feature in Odisha temple architecture. The temple likely dates from the 19th century A.D., alongside other similar regional temples, such as those included in the Kendrapara district cultural inventory. The temple is on the left bank of the Chitrotpala River, making it both a spiritual and scenic spot — characteristic of many temples in Kendrapara which are built near rivers and water bodies.
କାର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଗୋଲଖବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର କୋରୁଆ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଜିଲ୍ଲାର ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦଲିଲରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀ ଓ ନଦୀକୂଳସ୍ଥିତ ମନୋରମ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ‘କାର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର’ ନାମଟି ସାଧାରଣତଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାସୂଚକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ‘ଗୋଲଖବିହାରୀ’ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବା ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ଭକ୍ତିମୂଳକ ନାମ, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇଥାଇପାରେ। ମନ୍ଦିରର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗ ବା ମସ୍ତକ ଏହାର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ବିଶେଷତଃ, ଏଥିରେ ପୀଢ଼ ଶୈଳୀର ବାରଟି ମସ୍ତକ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଏପରି ବାରଟି ମସ୍ତକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକ ଅସାଧାରଣ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଐତିହ୍ୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ତାଲିକାରେ ସାମିଲ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏହାର ନିର୍ମାଣକାଳର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି। କାର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରଟି ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା ନଦୀର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ନଦୀକୂଳସ୍ଥିତି ମନ୍ଦିରଟିକୁ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ସହିତ ଏକ ମନୋରମ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟ ରୂପ ଦେଇଛି। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଅନେକ ମନ୍ଦିର ନଦୀ ଓ ଜଳାଶୟ ନିକଟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ସେହି ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଉଦାହରଣ।
कर्तेश्वर मंदिर, जिसे स्थानीय रूप से गोलाखाबिहारी मंदिर के नाम से भी जाना जाता है, ओडिशा के केंद्रपाड़ा जिले के कोरुआ (कोरुआ पटकुरा) गांव में स्थित एक ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। इसे जिले के विरासत दस्तावेजों में मान्यता प्राप्त है और यह अपनी विशिष्ट वास्तुकला और नदी के किनारे स्थित होने के लिए उल्लेखनीय है। यह मंदिर शैव और वैष्णव धर्मों के लिए पूजा का केंद्र है, जहां कर्तेश्वर नाम अक्सर श्रद्धापूर्वक भगवान शिव (ईश्वर) को संदर्भित करता है, जबकि गोलाखाबिहारी एक स्थानीय/लोक भक्ति उपाधि को दर्शाता है, जिसका सटीक मूल स्थानीय परंपरा से जुड़ा हो सकता है। इसकी अनूठी संरचना है - विशेष रूप से पिधा शैली में बने इसके बारह मस्तक (मुकुट या ऊपरी भाग), जो ओडिशा के मंदिर वास्तुकला में एक दुर्लभ विशेषता है। यह मंदिर संभवतः 19वीं शताब्दी ईस्वी का है, जो केंद्रपाड़ा जिले की सांस्कृतिक सूची में शामिल अन्य समान क्षेत्रीय मंदिरों के साथ ही बना है। यह मंदिर चित्रोत्पला नदी के बाएं किनारे पर स्थित है, जो इसे एक आध्यात्मिक और दर्शनीय स्थल बनाता है - यह केंद्रपाड़ा के कई मंदिरों की विशेषता है जो नदियों और जल निकायों के पास बने हैं।
The temple is located in the Indian state of Odisha, in the Kendrapara District. Brahmani River is the nearest river. The temple is about one kilometre away from the center of tehsil Aul, which is situated about 146 km from the state capital of Bhubaneswar. It is 17 km from Pattamundai and 38 km from Kendrapara. Regular bus services are available from Kendrapara, Cuttack, Bhadrak and Bhubaneswar. The nearest railway station is Bhadrak, on the Chennai–Howrah railway route. The king of Aul was a devotee of Lakshmi-Varaha. The deity was in the Biraja Temple in the Jajpur District, along with Yajna Baraha Temple and the king often went there to offer Puja, which is a Hindu act of worship. One day during the month of Shraavana, the Baitarani River flooded, so the darsana was cancelled. Believing that the deity couldn't tolerate that, the king dreamed that the deity came with him to his place to Aul (locally called Alli). One day the deity came, following the king's path of return, after puja. As the king was returning by horseback, he listened to the sound of the deity following him. At Aul the sound of the deity's walking stopped. In this place, the devoted king built the deity's holy temple. The Yajna Baraha Temple remains there in Jajpur. The present temple was renovated by the late king of Aul, Sri Brajasundar Dev during the 20th century, after the temple had been in a ruined state for the previous 500 years.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ନିକଟତମ ନଦୀ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ। ମନ୍ଦିରଟି ଆଳି ତହସିଲର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆଳି ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି। ଏହା ପଟ୍ଟାମୁଣ୍ଡାଇଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୭ କିଲୋମିଟର ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୮ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା, କଟକ, ଭଦ୍ରକ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ନିୟମିତ ବସ୍ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ ରହିଛି। ଆଳିର ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବରାହଙ୍କର ଜଣେ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବିରଜା ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଯଜ୍ଞ ବରାହ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ। ରାଜା ନିୟମିତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ। ଥରେ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ବନ୍ୟା ଆସିବାରୁ ରାଜାଙ୍କ ଦେବଦର୍ଶନ ବାତିଲ ହୋଇଥିଲା। ଦେବତା ଏହି ବିରହ ସହିପାରୁନଥିବେ ବୋଲି ରାଜା ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବତା ତାଙ୍କ ସହ ଆଳିକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି। ପରେ ଦିନେ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ରାଜା ଆଳିକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଆସିଥିଲେ ବୋଲି କଥିତ ଅଛି। ରାଜା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଫେରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପଦଚାରଣର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରୁଥିଲେ। ଆଳିରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପଦଚାରଣର ଶବ୍ଦ ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତ ରାଜା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଯାଜପୁରରେ ଯଜ୍ଞ ବରାହ ମନ୍ଦିର ଏବେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ ରହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରଟି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ବର୍ଷ ଧରି ଜୀର୍ଣ୍ଣାବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ପରେ, ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆଳିର ପୂର୍ବତନ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗତ ଶ୍ରୀ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦର ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା।
यह मंदिर ओडिशा राज्य के केंद्रपारा जिले में स्थित है। ब्राह्मणी नदी निकटतम नदी है। यह मंदिर औल तहसील के केंद्र से लगभग एक किलोमीटर दूर है, जो राज्य की राजधानी भुवनेश्वर से लगभग 146 किलोमीटर दूर है। यह पट्टामुंडई से 17 किलोमीटर और केंद्रपारा से 38 किलोमीटर दूर है। केंद्रपारा, कटक, भद्रक और भुवनेश्वर से नियमित बस सेवाएं उपलब्ध हैं। निकटतम रेलवे स्टेशन भद्रक है, जो चेन्नई-हावड़ा रेलवे मार्ग पर स्थित है। औल के राजा लक्ष्मी-वराह के भक्त थे। देवता जाजपुर जिले के बिरजा मंदिर में यज्ञ वराह मंदिर के साथ विराजमान थे और राजा अक्सर वहां पूजा करने जाते थे, जो एक हिंदू धार्मिक अनुष्ठान है। श्रावण माह में एक दिन बैतरानी नदी में बाढ़ आ गई, इसलिए दर्शन रद्द कर दिए गए। यह मानते हुए कि देवता इसे सहन नहीं कर सकते, राजा ने स्वप्न देखा कि देवता उनके साथ औल (स्थानीय रूप से अल्ली कहा जाता है) में उनके स्थान पर आए। एक दिन, पूजा के बाद, देवता राजा के लौटने के मार्ग का अनुसरण करते हुए आए। जब राजा घोड़े पर सवार होकर लौट रहे थे, तो उन्होंने अपने पीछे देवता के आने की आहट सुनी। औल पहुँचकर देवता के चलने की आहट बंद हो गई। इस स्थान पर, भक्त राजा ने देवता का पवित्र मंदिर बनवाया। जाजपुर में स्थित यज्ञ बराहा मंदिर आज भी वहीं है। वर्तमान मंदिर का जीर्णोद्धार औल के दिवंगत राजा श्री ब्रजसुंदर देव ने 20वीं शताब्दी में करवाया था, इससे पहले यह मंदिर 500 वर्षों से जीर्ण-शीर्ण अवस्था में था।
The Chandramouli Temple in Chandan Nagar, near Pattamundai, Kendrapara, Odisha, is an ancient, revered Lord Shiva temple known for its traditional Kalinga architecture, detailed carvings, and spiritual ambiance, a significant religious site for devotees, especially during Maha Shivratri, offering a blend of history and divinity. The temple is devoted to Lord Shiva, worshipped here as Chandramouli — a revered form of Shiva often associated with the “Garland of the Moon” on his matted locks (chandra-mouli literally means “one who wears the moon”). Devotees visit regularly for darshan, puja, and prayers, particularly during Shivaratri, when congregational worship and special rituals are performed. About 33 km from Kendrapara town; Pattamundai is the nearest bus stop. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ପଟ୍ଟାମୁଣ୍ଡାଇ ନିକଟସ୍ଥ ଚନ୍ଦନ ନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିର ପବିତ୍ର ଶୈବପୀଠ ଅଟେ । ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଏହି ମନ୍ଦିରର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ, ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରେ ଏଠାରେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ଶିବ, ଯିଏ ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ନାମରେ ପୂଜିତ। ‘ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ଯିଏ ନିଜ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି’। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରଣର ଏହି ରୂପ ସହ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ନାମଟି ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଦର୍ଶନ, ପୂଜା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ପାଇଁ ଆସିଥାନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରେ ସମୂହ ପୂଜା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ମନ୍ଦିରଟି କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୩ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ନିକଟତମ ବସ୍ଷ୍ଟପ୍ ହେଉଛି ପଟ୍ଟାମୁଣ୍ଡାଇ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ओडिशा के केंद्रपाड़ा जिले के पट्टामुंडई के पास चंदन नगर में स्थित चंद्रमौली मंदिर, भगवान शिव का एक प्राचीन और पूजनीय मंदिर है। यह मंदिर अपनी पारंपरिक कलिंग वास्तुकला, बारीक नक्काशी और आध्यात्मिक वातावरण के लिए प्रसिद्ध है। यह भक्तों के लिए, विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान, एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल है, जो इतिहास और दिव्यता का अनूठा संगम प्रस्तुत करता है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है, जिनकी पूजा चंद्रमौली के रूप में की जाती है - शिव का एक पूजनीय रूप जो अक्सर उनकी जटाओं पर "चंद्रमा की माला" से जुड़ा होता है (चंद्रमौली का शाब्दिक अर्थ है "चंद्रमा धारण करने वाला")। भक्त नियमित रूप से दर्शन, पूजा और प्रार्थना के लिए आते हैं, विशेष रूप से शिवरात्रि के दौरान, जब सामूहिक पूजा और विशेष अनुष्ठान किए जाते हैं। केंद्रपाड़ा शहर से लगभग 33 किमी दूर, पट्टामुंडई निकटतम बस स्टॉप है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातात्विक और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
Batrisha Singhasan in Nandapur, Koraput, is a significant historical site featuring a 32-step rock formation believed to be the throne of King Vikramaditya of the ancient Jeypore Kingdom, used for administration and justice, with nearby shrines for Ganesha and Bhairavnath, showcasing rich regional heritage despite maintenance issues. The site has a natural rock structure with 32 steps, believed to be King Vikramaditya's court where he delivered judgments. It Represents the rich cultural and royal past of the Jeypore kingdom. The site includes a large red Ganesha idol and the Bhairavnath shrine, noted for its Odishan style. It is situated in Nandapur, an old capital, about 44-45 km from Koraput town.
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳ। ଏଠାରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଶିଳାରେ ନିର୍ମିତ ୩୨ଟି ପାହାଚ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଶିଳା ଗଠନ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ସିଂହାସନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। କଥିତ ଅନୁସାରେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ରାଜାଙ୍କ ରାଜଦରବାର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ରାଜା ଏଠାରେ ବସି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିବାଦର ବିଚାର କରି ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ, ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜକୀୟ ଅତୀତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମାରକ। ଏହି ସ୍ଥଳ ପରିସରରେ ଏକ ବଡ଼ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଭୈରବନାଥଙ୍କ ପୀଠ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଭୈରବନାଥଙ୍କ ପୀଠଟି ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ବହନ କରେ।ନନ୍ଦପୁର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଏହା କୋରାପୁଟ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪୪–୪୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ରାଜକୀୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ।
कोरापुट के नंदपुर में स्थित बत्रिशा सिंहासन एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थल है, जिसमें 32 सीढ़ियों वाली एक चट्टानी संरचना है, जिसे प्राचीन जयपुर साम्राज्य के राजा विक्रमादित्य का सिंहासन माना जाता है। इसका उपयोग प्रशासन और न्याय के लिए किया जाता था। पास में गणेश और भैरवनाथ के मंदिर भी हैं, जो रखरखाव संबंधी समस्याओं के बावजूद समृद्ध क्षेत्रीय विरासत को प्रदर्शित करते हैं। इस स्थल पर 32 सीढ़ियों वाली एक प्राकृतिक चट्टानी संरचना है, जिसे राजा विक्रमादित्य का दरबार माना जाता है, जहाँ वे न्यायनिर्णय देते थे। यह जयपुर साम्राज्य के समृद्ध सांस्कृतिक और शाही अतीत को दर्शाता है। इस स्थल में गणेश जी की एक विशाल लाल प्रतिमा और भैरवनाथ का मंदिर है, जो अपनी ओडिशा शैली के लिए प्रसिद्ध है। यह कोरापुट शहर से लगभग 44-45 किमी दूर, प्राचीन राजधानी नंदपुर में स्थित है।
The Bhairabi Temple in Boriguma, Koraput, is a historic, protected monument located, near Boriguma town, known for its ancient stone carvings and cultural significance, attracting devotees and tourists to this spiritually rich region of Odisha. Considered centuries old, the temple (sometimes called Bhairab Temple) is a notable landmark in the area, featuring ancient stonework that tells local history. The temple is devoted to Goddess Bhairabi, a form of Shakti associated with powerful protective energy in the Hindu tradition. Devotees visit here to offer puja, prayers, and offerings, particularly seeking protection, blessing, prosperity, and spiritual strength related to the Goddess. Bhairabi temples across Odisha are generally visited by devotees from nearby villages and towns, especially during Navratri and Durga Puja.
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ବୋରିଗୁମ୍ମା ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୈରବୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ । ପ୍ରାଚୀନ ପଥରର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିଚିତ। ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏହା ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହାକୁ ଭୈରବ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ନିର୍ମାଣ ଓ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ ବହନ କରେ। ଏହା ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ମନ୍ଦିରର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ମା’ ଭୈରବୀ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଭୈରବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୂପ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ସେ ସୁରକ୍ଷାଦାୟିନୀ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବିବେଚିତ। ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ପୂଜା, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସୁରକ୍ଷା, ମଙ୍ଗଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ମା’ଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତଥାପି ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଭୈରବୀ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଏଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରୁ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆସିଥାନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ନବରାତ୍ରି ଓ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଅବସରରେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ।
कोरापुट के बोरिगुमा में स्थित भैरबी मंदिर, बोरिगुमा कस्बे के पास स्थित एक ऐतिहासिक और संरक्षित स्मारक है। यह मंदिर अपनी प्राचीन पत्थर की नक्काशी और सांस्कृतिक महत्व के लिए जाना जाता है, जो ओडिशा के इस आध्यात्मिक रूप से समृद्ध क्षेत्र में श्रद्धालुओं और पर्यटकों को आकर्षित करता है। सदियों पुराना माना जाने वाला यह मंदिर (जिसे कभी-कभी भैरब मंदिर भी कहा जाता है) इस क्षेत्र का एक प्रमुख स्थल है, जिसमें प्राचीन पत्थर की नक्काशी स्थानीय इतिहास बयां करती है। यह मंदिर देवी भैरबी को समर्पित है, जो हिंदू परंपरा में शक्तिशाली सुरक्षात्मक ऊर्जा से जुड़ी शक्ति का एक रूप हैं। श्रद्धालु यहां पूजा-अर्चना और चढ़ावा चढ़ाने आते हैं, विशेष रूप से देवी से सुरक्षा, आशीर्वाद, समृद्धि और आध्यात्मिक शक्ति की कामना करते हैं। ओडिशा भर के भैरबी मंदिरों में आमतौर पर आसपास के गांवों और कस्बों से श्रद्धालु आते हैं, खासकर नवरात्रि और दुर्गा पूजा के दौरान।
The Bhairavi Group of Temples in Nandapur (Koraput district) refers to a cluster of small shrine ruins and temple remains associated with Goddess Bhairavi / Bhairava-related worship scattered around the Bhitaragarh area of the ancient Nandapur settlement. These form part of the broader archaeological and religious landscape of old Nandapur, once the capital region of the Jeypore kingdom. It revered as a place for Shakti worship and associated with the practice of tantra. The Bhairavi Group of Temples is listed in official heritage and disaster management records as dating to around the 19th century A.D. under that designation — indicating later temple construction or consolidation in the general historic temple area of Nandapur. Nandapur itself is notable for ancient temple ruins, Shaiva and Shakta shrines, and other archaeological vestiges from much earlier eras, reflecting its role as a significant religious and political centre centuries ago. The group is associated primarily with Goddess Bhairavi (a fierce form of Shakti) and Bhairava (a form of Shiva’s attendant aspect), reflecting local Shakta-Shaiva devotional practices. Locally this area contains ruined images and fragments associated with Bhairavi, Ganesh, Narasimha, and other deities showing how diverse devotional traditions were once interlinked at Nandapur.
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୈରବୀ ମନ୍ଦିରସମୂହ ପ୍ରାଚୀନ ନନ୍ଦପୁର ବସତିର ଭିତରଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ରହିଥିବା କେତେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିରର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଦେବୀ ଭୈରବୀ ଏବଂ ଭୈରବ ସମ୍ପର୍କିତ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପ୍ରାଚୀନ ନନ୍ଦପୁରର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରିଦୃଶ୍ୟର ଏହା ଏକ ଅଂଶ। ଏକଦା ନନ୍ଦପୁର ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ନନ୍ଦପୁରର ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ତନ୍ତ୍ର ସାଧନାର ପରମ୍ପରା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ମନେ କରାଯାଏ। ସରକାରୀ ଐତିହ୍ୟ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଲେଖରେ “ଭୈରବୀ ମନ୍ଦିରଗୋଷ୍ଠୀ” ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏହା ନନ୍ଦପୁରର ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ଅଞ୍ଚଳରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କିମ୍ବା ପୁନଃନିର୍ମାଣ/ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ଦିଏ। ତେବେ, ନନ୍ଦପୁର ନିଜେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ, ଶୈବ ଓ ଶାକ୍ତ ଉପାସନାସ୍ଥଳୀ ତଥା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଏହି ଅବଶେଷଗୁଡ଼ିକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ନନ୍ଦପୁର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିରସମୂହର ପ୍ରମୁଖ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ମା’ ଭୈରବୀ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ଉଗ୍ର ରୂପ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହା ସହିତ ଭୈରବ, ଯିଏ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଏକ ରୂପ, ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାସନା ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ। ଏହା ନନ୍ଦପୁରରେ ପ୍ରଚଳିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାକ୍ତ-ଶୈବ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିଫଳନ କରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୈରବୀ, ଗଣେଶ, ନୃସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଭଗ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତି, ପ୍ରତିମା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଅବଶେଷଗୁଡ଼ିକ ନନ୍ଦପୁରରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରଦାନ କରେ।
नंदपुर (कोरापुट जिला) में भैरवी मंदिर समूह प्राचीन नंदपुर बस्ती के भीतरागढ़ क्षेत्र में बिखरे हुए देवी भैरवी/भैरव की पूजा से जुड़े छोटे मंदिर खंडहरों और मंदिर अवशेषों का एक समूह है। ये प्राचीन नंदपुर के व्यापक पुरातात्विक और धार्मिक परिदृश्य का हिस्सा हैं, जो कभी जयपुर साम्राज्य की राजधानी था। इसे शक्ति पूजा के लिए एक पूजनीय स्थान माना जाता है और यह तंत्र साधना से जुड़ा हुआ है। भैरवी मंदिर समूह को आधिकारिक विरासत और आपदा प्रबंधन अभिलेखों में लगभग 19वीं शताब्दी ईस्वी के रूप में सूचीबद्ध किया गया है - जो नंदपुर के सामान्य ऐतिहासिक मंदिर क्षेत्र में बाद में मंदिर निर्माण या समेकन को दर्शाता है। नंदपुर स्वयं प्राचीन मंदिर खंडहरों, शैव और शाक्त मंदिरों और बहुत पहले के युगों के अन्य पुरातात्विक अवशेषों के लिए उल्लेखनीय है, जो सदियों पहले एक महत्वपूर्ण धार्मिक और राजनीतिक केंद्र के रूप में इसकी भूमिका को दर्शाते हैं। यह समूह मुख्य रूप से देवी भैरवी (शक्ति का एक उग्र रूप) और भैरव (शिव के सेवक का एक रूप) से जुड़ा है, जो स्थानीय शाक्त-शैव भक्ति प्रथाओं को दर्शाता है। स्थानीय स्तर पर इस क्षेत्र में भैरवी, गणेश, नरसिम्हा और अन्य देवी-देवताओं से जुड़ी खंडहर मूर्तियां और अवशेष मौजूद हैं, जो यह दर्शाते हैं कि नंदपुर में एक समय में विविध भक्ति परंपराएं आपस में जुड़ी हुई थीं।
The Ganesha Temple in Nandapur, Koraput, is a significant historical and religious site, home to a large, ancient six-foot Ganesha idol near the famous 32-step /nav"Batrisa Sinhasana" (Throne of Vikramaditya), showcasing rich local history. Nandapur was the ancient capital of the Jeypore Kingdom, and the area features relics from that era. A prominent, six-foot tall Ganesha statue located within the temple complex.This worship site is typically visited by devotees and locals, especially on festivals and occasions dedicated to Lord Ganesha such as Ganesh Chaturthi.
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୀଠ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ (ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ସିଂହାସନ) ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ପ୍ରାୟ ୬ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ଏହି ସ୍ଥଳ ନନ୍ଦପୁରର ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ଥାନୀୟ ଇତିହାସ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଭୈରବନାଥଙ୍କ ପୀଠ ସମେତ ନନ୍ଦପୁରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ସହିତ ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ରାଜଧାନୀ ନନ୍ଦପୁରର ଐତିହାସିକ ଆକର୍ଷଣକୁ ଆହୁରି ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି। ନନ୍ଦପୁର ପ୍ରାଚୀନ ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ରାଜକୀୟ ଯୁଗର ବିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଗଣେଶ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅବସ୍ଥିତ ୬ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଗଣେଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଏହି ସ୍ଥଳର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ। ଭକ୍ତ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସି ପୂଜା, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଭଳି ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅବସରରେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ।
कोरापुट के नंदपुर में स्थित गणेश मंदिर एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक और धार्मिक स्थल है। यहाँ प्रसिद्ध 32 सीढ़ियों वाले "बत्रिश सिंहासन" (विक्रमादित्य का सिंहासन) के पास एक विशाल, छह फुट की प्राचीन गणेश प्रतिमा है, जो समृद्ध स्थानीय इतिहास को दर्शाती है। नंदपुर प्राचीन काल में जयपुर साम्राज्य की राजधानी था और इस क्षेत्र में उस युग के अवशेष मौजूद हैं। मंदिर परिसर में छह फुट की एक प्रमुख गणेश प्रतिमा स्थित है। यह पूजा स्थल आमतौर पर भक्तों और स्थानीय लोगों द्वारा, विशेष रूप से गणेश चतुर्थी जैसे भगवान गणेश को समर्पित त्योहारों और अवसरों पर दर्शन के लिए आता है।
The Jain Temple at Subai, Koraput, Odisha, is an ancient complex of five temples built by Jain devotees, showcasing Triratha architecture and housing idols of Mahavira, Parshwanath, and Rishabhanatha, serving as a historical hub and spiritual site. Believed to date back to the 4th-12th centuries, highlighting Jainism's historical presence in the region. The site is on the Koraput–Nandapur road in southern Odisha, about 34 km from Koraput town and roughly 15 km from Semiliguda. The Subai site is a medieval Jain centre where Jain traders and settlers once flourished, likely drawn to the region by gemstone and trade routes connecting central India with the east. Archaeological evidence shows that the temple complex dates back to early centuries (traditionally as early as 4th century CE), although precise dates vary between sources. Historically, there were about five to ten small Jain temples (shrines) within a compound near Panagiri/Pangiri hill, though only six remain visible today.
ଓଡ଼ିଶାର କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ସୁବାଇଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜୈନ ମନ୍ଦିରସମୂହ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ। ଏହି ପରିସରରେ ଜୈନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପାଞ୍ଚଟି ମନ୍ଦିର ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ତ୍ରିରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟଶୈଳୀର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ମହାବୀର, ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ ଓ ଋଷଭନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପୂଜିତ ହେଉଥିବା ସହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ପରିସରର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଏଠାରେ ମିଳୁଥିବା ଏକ ଅନନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ଥଳର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବଝାଇଥାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏଠାରେ ପରବ ଭଳି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରସମୂହ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୪ର୍ଥରୁ ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟର ସମୟକାଳର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ଉପସ୍ଥିତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ। ସୁବାଇ କୋରାପୁଟ–ନନ୍ଦପୁର ରାସ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ କୋରାପୁଟ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୪ କିଲୋମିଟର ଓ ସେମିଳିଗୁଡ଼ାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି। ସୁବାଇ ଏକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଜୈନ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ସମୟରେ ଜୈନ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଜୈନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ରତ୍ନ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାରତକୁ ପୂର୍ବ ଭାରତ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଜୈନ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବସତିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସରର ଇତିହାସ ପ୍ରାଚୀନ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ। କେତେକ ପରମ୍ପରାଗତ ମତାନୁସାରେ ଏହାକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତେବେ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ରୋତରେ ଏହାର ନିର୍ମାଣକାଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଭିନ୍ନ ମତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଇତିହାସରେ ପଣାଗିରି/ପାଙ୍ଗିରି ପାହାଡ଼ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ପରିସରରେ ପ୍ରାୟ ୫ରୁ ୧୦ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୈନ ମନ୍ଦିର ବା ଉପାସନାସ୍ଥଳୀ ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬ଟି ମନ୍ଦିରର ଅବଶେଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହିଛି ।
ओडिशा के कोरापुट जिले में स्थित सुबाई जैन मंदिर, जैन भक्तों द्वारा निर्मित पांच मंदिरों का एक प्राचीन परिसर है, जो त्रिरथ वास्तुकला का उदाहरण प्रस्तुत करता है और इसमें महावीर, पार्श्वनाथ और ऋषभनाथ की मूर्तियां स्थापित हैं। यह एक ऐतिहासिक केंद्र और आध्यात्मिक स्थल के रूप में कार्य करता है। माना जाता है कि यह मंदिर चौथी से बारहवीं शताब्दी का है, जो इस क्षेत्र में जैन धर्म की ऐतिहासिक उपस्थिति को दर्शाता है। यह स्थल दक्षिणी ओडिशा में कोरापुट-नंदापुर मार्ग पर स्थित है, जो कोरापुट शहर से लगभग 34 किमी और सेमिलिगुडा से लगभग 15 किमी दूर है। सुबाई स्थल एक मध्ययुगीन जैन केंद्र है जहां जैन व्यापारी और निवासी कभी फले-फूले थे, जो संभवतः मध्य भारत को पूर्व से जोड़ने वाले रत्न और व्यापार मार्गों से आकर्षित होकर इस क्षेत्र में आए थे। पुरातात्विक साक्ष्य बताते हैं कि मंदिर परिसर प्रारंभिक शताब्दियों (परंपरागत रूप से चौथी शताब्दी ईस्वी तक) का है, हालांकि सटीक तिथियां विभिन्न स्रोतों में भिन्न हैं। ऐतिहासिक रूप से, पनागिरी/पंगिरी पहाड़ी के पास एक परिसर में लगभग पांच से दस छोटे जैन मंदिर (तीर्थस्थल) थे, हालांकि आज केवल छह ही दिखाई देते हैं।
The Sarvesvara Temple in Nandapur, Koraput district, Odisha, is an ancient and significant Shiva shrine, historically associated with the Jeypore Kingdom's ruling dynasties. The temple is situated in Nandapur, an ancient capital of the Jeypore Kingdom, which is considered sacred by locals. It is a site of major historical importance, with relics pointing to the past prosperity of the region under various dynasties, including the Silas and Gajapatis. According to tradition, the founder of the Jeypore royal family, Vinayaka Deo, was directed by God Visweswara in a dream to go to Nandapur, where he later entered the Sarvesvara temple and ultimately secured the kingdom.
ଓଡ଼ିଶାର କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସର୍ବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ଶୈବପୀଠ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଶାସକ ବଂଶ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ରାଜଧାନୀ ନନ୍ଦପୁରରେ ଗଙ୍ଗେଶାଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ। ସର୍ବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ନନ୍ଦପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଅତୀତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମାରକ। ଏଠାରେ ମିଳୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ଓ ଐତିହାସିକ ନିଦର୍ଶନରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶ, ବିଶେଷକରି ଶିଳା ଓ ଗଜପତି ବଂଶର ଶାସନକାଳରେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ପ୍ରଚଳିତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଜୟପୁର ରାଜପରିବାରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ବିନାୟକ ଦେଓଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ନନ୍ଦପୁର ଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ ସେ ନନ୍ଦପୁରକୁ ଆସିଥିଲେ। ପରେ ସେ ସର୍ବେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜୟପୁର ରାଜ୍ୟର ରାଜତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
ओडिशा के कोरापुट जिले के नंदपुर में स्थित सर्वेश्वर मंदिर एक प्राचीन और महत्वपूर्ण शिव तीर्थस्थल है, जिसका ऐतिहासिक संबंध जयपुर साम्राज्य के शासक राजवंशों से है। यह मंदिर जयपुर साम्राज्य की प्राचीन राजधानी नंदपुर में स्थित है, जिसे स्थानीय लोग पवित्र मानते हैं। यह एक अत्यंत ऐतिहासिक महत्व का स्थल है, जहां शिला और गजपति राजवंशों सहित विभिन्न राजवंशों के शासनकाल में इस क्षेत्र की समृद्धि के प्रमाण मिलते हैं। परंपरा के अनुसार, जयपुर राजपरिवार के संस्थापक विनायक देव को भगवान विश्वेश्वर ने स्वप्न में नंदपुर जाने का निर्देश दिया था, जहां उन्होंने सर्वेश्वर मंदिर में प्रवेश किया और अंततः राज्य पर अधिकार प्राप्त किया।
The Isanesvara Temple is in Rairangpur, Mayurbhanj, likely refers to the ancient, historically significant Isanesvara Siva Temple, a 11th-century temple dedicated to Lord Shiva, known for its early architecture, though it is a smaller shrine, but very famous and an important spiritual hub with many ancient temples. The temple’s principal focus is on Lord Shiva as Isanesvara. Local devotees would traditionally perform linga puja and Shiva rituals such as Abhishekam, Rudrabhishek, and observances on Mahashivaratri. Rairangpur is a culturally vibrant town with a mix of tribal and Odia traditions; local festivals such as Makar Parba, Ratha Yatra, Uda Parba (Shiva festival), and Mahashivaratri are celebrated with community participation. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଇରଙ୍ଗପୁରରେ ଥିବା ଈଶାନେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଈଶାନେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ବୁଝାଏ, ଏହା ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ, ଯାହା ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯଦିଓ ରାଇରଙ୍ଗପୁର ଉଲ୍ଲେଖ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କିମ୍ବା ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ, ଏହା ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଈଶାନେଶ୍ୱର ଭାବରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଭକ୍ତମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଏବଂ ଶିବ ପୂଜା ଯେପରିକି ଅଭିଷେକ, ରୁଦ୍ରଭିଷେକ ଏବଂ ମହାଶିବରାତ୍ରି ପାଳନ କରନ୍ତି । ରାଇରଙ୍ଗପୁର ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବରେ ସକ୍ରିୟ ସହର ଯାହା ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାର ମିଶ୍ରଣ ସହିତ ପାଳିତ ହୁଏ; ମକର ପର୍ବ, ରଥ ଯାତ୍ରା, ଉଡା ପର୍ବ (ଶିବ ପର୍ବ), ଏବଂ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଭଳି ସ୍ଥାନୀୟ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ସାମୁଦାୟିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
रायरांगपुर, मयूरभंज में स्थित ईशानेश्वर मंदिर संभवतः प्राचीन, ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण ईशानेश्वर शिव मंदिर को संदर्भित करता है। यह 11वीं शताब्दी का मंदिर भगवान शिव को समर्पित है और अपनी प्रारंभिक वास्तुकला के लिए प्रसिद्ध है। हालांकि यह एक छोटा मंदिर है, लेकिन यह बहुत प्रसिद्ध है और कई प्राचीन मंदिरों के साथ एक महत्वपूर्ण आध्यात्मिक केंद्र है। मंदिर का मुख्य केंद्र भगवान शिव को ईशानेश्वर के रूप में समर्पित करता है। स्थानीय भक्त पारंपरिक रूप से लिंग पूजा और शिव अभिषेक, रुद्राभिषेक जैसे अनुष्ठान करते हैं और महाशिवरात्रि के उपलक्ष्यों का पालन करते हैं। रायरांगपुर एक सांस्कृतिक रूप से जीवंत शहर है जिसमें आदिवासी और ओडिया परंपराओं का मिश्रण है; मकर पर्व, रथ यात्रा, उदा पर्व (शिव पर्व) और महाशिवरात्रि जैसे स्थानीय त्योहार सामुदायिक भागीदारी के साथ मनाए जाते हैं। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातात्विक और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
Kichakeshwari Temple is a temple of Hindu Goddess Chamunda located in Khiching, which was the ancient capital of the Bhanja rulers, located about 205 km from Balasore and 150 km from Baripada in the Mayurbhanj district of north Odisha, India. The largest temple of the town is dedicated to Goddess Kichakeswari. The original temple dates back to 7th or 8th Century, with repairs done over the centuries. The original temple was built somewhere in the 7th or the 8th century and was in bad shape as it had been vandalized. The erstwhile and last ruler of Princely State of Mayurbhanj, Maharaja Pratap Chandra Bhanj Deo was appalled at its state. He rehabilitated and reconstructed the temple and taking care not to disturb original sculptures of Parasvadevatas, the Chaitya arches, the amorous couples, the scroll works and the arabesques, which can still be seen in the original portions of the temple.
କିଚକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର । ଦେବୀ ଚାମୁଣ୍ଡା ଯିଏ କାଳୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ଏହା ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ଖିଚିଂଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଖିଚିଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ଏହା ବାଲେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦୫ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ବାରିପଦାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଖିଚିଂ ସହରର ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଦେବୀ କିଚକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୂଳ ନିର୍ମାଣ ୭ମ କିମ୍ବା ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ମରାମତି ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି। ମୂଳ ମନ୍ଦିରଟି ୭ମ କିମ୍ବା ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। କାଳକ୍ରମେ ମନ୍ଦିରଟି ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଓ ଅବହେଳାର ଶିକାର ହୋଇ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟର ତତ୍କାଳୀନ ତଥା ଶେଷ ଶାସକ ମହାରାଜା ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ ମନ୍ଦିରର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଗଭୀର ଭାବେ ମର୍ମାହତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମନ୍ଦିରର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ। ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ମୂଳ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଯତ୍ନ ନିଆଯାଇଥିଲା। ବିଶେଷତଃ ପାର୍ଶ୍ୱଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଚୈତ୍ୟ ତୋରଣ, ଯୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତି, ଲତାପତ୍ର ଅଳଙ୍କରଣ ଶୈଳୀର ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶିଳ୍ପକଳା ଓ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟର ନିଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ମୂଳ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
किचकेश्वरी मंदिर हिंदू देवी चामुंडा का मंदिर है, जो खिचिंग में स्थित है। खिचिंग प्राचीन भंजा शासकों की राजधानी थी और यह उत्तरी ओडिशा के मयूरभंज जिले में बालासोर से लगभग 205 किमी और बारीपाड़ा से 150 किमी दूर स्थित है। शहर का सबसे बड़ा मंदिर देवी किचकेश्वरी को समर्पित है। मूल मंदिर 7वीं या 8वीं शताब्दी का है, जिसकी समय-समय पर मरम्मत की गई है। मूल मंदिर का निर्माण 7वीं या 8वीं शताब्दी में हुआ था और तोड़फोड़ के कारण इसकी हालत खराब हो गई थी। मयूरभंज रियासत के तत्कालीन और अंतिम शासक, महाराजा प्रताप चंद्र भंज देव, इसकी दयनीय स्थिति देखकर व्याकुल हो गए। उन्होंने मंदिर का जीर्णोद्धार और पुनर्निर्माण करवाया और पार्श्वदेवताओं की मूल मूर्तियों, चैत्य मेहराबों, प्रेम-चित्रों, नक्काशी और अरबी कला के प्रति कोई क्षति न होने का विशेष ध्यान रखा, जो आज भी मंदिर के मूल भागों में देखे जा सकते हैं।
The Mrityunjaya Mahadev Temple is in Khiching, Mayurbhanj, is actually known as the Kuteitundi Mahadeva Temple, a significant ancient Shiva shrine famous for its unique black stone architecture, part of the larger archaeological site of Khiching, once the capital of the Bhanja rulers, featuring exquisite Kalinga style carvings and major festivals like Sivaratri drawing crowds to this historically rich spot in Odisha. The Temple is an ancient structure believed to have origins under the Bhanja dynasty a powerful medieval ruling line in Mayurbhanj with some dating its foundation to early centuries (possibly around 10th century CE) and later restoration in the early 20th century. Architecturally, the temple features a west-facing vimana (sanctum tower) and a square plan typical of traditional Odishan (Kalinga) temple design, standing on a raised platform with a sanctum housing a Shiva linga and a Nandi statue facing the deity. The site historically formed part of a cluster of Shiva temples in the Khiching area, many of which stand in various states of preservation today with architectural motifs and carvings that reflect the region’s medieval heritage. A major pilgrimage site, especially during Sivaratri, and a key part of the historic Bhanja kingdom's heritage, alongside the nearby Kichakeswari Temple and Khiching Museum.
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରଟି କୁଟେଇତୁଣ୍ଡି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ଶୈବପୀଠ, ଯାହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଳା ପଥର ନିର୍ମାଣଶୈଳୀ ପାଇଁ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଖିଚିଂର ବୃହତ୍ତର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପରିସରର ଏକ ଅଂଶ। ଖିଚିଂ ଏକଦା ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଖୋଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଏବଂ ଏହାର ନିର୍ମାଣ ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ଶାସନକାଳ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜବଂଶ ଥିଲା। କେତେକ ମତାନୁସାରେ ଏହାର ମୂଳ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ, ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପାଖାପାଖି ହୋଇଥିବାବେଳେ, ୨୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମନ୍ଦିରର ବିମାନ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଏବଂ ଏହାର ଯୋଜନା ବର୍ଗାକାର, ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ (କଳିଙ୍ଗ) ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ନିର୍ମିତ। ଗର୍ଭଗୃହରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ନନ୍ଦୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଖିଚିଂ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଅନେକ ଶୈବ ମନ୍ଦିରର ଏକ ସମୂହର ଅଂଶ ଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଆଜି ବିଭିନ୍ନ ସଂରକ୍ଷଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅଳଙ୍କରଣ ଓ ପଥର ଖୋଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଭଞ୍ଜ ରାଜ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବେ କୁଟେଇତୁଣ୍ଡି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରର ନିକଟସ୍ଥ କିଚକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଓ ଖିଚିଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ସହିତ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।
मयूरभंज के खिचिंग में स्थित मृत्युंजय महादेव मंदिर, जिसे वास्तव में कुतेतुंडी महादेव मंदिर के नाम से जाना जाता है, एक महत्वपूर्ण प्राचीन शिव मंदिर है जो अपनी अनूठी काली पत्थर की वास्तुकला के लिए प्रसिद्ध है। यह खिचिंग के विशाल पुरातात्विक स्थल का हिस्सा है, जो कभी भंजा शासकों की राजधानी था। यहाँ उत्कृष्ट कलिंग शैली की नक्काशी है और शिवरात्रि जैसे प्रमुख त्योहार ओडिशा के इस ऐतिहासिक रूप से समृद्ध स्थान पर भारी भीड़ को आकर्षित करते हैं। यह मंदिर एक प्राचीन संरचना है जिसके बारे में माना जाता है कि इसकी उत्पत्ति भंजा राजवंश के शासनकाल में हुई थी, जो मयूरभंज का एक शक्तिशाली मध्यकालीन शासक वंश था। कुछ लोग इसकी नींव प्रारंभिक शताब्दियों (संभवतः 10वीं शताब्दी ईस्वी के आसपास) में रखते हैं और बाद में 20वीं शताब्दी के आरंभ में इसका जीर्णोद्धार किया गया था। वास्तुकला की दृष्टि से, मंदिर में पश्चिम की ओर मुख वाला विमान (गर्भगृह) और एक वर्गाकार योजना है जो पारंपरिक ओडिशाई (कलिंग) मंदिर डिजाइन की विशेषता है। यह एक ऊंचे चबूतरे पर स्थित है जिसमें गर्भगृह में एक शिवलिंग और देवता के सामने नंदी की प्रतिमा स्थापित है। ऐतिहासिक रूप से यह स्थल खिचिंग क्षेत्र में स्थित शिव मंदिरों के समूह का हिस्सा था, जिनमें से कई आज भी विभिन्न अवस्थाओं में संरक्षित हैं और इनमें स्थापत्य कला के रूपांकन और नक्काशी क्षेत्र की मध्ययुगीन विरासत को दर्शाते हैं। यह एक प्रमुख तीर्थस्थल है, विशेष रूप से शिवरात्रि के दौरान, और पास के किचकेश्वरी मंदिर और खिचिंग संग्रहालय के साथ-साथ ऐतिहासिक भंजा साम्राज्य की विरासत का एक महत्वपूर्ण हिस्सा है।
The Nilakantheswar Temple in Papadahandi, Nabarangpur, Odisha is an ancient Shiva temple, and it has association with hinduism, featuring unique kalinga-style architecture, located near the Turi River, and is a popular pilgrimage site, especially during Maha Shivaratri, with local attractions like the Champa garden and Sahid Stambha. A blend of styles, featuring a square vimana (sanctum) and pidha deul (tiered roof) with distinct bada, gandi, and mastaka sections, adorned with Udyota simha (lion figures). The temple is dedicated to Lord Nilakanthesvara (a form of Shiva) and functions as a living place of worship for devotees throughout the year. It is an important centre of Shaivism in the region, with Mahashivaratri being one of the biggest annual festivals when devotees flock here for darshan and rituals.
ଓଡ଼ିଶାର ନବରଙ୍ଗପୁର ଜିଲ୍ଲାର ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡିରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହାର ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ତୁରୀ ନଦୀ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୀଢ଼ା ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପାଇଁ ପରିଚିତ। ଏହା ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଶୈଳୀର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାର ବର୍ଗାକାର ବିମାନ (ଗର୍ଭଗୃହ) ଏବଂ ପୀଢ଼ା ଦେଉଳ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ବଡ଼, ଗଣ୍ଡି ଓ ମସ୍ତକ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ରହିଛି। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର, ଯିଏ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କର ଏକ ରୂପ। ବର୍ଷସାରା ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜା, ଦର୍ଶନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଶୈବ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ପାଳିତ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଏଠାକାର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ଅବସରରେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ବହୁ ଭକ୍ତ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ପୂଜା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଚମ୍ପା ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଶହୀଦ ସ୍ତମ୍ଭ ଭଳି ସ୍ଥାନୀୟ ଆକର୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ओडिशा के नबरंगपुर जिले के पापदहांडी में स्थित नीलकंठेश्वर मंदिर एक प्राचीन शिव मंदिर है, जिसका हिंदू धर्म से गहरा संबंध है। यह मंदिर अपनी अनूठी कलिंग शैली की वास्तुकला के लिए जाना जाता है और तुरी नदी के निकट स्थित है। यह एक लोकप्रिय तीर्थस्थल है, विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान, जहां चंपा उद्यान और शहीद स्तंभ जैसे स्थानीय आकर्षण मौजूद हैं। मंदिर में विभिन्न शैलियों का मिश्रण देखने को मिलता है, जिसमें एक वर्गाकार विमान (गर्भगृह) और पिधा देउल (स्तरीय छत) है, जिसमें अलग-अलग बाड़ा, गंडी और मस्तक खंड हैं, जो उद्योत सिंह (शेर की आकृतियाँ) से सुशोभित हैं। यह मंदिर भगवान नीलकंठेश्वर (शिव का एक रूप) को समर्पित है और वर्ष भर भक्तों के लिए एक जीवंत पूजा स्थल के रूप में कार्य करता है। यह क्षेत्र में शैव धर्म का एक महत्वपूर्ण केंद्र है, जहां महाशिवरात्रि सबसे बड़े वार्षिक त्योहारों में से एक है, जब भक्त दर्शन और अनुष्ठानों के लिए यहां आते हैं।
The Bauti Devi Temple (Maa Bauti Mandir) in Nayagarh, Odisha, is a significant local shrine, often linked to nearby areas like Ranapur and Sarankul, known for its religious importance within the district's rich tapestry of ancient temples, attracting devotees seeking blessings from the Goddess. It's a popular spot in Nayagarh, known for its natural surroundings and spiritual atmosphere, highlighting Odisha's traditional temple architecture and devotional culture. It is often associated with villages such as Salapada, Ranapur, and Sarankul. A well-regarded temple in the region, part of Nayagarh's spiritual landscape, alongside famous sites like Dakshinakali and the Jagannath Temple. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ଓଡ଼ିଶାର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବଉତୀ ଦେବୀ ମନ୍ଦିର (ମା' ବଉତୀ ମନ୍ଦିର) ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବୀପୀଠ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ରଣପୁର ଓ ଶରଣକୁଳ ଭଳି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ସମୃଦ୍ଧ ପରିସରରେ ଏହି ଦେବୀପୀଠର ବିଶେଷ ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ବହୁ ଭକ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ଏହି ମନ୍ଦିର ନୟାଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ। ବଉତୀ ଦେବୀ ମନ୍ଦିରଟି ସାଳପଡ଼ା, ରଣପୁର ଓ ଶରଣକୁଳ ଭଳି ଗ୍ରାମ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହା ନୟାଗଡ଼ର ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଦୃଶ୍ୟର ଏକ ସମ୍ମାନିତ ମନ୍ଦିର। ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ, ଯଥା ଦକ୍ଷିଣକାଳୀ ମନ୍ଦିର ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ନୟାଗଡ଼ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ओडिशा के नयागढ़ में स्थित बौती देवी मंदिर (मां बौती मंदिर) एक महत्वपूर्ण स्थानीय तीर्थस्थल है, जो अक्सर राणापुर और सारंकुल जैसे आस-पास के क्षेत्रों से जुड़ा होता है। यह मंदिर जिले के प्राचीन मंदिरों की समृद्ध विरासत में अपनी धार्मिक महत्ता के लिए प्रसिद्ध है और देवी से आशीर्वाद प्राप्त करने के लिए भक्तों को आकर्षित करता है। यह नयागढ़ का एक लोकप्रिय स्थान है, जो अपने प्राकृतिक परिवेश और आध्यात्मिक वातावरण के लिए जाना जाता है, और ओडिशा की पारंपरिक मंदिर वास्तुकला और भक्ति संस्कृति को दर्शाता है। यह अक्सर सालपाड़ा, राणापुर और सारंकुल जैसे गांवों से जुड़ा होता है। यह क्षेत्र का एक सम्मानित मंदिर है, जो दक्षिणाकाली और जगन्नाथ मंदिर जैसे प्रसिद्ध स्थलों के साथ नयागढ़ के आध्यात्मिक परिदृश्य का हिस्सा है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातात्विक और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
The Chandesvara Temple is a Hindu temple dedicated to Lord Shiva located in Kurala in Odagaon tehsil, Nayagarh district, Odisha. The shrine sits along Odagaon–Bhanjanagar Road near the village, and is well-known locally as a place of worship for devotees in and around Kurala. According to heritage documentation, the Chandesvara Siva Temple at Kurala is a traditional Odisha style temple featuring, Pidha vimana - the main sanctum with tiered pyramidal roofs typical of Odishan temple architecture, Jagamohana - the assembly hall before the sanctum and Flat-roofed mandapa - a congregation or ritual space attached to the temple. This blend of architectural elements indicates a late Orissan temple tradition, reflecting the region’s historic temple design styles. As a Shiva shrine, major festivals like Mahashivaratri and Shravana month observances are important occasions when devotees gather for special pujas and rituals.
ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଓଡ଼ଗାଁ ତହସିଲ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁରାଳ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଗ୍ରାମ ନିକଟରେ ଓଡ଼ଗାଁ–ଭଞ୍ଜନଗର ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ। କୁରାଳ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପରିଚିତ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ। ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, କୁରାଳସ୍ଥିତ ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନିଦର୍ଶନ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି— ପୀଢ଼ା ବିମାନ – ମୁଖ୍ୟ ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ନିର୍ମିତ ପିରାମିଡ୍ ଆକୃତିର ଛାତ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ଜଗମୋହନ – ଗର୍ଭଗୃହ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସଭାଗୃହ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସମତଳ ଛାତ ବିଶିଷ୍ଟ ମଣ୍ଡପ – ମନ୍ଦିର ସହ ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ସମାବେଶ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ଥାନ। ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ସମନ୍ୱୟ ଓଡ଼ିଶାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀର ଏକ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଶୈବପୀଠରେ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଏବଂ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଏହି ଅବସରରେ ବହୁ ଭକ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଶେଷ ପୂଜା, ଅଭିଷେକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।
चंडेश्वर मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक हिंदू मंदिर है, जो ओडिशा के नयागढ़ जिले की ओडागाँव तहसील के कुराला में स्थित है। यह मंदिर ओडागाँव-भंजनगर मार्ग पर गाँव के पास स्थित है और कुराला और आसपास के इलाकों के भक्तों के लिए एक प्रसिद्ध पूजा स्थल है। विरासत संबंधी दस्तावेजों के अनुसार, कुराला स्थित चंडेश्वर शिव मंदिर ओडिशा की पारंपरिक शैली का मंदिर है, जिसमें पिधा विमान (ओडिशा मंदिर वास्तुकला की विशेषता वाली पिरामिडनुमा छतों वाला मुख्य गर्भगृह), जगमोहन (गर्भगृह के सामने का सभा कक्ष) और समतल छत वाला मंडप (मंदिर से जुड़ा एक सभा या अनुष्ठान स्थल) शामिल हैं। स्थापत्य तत्वों का यह मिश्रण ओडिशा की मंदिर परंपरा के उत्तरार्ध को दर्शाता है, जो इस क्षेत्र की ऐतिहासिक मंदिर डिजाइन शैलियों को प्रतिबिंबित करता है। शिव मंदिर होने के नाते, महाशिवरात्रि और श्रावण माह जैसे प्रमुख त्योहार महत्वपूर्ण अवसर होते हैं जब भक्त विशेष पूजा और अनुष्ठानों के लिए एकत्रित होते हैं।
The Jagannath Temple in Nijigarh, Khandapara, Nayagarh, is a significant, historically rich Hindu pilgrimage site, known for its unique blend of Pancharatha and Pidha Deula architecture, housing idols of Lord Jagannath, Balabhadra, and Subhadra, with vibrant Rath Yatra festivals, attracting devotees and tourists for its cultural and spiritual ambiance amidst scenic surroundings. The temple is dedicated to Lord Jagannath, one of the most revered deities in Odisha, along with his siblings Lord Balabhadra and Devi Subhadra. Lord Jagannath represents a form of Lord Vishnu/Krishna and is central to Vaishnava devotion; temples dedicated to him often observe Ratha Yatra and other major festivals signifying renewal and community devotion. The shrine at Nijigarh serves as an important village and regional religious centre, drawing devotees especially during festivals. It has Rekha Vimana the curvilinear tower over the sanctum, typical of Odishan temple architecture, Pidha Jagamohana the square-pyramidal hall in front of the sanctum and Natamandapa, a pavilion used for ritual dancing and congregational rites.
ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳର ନିଜିଗଡ଼ସ୍ଥିତ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ପଞ୍ଚରଥ ଓ ପୀଢ଼ା ଦେଉଳ ଶୈଳୀର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ପାଳିତ ରଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଶ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ/କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ରଥଯାତ୍ରା ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହା ନବୀକରଣ, ସାମୂହିକ ଭକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ନିଜିଗଡ଼ର ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସ୍ଥାନୀୟ ଗ୍ରାମ ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର। ବିଶେଷକରି ରଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମନ୍ଦିରରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା— ରେଖା ବିମାନ – ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ବକ୍ରରେଖୀୟ ଶିଖର, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ପୀଢ଼ା ଜଗମୋହନ – ଗର୍ଭଗୃହ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବର୍ଗାକାର ଓ ପିରାମିଡ୍ ଆକୃତିର ଛାତ ବିଶିଷ୍ଟ ସଭାଗୃହ। ନାଟମଣ୍ଡପ – ଧାର୍ମିକ ନୃତ୍ୟ, ପୂଜାପାଠ ଏବଂ ସାମୂହିକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ମଣ୍ଡପ। ଏହିପରି, ନିଜିଗଡ଼ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ନୟାଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା, ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ପରିଗଣିତ।
नयागढ़ के खंडापारा जिले के निजिगढ़ में स्थित जगन्नाथ मंदिर एक महत्वपूर्ण और ऐतिहासिक रूप से समृद्ध हिंदू तीर्थ स्थल है, जो पंचरथ और पिधा देउला वास्तुकला के अनूठे मिश्रण के लिए जाना जाता है। यहाँ भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा की मूर्तियाँ स्थापित हैं और जीवंत रथ यात्रा उत्सव मनाया जाता है। अपने मनोरम परिवेश के बीच सांस्कृतिक और आध्यात्मिक वातावरण के कारण यह मंदिर भक्तों और पर्यटकों को आकर्षित करता है। यह मंदिर भगवान जगन्नाथ को समर्पित है, जो ओडिशा के सबसे पूजनीय देवताओं में से एक हैं, साथ ही उनके भाई-बहनों भगवान बलभद्र और देवी सुभद्रा को भी। भगवान जगन्नाथ, भगवान विष्णु/कृष्ण का एक रूप हैं और वैष्णव भक्ति के केंद्र में हैं; उनके मंदिरों में अक्सर रथ यात्रा और अन्य प्रमुख त्योहार मनाए जाते हैं जो नवजीवन और सामुदायिक भक्ति का प्रतीक हैं। निजिगढ़ स्थित यह मंदिर एक महत्वपूर्ण ग्राम और क्षेत्रीय धार्मिक केंद्र के रूप में कार्य करता है, जो विशेष रूप से त्योहारों के दौरान भक्तों को आकर्षित करता है। इसमें गर्भगृह के ऊपर स्थित वक्रनुमा मीनार रेखा विमान है, जो ओडिशा की मंदिर वास्तुकला की विशेषता है, गर्भगृह के सामने स्थित वर्गाकार पिरामिडनुमा हॉल पिधा जगमोहन और नटमंडप है, जो अनुष्ठानिक नृत्य और सामूहिक अनुष्ठानों के लिए इस्तेमाल किया जाने वाला मंडप है।
Sri Nilamadhava Temple is very old and famous Lord Vishnu temple which is near to the bank of Mahanadi, in Kantilo, Odisha, India. It is present near to the twin hills with a surrounding forest. Lord Siddheswar is also present which is another highlight of the place. Lord Nilamadhav occupies a central position in the cult of Lord Jagannath. Even now also Lord Nilamadhava shrine is present on the right side of Lakshmi temple in Puri Jagannath Temple. Kantilo is situated near the river bank of Mahanadi which comes in a block called Khandapada, in Nayagarh District. Nearest railway station is Nayagarh Town and nearest airport is Bhubaneswar. It is advisable that if you are planning to come by train its better to get down at Bhubaneswar station because from there you will get frequent buses to Kantilo. Roads are connected to Kantilo which offer regular bus services. It is 82 km from state capital Bhubaneswar and 33 km from Nayagarh town. The temple’s design follows traditional Kalinga (Odishan) temple architecture with a rekha deul (curvilinear tower) and adjoining jagamohana (assembly hall), reflecting influences typical of medieval Odishan shrines.
ଶ୍ରୀ ନୀଳମାଧବ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଣ୍ଟିଲୋଠାରେ ମହାନଦୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଯମଜ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷତା। ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଭୁ ନୀଳମାଧବଙ୍କର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରଭୁ ନୀଳମାଧବଙ୍କ ଏକ ମନ୍ଦିର ରହିଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। କଣ୍ଟିଲୋ ମହାନଦୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଖଣ୍ଡପଡ଼ା ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହା ରାଜ୍ୟ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୮୨ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ନୟାଗଡ଼ ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୩ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ହେଉଛି ନୟାଗଡ଼ ଟାଉନ ଏବଂ ନିକଟତମ ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱର। କଣ୍ଟିଲୋକୁ ସଡ଼କପଥରେ ନିୟମିତ ବସ୍ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ ରହିଛି। ରେଳପଥରେ ଆସୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଷ୍ଟେସନରେ ଓହ୍ଲାଇବା ସୁବିଧାଜନକ ହୋଇପାରେ, କାରଣ ସେଠାରୁ କଣ୍ଟିଲୋ ଅଭିମୁଖେ ନିୟମିତ ବସ୍ ସେବା ମିଳିଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ (ଓଡ଼ିଆ) ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏଥିରେ ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ରେଖା ଦେଉଳ (ବକ୍ରରେଖୀୟ ଶିଖର) ଏବଂ ଏହା ସହ ସଂଲଗ୍ନ ଜଗମୋହନ (ସଭାଗୃହ) ରହିଛି। ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରାର ସମନ୍ୱୟ ଯୋଗୁଁ କଣ୍ଟିଲୋର ଶ୍ରୀ ନୀଳମାଧବ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
श्री नीलमधव मंदिर भगवान विष्णु का एक बहुत प्राचीन और प्रसिद्ध मंदिर है, जो ओडिशा राज्य के कांतिलो में महानदी नदी के किनारे स्थित है। यह मंदिर दो पहाड़ियों के पास, घने जंगल से घिरा हुआ है। यहां भगवान सिद्धेश्वर का भी एक विशेष स्थान है, जो इस स्थान की एक और विशेषता है। भगवान नीलमधव भगवान जगन्नाथ की पूजा-अर्चना में केंद्रीय स्थान रखते हैं। आज भी पुरी जगन्नाथ मंदिर में लक्ष्मी मंदिर के दाहिनी ओर भगवान नीलमधव का मंदिर मौजूद है। कांतिलो महानदी नदी के किनारे स्थित है, जो नयागढ़ जिले के खंडपाड़ा नामक ब्लॉक में आता है। निकटतम रेलवे स्टेशन नयागढ़ टाउन है और निकटतम हवाई अड्डा भुवनेश्वर है। यदि आप ट्रेन से आने की योजना बना रहे हैं, तो भुवनेश्वर स्टेशन पर उतरना बेहतर होगा, क्योंकि वहां से कांतिलो के लिए नियमित बसें उपलब्ध हैं। कांतिलो तक सड़कें अच्छी तरह से जुड़ी हुई हैं और नियमित बस सेवाएं उपलब्ध हैं। यह राज्य की राजधानी भुवनेश्वर से 82 किमी और नयागढ़ टाउन से 33 किमी दूर है। मंदिर का डिजाइन पारंपरिक कलिंग (ओडिशा) मंदिर वास्तुकला का अनुसरण करता है, जिसमें एक रेखा देउल (घुमावदार मीनार) और उससे सटा हुआ जगमोहन (सभा कक्ष) है, जो मध्ययुगीन ओडिशा के मंदिरों के विशिष्ट प्रभावों को दर्शाता है।
The Dadhivamana Temple is an important historic Hindu temple located in Khariar town of Nuapada district, Odisha. It is listed as a State Protected Monument by the government of Odisha and represents one of the notable heritage temples in western Odisha. The temple housing a Daru (wooden) idol of Lord Jagannath (called Dadhivamana) and brass Radha-Krishna idols, known for its cultural heritage. The temple is dedicated to Lord Dadhivamana, a Vaishnava form of Lord Vishnu/Jagannath. The name “Dadhivamana” signifies a form of Vamana (an avatar of Vishnu) associated with dadhi (curd), highlighting the devotional tradition and folklore surrounding this manifestation of the Lord. In practice, this tradition often overlaps with Jagannath worship, where the deity in the shrine is revered in forms similar to Jagannath, Balabhadra, and Subhadra, with regional emphasis and ritual styles. Temples dedicated to Dadhivamana/Jagannath commonly observe festival celebrations similar to other Jagannath temples — including Ratha Yatra, Dola Yatra, and other Vaishnava festive occasions. Dadhivamana Temple dates to the 18th–19th century A.D., showing layers of regional temple architecture and devotional practices. Its designation as a State Protected Monument underscores its cultural and historical value within Nuapada’s temple heritage.
ଦଧିବାମନ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଖରିଆର ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଐତିହ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ। ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଏକ ଦାରୁ (କାଠ) ବିଗ୍ରହ, ଯିଏ ଦଧିବାମନ ନାମରେ ପୂଜିତ, ଏବଂ ପିତ୍ତଳ ନିର୍ମିତ ରାଧା-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ସ୍ଥାପିତ ଅଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମନ୍ଦିରଟି ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପରିଚିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରଭୁ ଦଧିବାମନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଦଧିବାମନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ/ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପକୁ ନେଇ ପ୍ରଚଳିତ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକକଥାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପ୍ରଚଳିତ ପୂଜା ପଦ୍ଧତିରେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅନେକ ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଉପାସନା ସହିତ ଅନ୍ତଃସମ୍ପର୍କିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଠାରେ ପୂଜିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଓ ରୀତିନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହିତ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ଦଧିବାମନ/ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବୈଷ୍ଣବ ପର୍ବପର୍ବାଣି ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ରଥଯାତ୍ରା, ଦୋଳଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଦଧିବାମନ ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୮ଶ–୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଓ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ କୀର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଏହାର ମାନ୍ୟତା ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ।
दधिवमन मंदिर ओडिशा के नुआपड़ा जिले के खारियार कस्बे में स्थित एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक हिंदू मंदिर है। इसे ओडिशा सरकार द्वारा राज्य संरक्षित स्मारक के रूप में सूचीबद्ध किया गया है और यह पश्चिमी ओडिशा के उल्लेखनीय विरासत मंदिरों में से एक है। यह मंदिर भगवान जगन्नाथ (जिन्हें दधिवमन कहा जाता है) की दारू (लकड़ी) की मूर्ति और राधा-कृष्ण की पीतल की मूर्तियों से सुशोभित है, जो अपनी सांस्कृतिक विरासत के लिए प्रसिद्ध है। यह मंदिर भगवान दधिवमन को समर्पित है, जो भगवान विष्णु/जगन्नाथ का वैष्णव रूप हैं। "दधिवमन" नाम वामन (विष्णु का एक अवतार) के उस रूप को दर्शाता है जो दही से जुड़ा है, और भगवान के इस रूप से जुड़ी भक्ति परंपरा और लोककथाओं को उजागर करता है। व्यवहार में, यह परंपरा अक्सर जगन्नाथ पूजा के साथ मेल खाती है, जहां मंदिर में देवता की पूजा जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा के समान रूपों में की जाती है, जिसमें क्षेत्रीय जोर और अनुष्ठान शैली का प्रयोग होता है। दधिवमन/जगन्नाथ को समर्पित मंदिर अन्य जगन्नाथ मंदिरों की तरह ही रथ यात्रा, डोला यात्रा और अन्य वैष्णव उत्सवों सहित कई प्रकार के समारोह मनाते हैं। दधिवमन मंदिर 18वीं-19वीं शताब्दी ईस्वी का है, जो क्षेत्रीय मंदिर वास्तुकला और भक्ति प्रथाओं की विभिन्न परतों को दर्शाता है। इसे राज्य संरक्षित स्मारक घोषित करना नुआपड़ा की मंदिर विरासत में इसके सांस्कृतिक और ऐतिहासिक महत्व को रेखांकित करता है।
The Jagannath Temple in Komna, Nuapada, Odisha, is a significant local shrine dedicated to Lord Jagannath, located at Danojhala. While smaller than Puri's famous temple, it serves its local community, often seen during festivals, with recent mentions noting its resilience during floods where deities were temporarily moved to safety, highlighting its local importance in the Nuapada district. Like other Jagannath temples across Odisha, the Komna Jagannath Temple is a focal point for Jagannath devotion in the region, where devotees worship the triad of deities central to the Jagannath cult—a tradition rooted in the broader Vishnu/ Krishna devotion. The temple reflects the local community’s deep attachment to Lord Jagannath, manifesting in ritual worship, festivals, and communal celebrations that mirror (on a regional scale) the larger Jagannath temple traditions found in places like Puri. Local festivals, including occasions resembling Ratha Yatra (chariot festivals) or other community gatherings, are observed with participation from villagers and devotees in and around Komna. Temples like the Jagannath Temple in Komna play an integral role in community celebrations, acting as centres for worship and for the observance of Hindu festivals that bind local communities together.
ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର କୋମନାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବାଳୟ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଦାନୋଝଲା ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ପୁରୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ତୁଳନାରେ ଏହା ଆକାରରେ ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣି ସମୟରେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ସମ୍ପ୍ରତିର କିଛି ଉଲ୍ଲେଖରେ ବନ୍ୟା ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ସାମୟିକ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିବା ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି, ଯାହା ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାନୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରି, କୋମନାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଧର୍ମ ପରମ୍ପରାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ତ୍ରିଦେବ—ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା—ଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ବ୍ୟାପକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରତି ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟର ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଆବେଗିକ ସମ୍ପର୍କ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ସାମୂହିକ ଉତ୍ସବ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ। ପୁରୀ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଚଳିତ ବୃହତ୍ ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାର ଆଞ୍ଚଳିକ ରୂପ ଏଠାକାର ପୂଜା ଓ ଉତ୍ସବଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ। କୋମନା ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣରେ ରଥଯାତ୍ରା ସଦୃଶ ରଥ ଉତ୍ସବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମୂହିକ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ସବଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ। କୋମନାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଦେବାଳୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟର ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ। ଏଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପୂଜାର କେନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଭିନ୍ନ ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ସାମୂହିକ ଉତ୍ସବ ପାଳନର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏପରି ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ସହିତ ଅଞ୍ଚଳର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ।
ओडिशा के नुआपड़ा जिले के कोमना में स्थित जगन्नाथ मंदिर, दानोजला में भगवान जगन्नाथ को समर्पित एक महत्वपूर्ण स्थानीय तीर्थस्थल है। पुरी के प्रसिद्ध मंदिर से छोटा होने के बावजूद, यह स्थानीय समुदाय की सेवा करता है और अक्सर त्योहारों के दौरान यहाँ दर्शन के लिए आता है। हाल ही में बाढ़ के दौरान इसकी मजबूती का उल्लेख मिलता है, जब देवताओं को अस्थायी रूप से सुरक्षित स्थान पर ले जाया गया था, जो नुआपड़ा जिले में इसके स्थानीय महत्व को दर्शाता है। ओडिशा के अन्य जगन्नाथ मंदिरों की तरह, कोमना जगन्नाथ मंदिर इस क्षेत्र में जगन्नाथ भक्ति का केंद्र है, जहाँ भक्त जगन्नाथ पंथ के प्रमुख त्रिमूर्ति देवताओं की पूजा करते हैं—यह परंपरा व्यापक विष्णु/कृष्ण भक्ति से जुड़ी है। यह मंदिर भगवान जगन्नाथ के प्रति स्थानीय समुदाय की गहरी आस्था को दर्शाता है, जो अनुष्ठानिक पूजा, त्योहारों और सामुदायिक समारोहों में प्रकट होती है, जो (क्षेत्रीय स्तर पर) पुरी जैसे स्थानों में पाई जाने वाली जगन्नाथ मंदिर परंपराओं को प्रतिबिंबित करती है। कोमना और आसपास के गांवों में ग्रामीणों और भक्तों की भागीदारी के साथ स्थानीय त्योहार मनाए जाते हैं, जिनमें रथ यात्रा (रथ उत्सव) या अन्य सामुदायिक समारोह शामिल हैं। कोम्ना में स्थित जगन्नाथ मंदिर जैसे मंदिर सामुदायिक समारोहों में अभिन्न भूमिका निभाते हैं, पूजा-अर्चना के केंद्रों के रूप में कार्य करते हैं और हिंदू त्योहारों के पालन के लिए केंद्र के रूप में कार्य करते हैं जो स्थानीय समुदायों को एक साथ बांधते हैं।
The Pataleswar Temple in Budhikomna, Nuapada, Odisha, is an ancient, brick-built Pancharatha-style shrine dedicated to Lord Shiva, known for its spiritual ambiance, intricate art, and as a significant pilgrimage site, especially during Mahashivratri, attracting devotees year-round. Located about 8 km from Nuapada town, it's a key heritage spot in the district, offering a glimpse into Odisha's rich cultural and architectural past. The temple is built entirely of brick in a pancharatha style, which means the temple’s plan incorporates five projections (rathas) on its vertical walls. Its historic character and traditional form make it architecturally interesting, especially for visitors interested in temple design and local heritage. The shrine is dedicated to Lord Shiva as Patalesvara, a form of Shiva whose name is often associated with Patala (the netherworld), symbolizing his profound and all-encompassing presence.
ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ବୁଢ଼ୀକୋମନାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଇଟାନିର୍ମିତ ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବିଶେଷତା ପାଇଁ ପରିଚିତ। ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ନୂଆପଡ଼ା ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୮ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏହାର ଯୋଜନା ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମନ୍ଦିରର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କାନ୍ଥରେ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ବା ‘ରଥ’ ରହିଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଚୀନତା, ପାରମ୍ପରିକ ଗଠନ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରୂପ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଛି। ବିଶେଷକରି ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ପାତାଳେଶ୍ୱର ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ‘ପାତାଳେଶ୍ୱର’ ନାମଟି ‘ପାତାଳ’ ବା ଅଧୋଲୋକ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ନାମ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କର ଗଭୀର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରେ। ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ପାରମ୍ପରିକ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ନୂଆପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ओडिशा के नुआपड़ा जिले के बुधिकोम्ना में स्थित पातालेश्वर मंदिर, भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन, ईंटों से निर्मित पंचरथ शैली का मंदिर है। यह अपने आध्यात्मिक वातावरण, जटिल कला और एक महत्वपूर्ण तीर्थ स्थल के रूप में प्रसिद्ध है, विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान, जो साल भर भक्तों को आकर्षित करता है। नुआपड़ा शहर से लगभग 8 किमी दूर स्थित, यह जिले का एक प्रमुख विरासत स्थल है, जो ओडिशा के समृद्ध सांस्कृतिक और स्थापत्य अतीत की झलक प्रस्तुत करता है। मंदिर पूरी तरह से पंचरथ शैली में ईंटों से निर्मित है, जिसका अर्थ है कि मंदिर की योजना में इसकी ऊर्ध्वाधर दीवारों पर पांच रथ (प्रक्षेप) शामिल हैं। इसका ऐतिहासिक स्वरूप और पारंपरिक रूप इसे स्थापत्य की दृष्टि से आकर्षक बनाता है, विशेष रूप से मंदिर डिजाइन और स्थानीय विरासत में रुचि रखने वाले आगंतुकों के लिए। यह मंदिर भगवान शिव को पातालेश्वर के रूप में समर्पित है, जो शिव का एक रूप है जिसका नाम अक्सर पाताल (अंतर्लोक) से जुड़ा होता है, जो उनकी गहन और सर्वव्यापी उपस्थिति का प्रतीक है।
Raktambari Temple is a Hindu temple located in Khariar town, in the Nuapada district of Odisha. It’s one of the well-known local temples in the town, along with other shrines like Maa Samaleswari Temple, Hanuman Mandir, and Jagannath Temple near Azad Chowk in Khariar. The temple is dedicated to Goddess Raktambari (also spelled Raktamvari), a local form of the Divine Mother worshipped in the region. In local tradition, Devi Raktambari is considered one of the revered deities of the Rajkhariar area — sometimes described in relation with the Chauhan royal lineage of the region, where the goddess is seen as a protective “Gada Devi” (a powerful local mother goddess). Devotees frequently visit during important festivals, and traditional pujas (especially during Navaratri) are held with local community participation. The temple is situated centrally in Khariar town, easily accessible by road within the town area. Khariar is an important cultural and religious centre in western Odisha, with various temples clustered around the main marketplace.
ରକ୍ତାମ୍ବରୀ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଖରିଆରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଖରିଆରର ଏକ ପରିଚିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବାଳୟ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଖରିଆରରେ ମା’ ସମଲେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର, ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଆଜାଦ ଛକ ନିକଟସ୍ଥ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦେବୀ ରକ୍ତାମ୍ବରୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ରକ୍ତାମ୍ବରୀଙ୍କୁ ‘ରକ୍ତାମ୍ବରୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ସେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପୂଜିତ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ବା ଦିବ୍ୟ ମାତୃଶକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ରୂପ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଦେବୀ ରକ୍ତାମ୍ବରୀଙ୍କୁ ରାଜଖରିଆର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ପୂଜନୀୟ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ। କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଚୌହାନ ରାଜବଂଶୀୟ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ଥାନୀୟ ମାତୃଦେବୀ ତଥା ଅଞ୍ଚଳର ‘ଗଡ଼ ଦେବୀ’ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷାଦାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ମାନାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବପର୍ବାଣି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିଥାନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ନବରାତ୍ରି ସମୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜାବିଧି ଓ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟର ସହଭାଗିତାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ରକ୍ତାମ୍ବରୀ ମନ୍ଦିରଟି ଖରିଆର ସହରର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସଡ଼କପଥରେ ସହଜରେ ଯାତାୟାତ କରି ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚିହେବ। ଖରିଆର ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ସହରର ମୁଖ୍ୟ ବଜାର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର ଓ ଦେବାଳୟର ସମାବେଶ ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।
रक्तंबरी मंदिर ओडिशा के नुआपड़ा जिले के खारियार कस्बे में स्थित एक हिंदू मंदिर है। यह शहर के प्रसिद्ध स्थानीय मंदिरों में से एक है, साथ ही खारियार में आज़ाद चौक के पास स्थित अन्य प्रमुख मंदिर जैसे माँ समलेश्वरी मंदिर, हनुमान मंदिर और जगन्नाथ मंदिर भी हैं। यह मंदिर देवी रक्तंबरी (जिसे रक्तमवारी भी लिखा जाता है) को समर्पित है, जो इस क्षेत्र में पूजी जाने वाली देवी माँ का एक स्थानीय रूप हैं। स्थानीय परंपरा में, देवी रक्तंबरी को राजखारियार क्षेत्र की पूजनीय देवियों में से एक माना जाता है - कभी-कभी उनका संबंध इस क्षेत्र के चौहान राजवंश से भी जोड़ा जाता है, जहाँ देवी को एक रक्षक "गदा देवी" (एक शक्तिशाली स्थानीय मातृ देवी) के रूप में देखा जाता है। भक्त अक्सर महत्वपूर्ण त्योहारों के दौरान दर्शन के लिए आते हैं, और स्थानीय समुदाय की भागीदारी के साथ पारंपरिक पूजा (विशेषकर नवरात्रि के दौरान) आयोजित की जाती है। यह मंदिर खारियार कस्बे के मध्य में स्थित है और कस्बे के भीतर सड़क मार्ग से आसानी से पहुँचा जा सकता है। खारियार पश्चिमी ओडिशा का एक महत्वपूर्ण सांस्कृतिक और धार्मिक केंद्र है, जहाँ मुख्य बाज़ार के आसपास कई मंदिर स्थित हैं।
The Mallikesvara Temple (Padmapur) and Nilakantheswar Temple (Kuapada) in Rayagada, Odisha, are significant ancient religious sites, particularly famous for their association with Lord Shiva and historical Buddhist connections, with the Nilakantheswar Temple often cited as a 9th-century Buddhist shrine built on rocks, alongside other Shiva temples like Mallikeswar on the same hill, making Padmapur a key tourist spot in the district known for its temples. Nilakantheswar Temple is an early pidha temple from the 9th century AD, built on seven large rocks and Mallikesvara Temple is another ancient Shiva temple located on the same hillock as Nilakantheswar.
ଓଡ଼ିଶାର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ମଲ୍ଲିକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (ପଦ୍ମପୁର) ଏବଂ ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର (କୁଆପଡ଼ା) ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀ। ଏହି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଉପାସନା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ସହିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ଦେବାଳୟ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସାତଟି ବିଶାଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଶୈବ ଉପାସନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ମଲ୍ଲିକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ପାହାଡ଼ିଆ ଟିକିରି ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୁଇଟି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀର ଏକତ୍ର ଉପସ୍ଥିତି ପଦ୍ମପୁର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶେଷ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାଚୀନତା, ଶୈବ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀ ଐତିହ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ହେତୁ ପଦ୍ମପୁର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାକାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ପରିବେଶ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଐତିହାସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।
ओडिशा के रायगढ़ा जिले में स्थित मल्लिकेश्वर मंदिर (पद्मपुर) और नीलकंठेश्वर मंदिर (कुआपाड़ा) महत्वपूर्ण प्राचीन धार्मिक स्थल हैं, जो विशेष रूप से भगवान शिव से जुड़ाव और बौद्ध धर्म से ऐतिहासिक संबंधों के लिए प्रसिद्ध हैं। नीलकंठेश्वर मंदिर को अक्सर चट्टानों पर निर्मित 9वीं शताब्दी का बौद्ध तीर्थस्थल माना जाता है। इसी पहाड़ी पर मल्लिकेश्वर जैसे अन्य शिव मंदिर भी स्थित हैं, जो पद्मपुर को मंदिरों के लिए प्रसिद्ध जिले का एक प्रमुख पर्यटन स्थल बनाते हैं। नीलकंठेश्वर मंदिर 9वीं शताब्दी ईस्वी का एक प्रारंभिक पिधा मंदिर है, जो सात विशाल चट्टानों पर निर्मित है, और मल्लिकेश्वर मंदिर एक अन्य प्राचीन शिव मंदिर है जो नीलकंठेश्वर मंदिर के समान ही पहाड़ी पर स्थित है।
The Pataleshwar Temple in Paikapada, Rayagada, Odisha, is an ancient, mystical 9th-century Shiva cave temple carved from a single basalt rock, known for its unique underground structure and historical significance, located near the Nagavali River, attracting tourists and devotees with its spiritual atmosphere and association with the nearby Maa DakhinaKali shrine. It is dedicated to Lord Shiva (Pataleshwar Shiva). It is Popular for its historical value, natural setting, and as a picnic spot.
ଓଡ଼ିଶାର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ପାଇକପଡ଼ାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ରହସ୍ୟମୟ ଶୈବ ଦେବାଳୟ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏକକ ବାସାଲ୍ଟ ଶିଳାଖଣ୍ଡକୁ ଖୋଦନ କରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏହାର ଅନନ୍ୟ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଗଠନ ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହାକୁ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଛି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ନାଗାବଳୀ ନଦୀ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ, ପ୍ରାଚୀନତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ଏଠାକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆଗମନ ହୋଇଥାଏ। ନିକଟସ୍ଥ ମା’ ଦକ୍ଷିଣକାଳୀଙ୍କ ପୀଠ ସହିତ ଏହି ସ୍ଥାନର ଧାର୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଏହି ଦେବାଳୟ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ‘ପାତାଳେଶ୍ୱର’ ନାମଟି ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଏକ ବିଶେଷ ରୂପକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହିତ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏହାର ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ପରିଚିତ। ଏହା ଏକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ସହିତ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ବନଭୋଜି ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକପ୍ରିୟ।
ओडिशा के रायगढ़ जिले के पैकापाड़ा में स्थित पातालेश्वर मंदिर, एक प्राचीन और रहस्यमय नौवीं शताब्दी का शिव गुफा मंदिर है, जिसे एक ही बेसाल्ट चट्टान से तराशा गया है। यह अपनी अनूठी भूमिगत संरचना और ऐतिहासिक महत्व के लिए जाना जाता है। नागावली नदी के निकट स्थित यह मंदिर अपने आध्यात्मिक वातावरण और निकटवर्ती मां दक्षिणा काली मंदिर से जुड़ाव के कारण पर्यटकों और श्रद्धालुओं को आकर्षित करता है। यह मंदिर भगवान शिव (पातालेश्वर शिव) को समर्पित है। यह अपने ऐतिहासिक महत्व, प्राकृतिक परिवेश और एक लोकप्रिय पिकनिक स्थल के रूप में जाना जाता है।
Samaleswari Temple is a Hindu temple in Sambalpur, Odisha, India, dedicated to the goddess known as 'Samaleswari', also known among the natives as Samalei Maa, meaning Mother Samaleswari. Shree Samaleswari, the revived presiding deity of Sambalpur, holds a profound religious significance across western Odisha and Chhattisgarh in India. Situated on the banks of the sacred Mahanadi River. The temple is of Sandhara order (these types of the temples have a square sanctum enclosed by a gallery of pillars meant for pradakshina). Thus, the Sandhara temples have a Pradakshinapatha is built of a kind of stone as durable as granite, cemented with lime mortar, the whole building is plastered, but in the course of time the surface has become mouldy. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ସମଲେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ବଲପୁର ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ‘ସମଲେଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତିର ସହିତ ‘ସମଲେଇ ମା’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ମା’ ସମଲେଶ୍ୱରୀ। ସମ୍ବଲପୁରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜିତ ଶ୍ରୀ ସମଲେଶ୍ୱରୀ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଭାରତର ଛତିଶଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରନ୍ତି। ମନ୍ଦିରଟି ପବିତ୍ର ମହାନଦୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସନ୍ଧାର ଶୈଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ପ୍ରକାରର ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବର୍ଗାକାର ଗର୍ଭଗୃହ ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭଯୁକ୍ତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପଥ ବା ଗ୍ୟାଲେରୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରଖାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାପଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାପଥ କୁହାଯାଏ। ମନ୍ଦିରଟି ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ପଥର ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଏକ ପ୍ରକାର ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏହାର ନିର୍ମାଣରେ ଚୂନା ମସଲା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ସମଗ୍ର ମନ୍ଦିର ଭବନଟି ପ୍ଲାଷ୍ଟର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା। ସମଲେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
समालेश्वरी मंदिर, भारत के ओडिशा राज्य के संबलपुर में स्थित एक हिंदू मंदिर है, जो देवी समालेश्वरी को समर्पित है। स्थानीय लोग उन्हें समालेई माँ के नाम से भी जानते हैं, जिसका अर्थ है माता समालेश्वरी। संबलपुर की पुनर्जीवित अधिष्ठाता देवी श्री समालेश्वरी का भारत के पश्चिमी ओडिशा और छत्तीसगढ़ में गहरा धार्मिक महत्व है। पवित्र महानदी नदी के तट पर स्थित यह मंदिर संधारा शैली का है (इस प्रकार के मंदिरों में एक वर्गाकार गर्भगृह होता है जिसके चारों ओर प्रदक्षिणा के लिए स्तंभों की एक गैलरी होती है)। संधारा मंदिरों में प्रदक्षिणा पथ होता है जो ग्रेनाइट के समान टिकाऊ पत्थर से बना है, जिसे चूने के गारे से जोड़ा गया है। पूरी इमारत पर प्लास्टर किया गया है, लेकिन समय के साथ सतह पर फफूंदी लग गई है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातात्विक और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
The Leaning Temple of Huma in Sambalpur is one of only a very few leaning temples in the world. It is located in Huma, a village situated on the bank of the Mahanadi, 23 km (14 mi) south of Sambalpur. The temple is dedicated to the Hindu God Lord Bimaleshwar. It is unknown if this structure is leaning by design or for another reason. Although the edifice leans, the pinnacle of the temple is perpendicular to the ground. The Leaning Temple, what makes this temple exceptionally notable is that the main temple structure and even other shrines and boundary walls in the complex are noticeably leaning, reminiscent of the Leaning Tower of Pisa, but unique in Indian temple architecture. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ହୁମାସ୍ଥିତ ବିମଳେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ବିଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଢଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହା ମହାନଦୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁମା ଗ୍ରାମରେ ରହିଛି, ଯାହା ସମ୍ବଲପୁର ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୩ କିଲୋମିଟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା ଭଗବାନ ବିମଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ମନ୍ଦିରଟି ଏପରି ଢଳା ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରୁ ଏହା ଢଳିଛି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣା ନାହିଁ। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ମାଣଟି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଢଳି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ମସ୍ତକସ୍ଥିତ ଶିଖରଟି ଭୂମି ସହିତ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରହିଛି। ହୁମାର ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷତା ହେଉଛି, କେବଳ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ପରିସରରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବାଳୟ ଏବଂ ସୀମାପ୍ରାଚୀରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଢଳି ରହିଛି। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଇଟାଲୀର ଲିନିଂ ଟାୱାର୍ ଅଫ୍ ପିସାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଥାଏ। ତେବେ, ହୁମାର ମନ୍ଦିର ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ବିରଳ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
संबलपुर में स्थित हुमा का झुका हुआ मंदिर विश्व के कुछ गिने-चुने झुके हुए मंदिरों में से एक है। यह मंदिर महानदी के किनारे बसे हुमा गांव में स्थित है, जो संबलपुर से 23 किमी (14 मील) दक्षिण में है। यह मंदिर हिंदू देवता भीमलेश्वर को समर्पित है। यह ज्ञात नहीं है कि यह संरचना जानबूझकर झुकी हुई है या किसी अन्य कारण से। हालांकि यह इमारत झुकी हुई है, मंदिर का शिखर जमीन के लंबवत है। इस झुके हुए मंदिर की खासियत यह है कि इसकी मुख्य संरचना, यहां तक कि परिसर में स्थित अन्य मंदिर और चारदीवारी भी स्पष्ट रूप से झुकी हुई हैं, जो पीसा की झुकी हुई मीनार की याद दिलाती हैं, लेकिन भारतीय मंदिर वास्तुकला में यह एक अनूठी विशेषता है। यह मंदिर ओडिशा राज्य के संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातत्व और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।
The Kosaleswara Temple (or Kosaleshwar) in Baidyanath, Subarnapur district, Odisha, is a historically significant, ruined brick temple on the Tel River, known for its unique Kirtimukha carvings, suggesting Buddhist influences adapted into Hindu architecture. The temple is ancient, believed to date back to around the 10th century CE. Dedicated to Lord Shiva (also known locally as Baidyanath / Koshaleshwar Mahadev). Built of large, well-set bricks, featuring a unique jagamohana (hall) with a Kirtimukha (glorious face) carving from which leaves flow, a motif seen in 8th-century temples at Sirpur, Chhattisgarh. Festivals like Shivaratri, Sitalasasthi, and Phalguni celebrations are observed here.
ଓଡ଼ିଶାର ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବୈଦ୍ୟନାଥସ୍ଥିତ କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ତେଲ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଇଟା ନିର୍ମିତ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଖୋଦନକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣରେ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଅନୁକୂଳିତ ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଭଗବାନ ବୈଦ୍ୟନାଥ କିମ୍ବା କୋଶଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ନାମରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ଦିରଟି ବଡ଼ ଏବଂ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାର ଜଗମୋହନ ବା ସଭାଗୃହରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଖୋଦନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଥିରୁ ପତ୍ରଲତା ବାହାରି ଆସୁଥିବା ଅଳଙ୍କରଣ ରହିଛି। ଏପରି କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଛତିଶଗଡ଼ର ସିରପୁରସ୍ଥିତ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବରାତ୍ରି, ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଉତ୍ସବ ଆଦି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରାଚୀନ ଇଟା ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣ ଯୋଗୁଁ କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ।
ओडिशा के सुबर्णपुर जिले के बैद्यनाथ में स्थित कोसलेश्वर मंदिर, तेल नदी के किनारे बना एक ऐतिहासिक महत्व का, खंडहर हो चुका ईंटों का मंदिर है, जो अपनी अनूठी कीर्तिमुख नक्काशी के लिए जाना जाता है। यह नक्काशी हिंदू वास्तुकला में बौद्ध प्रभावों का संकेत देती है। यह मंदिर प्राचीन है और माना जाता है कि यह लगभग 10वीं शताब्दी ईस्वी का है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है (जिन्हें स्थानीय रूप से बैद्यनाथ/कोसलेश्वर महादेव के नाम से भी जाना जाता है)। बड़ी और सुव्यवस्थित ईंटों से निर्मित इस मंदिर में एक अनूठा जगमोहन (हॉल) है, जिस पर कीर्तिमुख (महिमावान चेहरा) की नक्काशी है, जिससे पत्तियां निकलती हुई दिखाई देती हैं। यह आकृति छत्तीसगढ़ के सिरपुर में 8वीं शताब्दी के मंदिरों में भी देखी जा सकती है। यहां शिवरात्रि, शीतलाषष्ठी और फाल्गुनी जैसे त्योहार मनाए जाते हैं।
This temple is a local place of worship often visited by residents; it’s sometimes referred to locally as Ramjee / Ramji Temple. This temple is a well-known local place of worship and is often visited by residents for daily puja and special festivals. The area Mahadev para is a part of Sundargarh town, and Ranibagaicha Road is the main access route. This temple is one of the state protected monuments of Odisha. The Odisha State Archaeology carries out its conservation work from time to time. From an archaeological and tourism point of view, the conservation and protection of this historical site is very important for the future generations.
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଏଠାକାର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ରାମଜୀ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଏହା ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ସହରର ଏକ ପରିଚିତ ସ୍ଥାନୀୟ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଦୈନନ୍ଦିନ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଓ ବିଶେଷ ଧାର୍ମିକ ଅବସରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ମହାଦେବ ପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ସହରର ଏକ ଅଂଶ ଏବଂ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ରାଣୀବଗିଚା ରୋଡ୍ ମୁଖ୍ୟ ଯାତାୟାତ ମାର୍ଗ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସମୟ ସମୟରେ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
यह मंदिर स्थानीय निवासियों का एक प्रमुख पूजा स्थल है; इसे स्थानीय भाषा में रामजी मंदिर भी कहा जाता है। यह मंदिर एक प्रसिद्ध स्थानीय पूजा स्थल है और यहां निवासी दैनिक पूजा और विशेष त्योहारों के लिए अक्सर आते हैं। महादेव पारा क्षेत्र सुंदरगढ़ शहर का हिस्सा है और रानीबागाईचा रोड यहां पहुंचने का मुख्य मार्ग है। यह मंदिर ओडिशा के राज्य संरक्षित स्मारकों में से एक है। ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग समय-समय पर इसका संरक्षण कार्य करता है। पुरातत्व और पर्यटन की दृष्टि से, इस ऐतिहासिक स्थल का संरक्षण और सुरक्षा भावी पीढ़ियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है।