Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Somanatha Temple
ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
सोमनाथ मंदिर के बारे में
Somanatha Temple, Bishnupur, Puri
ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର, ବିଷ୍ଣୁପୁର, ପୁରୀ
सोमनाथ मंदिर, बिष्णुपुर, पुरी
Somanatha Temple at Bishnupur in Puri district, Odisha is a traditional Shaiva shrine that reflects the enduring village temple culture of coastal Odisha. Dedicated to Lord Somanatha and facing east in accordance with traditional temple orientation. The temple likely dates in origin to the late medieval or early modern period (approximately 15th–17th century CE), when numerous village-level shrines were established across Puri district under local patronage. Bishnupur, being within the wider sacred geography influenced by the Jagannath cult of Puri, developed a mixed religious landscape where Vaishnava and Shaiva shrines coexisted. Somanatha Temple would have functioned as a community guardian shrine, associated with protection, health, and agricultural prosperity. Festivals form a vital part of the temple’s living heritage. Mahashivaratri is the most important annual celebration, drawing devotees from Bishnupur and neighbouring villages for night-long worship and fasting.
ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଥିବା ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଶୈବ ମନ୍ଦିର; ଯାହା ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାୟୀ ଗ୍ରାମ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ଭଗବାନ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ। ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଶେଷ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ସମୟ (ପ୍ରାୟ ୧୫ଶ-୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)ରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅନେକ ଗ୍ରାମସ୍ତରୀୟ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ଶୈବ ମନ୍ଦିର ସହାବସ୍ଥାନ କରିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକ ସାମୁହିକ ରକ୍ଷକ ମନ୍ଦିର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଯାହା ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ କୃଷି ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ମନ୍ଦିରର ଜୀବନ୍ତ ଐତିହ୍ୟର ପରିଚୟ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ମହାଶିବରାତ୍ରି ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବ। ଏହି ଅବସରରେ ବିଷ୍ଣୁପୁର ଏବଂ ପାଖାପାଖି ଗ୍ରାମରୁ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଆସି ରାତିସାରା ପୂଜା ଏବଂ ଉପବାସ କରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଥାନ୍ତି।
ओडिशा के पुरी जिले के बिष्णुपुर में स्थित सोमनाथ मंदिर एक पारंपरिक शैव तीर्थस्थल है जो तटीय ओडिशा की चिरस्थायी ग्राम मंदिर संस्कृति को दर्शाता है। भगवान सोमनाथ को समर्पित यह मंदिर पारंपरिक मंदिर अभिविन्यास के अनुसार पूर्व दिशा की ओर मुख किए हुए है। मंदिर की उत्पत्ति संभवतः मध्ययुग के उत्तरार्ध या आधुनिक काल के आरंभिक काल (लगभग 15वीं-17वीं शताब्दी ईस्वी) में हुई थी, जब स्थानीय संरक्षण में पुरी जिले में कई ग्राम स्तरीय मंदिर स्थापित किए गए थे। पुरी के जगन्नाथ संप्रदाय से प्रभावित व्यापक पवित्र क्षेत्र में स्थित होने के कारण, बिष्णुपुर में एक मिश्रित धार्मिक परिदृश्य विकसित हुआ जहाँ वैष्णव और शैव मंदिर सह-अस्तित्व में थे। सोमनाथ मंदिर एक सामुदायिक संरक्षक मंदिर के रूप में कार्य करता रहा होगा, जो सुरक्षा, स्वास्थ्य और कृषि समृद्धि से जुड़ा हुआ था। त्यौहार मंदिर की जीवंत विरासत का एक महत्वपूर्ण हिस्सा हैं। महाशिवरात्रि सबसे महत्वपूर्ण वार्षिक उत्सव है, जो बिष्णुपुर और आसपास के गांवों से भक्तों को रात्रिकालीन पूजा और उपवास के लिए आकर्षित करता है।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

26th Jan 2016

୨୬ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୬

26th Jan 2016

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Bishnupur, Puri

ବିଷ୍ଣୁପୁର, ପୁରୀ

बिष्णुपुर, पुरी

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Puri

ପୁରୀ

पुरी

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

15th CAD

ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀ

15th CAD