Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Bhabakundalesvara Siva Temple
ଭବକୁଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
भाबकुंडलेश्वर शिव मंदिर के बारे में
Bhabakundalesvara Siva Temple, Manikapatna, Puri
ଭବକୁଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର, ମାଣିକପାଟଣା, ପୁରୀ
भाबकुंडलेश्वर शिव मंदिर, मणिकापटना, पुरी
Bhabakundalesvara Temple is an ancient and culturally significant hindu temple dedicated to Lord Shiva, located in the coastal village of Manikapatna in Puri district, Odisha. It is a state-protected monument under the Odisha State Archaeology Department and is actively used as a place of worship and community ceremonies. The temple is believed to have been constructed in the 13th century A.D. during the Eastern Ganga dynasty, a period that saw the flowering of classic Kalinga temple architecture in Odisha. It represents the traditional Odishan (Kalinga) architectural style featuring Rekha vimana (curvilinear spire over the sanctum), Pidha jagamohana (stepped hall), a square plan with saptaratha (seven projections) and panchanga-bada (five-part wall structure). It has rich carvings on exterior walls — including nayikas (female figures), dvarapalas (guardian figures), dikpalas (directional deities), and the rare gaja-kranta (elephant motif) decorative element. The temple is situated on the left side of National Highway 203 (Puri–Satapada road), about 3.3 km from Dahikhia Chowk and approximately 0.5 km from the Bay of Bengal shoreline.
ଭବକୁଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ମାଣିକପାଟଣା ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର। ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ-ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ପୂଜା ଏବଂ ସାମୁହିକ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଶା (କଳିଙ୍ଗ) ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ; ଯେଉଁଥିରେ ରେଖା ବିମାନ (ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପରେ ବକ୍ର ରୈଖିକ ଶିଖର), ପିଢା ଜଗମୋହନ (ପାହାଚ ବିଶିଷ୍ଟ ମଣ୍ଡପ), ସପ୍ତରଥ (ସାତଟି ପ୍ରକ୍ଷେପଣ) ଏବଂ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-ବାଡ଼ (ପାଞ୍ଚ-ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କାନ୍ଥ ଗଠନ) ସହିତ ଏକ ବର୍ଗାକାର ଯୋଜନା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହାର ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଥିରେ ନାୟିକା (ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ମୂର୍ତ୍ତି), ଦ୍ୱାରପାଳ (ରକ୍ଷକ ମୂର୍ତ୍ତି), ଦିଗପାଳ (ଦିଗ ଦେବତା) ଏବଂ ବିରଳ ଗଜ-କ୍ରାନ୍ତ (ହାତୀ ଚିତ୍ର) ଭଳି ସାଜସଜ୍ଜା ଶୋଭା ପାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ୨୦୩ (ପୁରୀ-ସାତପଡ଼ା ରୋଡ୍)ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଦହିଖିଆ ଛକରୁ ପ୍ରାୟ ୩.୩ କି.ମି ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପ ସାଗର ତଟରୁ ପ୍ରାୟ ୦.୫ କି.ମି ଦୂରରେ ରହିଛି।
भाबकुंडलेश्वर मंदिर भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन और सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण हिंदू मंदिर है, जो ओडिशा के पुरी जिले के तटीय गांव मणिकापटना में स्थित है। यह ओडिशा राज्य पुरातत्व विभाग के अंतर्गत एक राज्य-संरक्षित स्मारक है और पूजा-अर्चना और सामुदायिक समारोहों के लिए सक्रिय रूप से उपयोग किया जाता है। माना जाता है कि इस मंदिर का निर्माण 13वीं शताब्दी ईस्वी में पूर्वी गंगा राजवंश के दौरान हुआ था, जिस काल में ओडिशा में शास्त्रीय कलिंग मंदिर वास्तुकला का विकास हुआ। यह मंदिर पारंपरिक ओडिशा (कलिंग) स्थापत्य शैली का प्रतिनिधित्व करता है, जिसमें रेखा विमान (गर्भगृह के ऊपर घुमावदार शिखर), पिधा जगमोहन (सीढ़ीदार हॉल), सप्तरथ (सात उभार) के साथ एक वर्गाकार योजना और पंचांग-बाड़ा (पांच भागों वाली दीवार संरचना) शामिल हैं। इसकी बाहरी दीवारों पर समृद्ध नक्काशी है - जिसमें नायिकाएं (महिला आकृतियां), द्वारपाल (संरक्षक आकृतियां), दिक्पाल (दिशा-निर्देशक देवता) और दुर्लभ गजक्रांत (हाथी की आकृति) सजावटी तत्व शामिल हैं। यह मंदिर राष्ट्रीय राजमार्ग 203 (पुरी-सतापाड़ा सड़क) के बाईं ओर, दहिखिया चौक से लगभग 3.3 किमी और बंगाल की खाड़ी के तट से लगभग 0.5 किमी की दूरी पर स्थित है।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

20th Feb 2024

୨୦ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୪

20th Feb 2024

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Manikapatna

ମାଣିକପାଟଣା

मणिकापटना

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Puri

ପୁରୀ

पुरी

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

13th C.A.D

୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀ

13th C.A.D