Odisha State Archaeology | Government of Odisha

About Harihara Dev

ହରିହର ଦେବ ବିଷୟରେ

हरिहर देव के बारे में

Harihara Dev Temple, Nairi, Khordha

ହରିହର ଦେବ ମନ୍ଦିର, ନଇରି, ଖୋର୍ଦ୍ଧା

हरिहर देव मंदिर, नैरी, खोरधा

The Harihara Dev Temple in Nairi, Khurda, Odisha, is a rare shrine where Lord Vishnu (Hari) and Lord Shiva (Hara) are worshipped together, uniquely housing two circular depressions (pindis) representing them instead of stone idols, and believed to have secretly sheltered Lord Jagannath and his siblings during Mughal invasions, featuring Garuda and Nandi idols, plus a Laxmi-Nrusingha temple within its complex, making it a significant site for both Shaivite and Vaishnavite faiths. Local legends state this temple served as a secret refuge for Lord Jagannath, Balabhadra, and Subhadra during attacks by Mughal forces, with three circular seats (pindis) still present for their temporary stay.

ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ନଇରିରେ ଥିବା ହରିହର ଦେବ ମନ୍ଦିର ଏକ ବିରଳ ମନ୍ଦିର; ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ହରି) ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବ (ହର)ଙ୍କୁ ଏକାଠି ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବଦଳରେ ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତାକାର ପିଣ୍ଡି ରହିଛି, ଯାହା ହରି ଏବଂ ହରଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରେ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇଭଉଣୀ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଏଥିରେ ଗରୁଡ଼ ଏବଂ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ପରିସରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ଶୈବ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ। ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଏହି ମନ୍ଦିର ମୋଗଲ ସେନାର ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥାୟୀ ରହଣି ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ତିନୋଟି ବୃତ୍ତାକାର ଆସନ (ପିଣ୍ଡି) ରହିଛି।

ओडिशा के खुर्दा जिले के नैरी में स्थित हरिहारा देव मंदिर एक दुर्लभ तीर्थस्थल है जहाँ भगवान विष्णु (हरि) और भगवान शिव (हारा) की एक साथ पूजा की जाती है। यहाँ पत्थर की मूर्तियों के स्थान पर दो वृत्ताकार पिंडियाँ (पिंडियाँ) हैं जो दोनों देवताओं का प्रतिनिधित्व करती हैं। ऐसा माना जाता है कि मुगल आक्रमणों के दौरान इस मंदिर ने भगवान जगन्नाथ और उनके भाई-बहनों को गुप्त रूप से शरण दी थी। यहाँ गरुड़ और नंदी की मूर्तियाँ भी हैं, साथ ही परिसर में एक लक्ष्मी-नृसिंह मंदिर भी है, जो इसे शैव और वैष्णव दोनों धर्मों के लिए एक महत्वपूर्ण स्थल बनाता है। स्थानीय किंवदंतियों के अनुसार, मुगल सेना के हमलों के दौरान यह मंदिर भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा के लिए एक गुप्त शरणस्थल था, और उनके अस्थायी विश्राम के लिए तीन वृत्ताकार पिंडियाँ (पिंडियाँ) अभी भी मौजूद हैं।

Visitor Facilities

ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା

आगंतुक सुविधाएँ

Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience

ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ

एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना

🏛

Site Museum

ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ

साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭

Informational Signage

ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ

सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶

Visitor Pathways

ପରିଦର୍ଶକ ପଥ

आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻

Basic Amenities

ମୌଳିକ ସୁବିଧା

साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗

Parking Facility

ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା

पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡

Protected Monument

ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ

संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location

ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ

स्मारक का विवरण और स्थान

Experience Odisha’s sacred heritage at its heart

ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ

ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें

Type of Monument

ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର

स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date

ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ

अधिसूचना एवं दिनांक

20th April 2009

୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୦୯

20th April 2009

Geo-Coordinates

ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ

भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality

ସ୍ଥାନ

स्थान

Nairi

ନଇରି

नैरी

District

ଜିଲ୍ଲା

जिला

Khordha

ଖୋର୍ଦ୍ଧା

खोरधा

Date / Period

ତାରିଖ / କାଳ

तिथि / काल

18th-19th C.A.D

୧୮ଶ-୧୯ଶ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ