Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Kosalesvara Temple and Kalesvar Temple
କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
कोसलेश्वर मंदिर और कालेश्वर मंदिर के बारे में
Kosalesvara Temple and Kalesvar Temple, Baidyanatha, Subarnapur
କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ବୈଦ୍ୟନାଥ, ସମ୍ବଲପୁର
कोसलेश्वर मंदिर और कालेश्वर मंदिर, बैद्यनाथ, सुबरनापुर
The Kosaleswara Temple (or Kosaleshwar) in Baidyanath, Subarnapur district, Odisha, is a historically significant, ruined brick temple on the Tel River, known for its unique Kirtimukha carvings, suggesting Buddhist influences adapted into Hindu architecture. The temple is ancient, believed to date back to around the 10th century CE. Dedicated to Lord Shiva (also known locally as Baidyanath / Koshaleshwar Mahadev). Built of large, well-set bricks, featuring a unique jagamohana (hall) with a Kirtimukha (glorious face) carving from which leaves flow, a motif seen in 8th-century temples at Sirpur, Chhattisgarh. Festivals like Shivaratri, Sitalasasthi, and Phalguni celebrations are observed here.
ଓଡ଼ିଶାର ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବୈଦ୍ୟନାଥସ୍ଥିତ କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ତେଲ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଇଟା ନିର୍ମିତ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଖୋଦନକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣରେ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଅନୁକୂଳିତ ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଭଗବାନ ବୈଦ୍ୟନାଥ କିମ୍ବା କୋଶଳେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ନାମରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ଦିରଟି ବଡ଼ ଏବଂ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାର ଜଗମୋହନ ବା ସଭାଗୃହରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଖୋଦନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଥିରୁ ପତ୍ରଲତା ବାହାରି ଆସୁଥିବା ଅଳଙ୍କରଣ ରହିଛି। ଏପରି କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଛତିଶଗଡ଼ର ସିରପୁରସ୍ଥିତ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବରାତ୍ରି, ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଉତ୍ସବ ଆଦି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରାଚୀନ ଇଟା ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଳଙ୍କରଣ ଯୋଗୁଁ କୋଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ।
ओडिशा के सुबर्णपुर जिले के बैद्यनाथ में स्थित कोसलेश्वर मंदिर, तेल नदी के किनारे बना एक ऐतिहासिक महत्व का, खंडहर हो चुका ईंटों का मंदिर है, जो अपनी अनूठी कीर्तिमुख नक्काशी के लिए जाना जाता है। यह नक्काशी हिंदू वास्तुकला में बौद्ध प्रभावों का संकेत देती है। यह मंदिर प्राचीन है और माना जाता है कि यह लगभग 10वीं शताब्दी ईस्वी का है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है (जिन्हें स्थानीय रूप से बैद्यनाथ/कोसलेश्वर महादेव के नाम से भी जाना जाता है)। बड़ी और सुव्यवस्थित ईंटों से निर्मित इस मंदिर में एक अनूठा जगमोहन (हॉल) है, जिस पर कीर्तिमुख (महिमावान चेहरा) की नक्काशी है, जिससे पत्तियां निकलती हुई दिखाई देती हैं। यह आकृति छत्तीसगढ़ के सिरपुर में 8वीं शताब्दी के मंदिरों में भी देखी जा सकती है। यहां शिवरात्रि, शीतलाषष्ठी और फाल्गुनी जैसे त्योहार मनाए जाते हैं।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

5th August 2011

5th August 2011

5th August 2011

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Baidyanatha

ବୈଦ୍ୟନାଥ

बैद्यनाथ

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Sambalpur

ସମ୍ବଲପୁର

संबलपुर

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

8th-9th Century CE

8th-9th Century CE

8th-9th Century CE